ۇلى ابايدىڭ قارا سوزدەرى − رۋح قازىناسى. «ادام اتا-انادان تۋعاندا ەستى بولمايدى: ەستىپ, كورىپ, ۇستاپ, تاتىپ ەسكەرسە, دۇنيەدەگى جاقسى, جاماندى تانيدى-داعى, سوندايدان بىلگەنى, كورگەنى كوپ بولعان ادام ءبىلىمدى بولادى». وسى تۇرعىدا عالىم, قايراتكەر, مينيستر باقىتجان جۇماعۇلوۆ تۋرالى وي تۇيۋگە بولادى. ءومىر ديالەكتيكاسى بار دا, ونىڭ ءوسۋ ديناميكاسى بار. ادام «ەستىپ», «كورىپ», «ۇستاپ», «تاتىپ» بارىپ قالىپتاسادى. سودان عيبرات العان ادام عانا ازامات اتانىپ, ەلىنە قىزمەت ەتەدى. ءومىرىنىڭ نە ءبىر بەلەسىنە كەلىپ وتىرعان باقىتجان جۇماعۇلوۆ قانداي ادام؟
ۇلى ابايدىڭ قارا سوزدەرى − رۋح قازىناسى. «ادام اتا-انادان تۋعاندا ەستى بولمايدى: ەستىپ, كورىپ, ۇستاپ, تاتىپ ەسكەرسە, دۇنيەدەگى جاقسى, جاماندى تانيدى-داعى, سوندايدان بىلگەنى, كورگەنى كوپ بولعان ادام ءبىلىمدى بولادى». وسى تۇرعىدا عالىم, قايراتكەر, مينيستر باقىتجان جۇماعۇلوۆ تۋرالى وي تۇيۋگە بولادى. ءومىر ديالەكتيكاسى بار دا, ونىڭ ءوسۋ ديناميكاسى بار. ادام «ەستىپ», «كورىپ», «ۇستاپ», «تاتىپ» بارىپ قالىپتاسادى. سودان عيبرات العان ادام عانا ازامات اتانىپ, ەلىنە قىزمەت ەتەدى. ءومىرىنىڭ نە ءبىر بەلەسىنە كەلىپ وتىرعان باقىتجان جۇماعۇلوۆ قانداي ادام؟
«ۇيادا نە كورسەڭ, سونى ىلەرسىڭ» دەيدى حالىق دانالىعى. بۇل رەتتە باقىتجان تۇرسىن ۇلى اكەلىك ماقساتتىلىق پەن انالىق دانالىقتى كوردى. اكەسى قولىنا قارۋ الىپ, وتان ءۇشىن وت كەشتى, ۇلىن كۇرەسكەرلىككە باۋلىدى, اناسى كەنجەتاي باتىربەكقىزى كىتاپحاناشى, ۇزاق جىلدار اۋداندىق كىتاپحانانىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدى. جەتىسۋدىڭ اۋىل مەكتەبىنەن بىلىمگە قۇمار ۇرپاق تاربيەلەنىپ جاتتى. جەتى بالانىڭ بەسەۋى ءار سالادا عىلىم دوكتورى اتاندى. بۇل شاڭىراقتىڭ ءوز تاريحشىسى, ماتەماتيگى, فيلولوگى, زاڭگەرى بار.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى, ۇكىمەت مۇشەسى باقىتجان تۇرسىن ۇلى كيەلى شاڭىراقتىڭ قاسيەتىن بويىنا سىڭىرگەن ازامات. سەكسەننىڭ بەسەۋىنەن اسقان اناسى كەنجەتاي باتىربەكقىزىنا ءالى ەركەلەيدى.
– سوعىمنان قالعان جىلى-جۇمساعىڭىزدى كىشى ۇل-قىزدارىڭىزعا ساقتايدى دەيدى عوي, ءسىزدى. ال مەن شە؟ – دەيدى تەلەفون شالىپ.
– استاناڭدى اينالسوقتاماي اۋىلعا كەل. سونان سوڭ توڭازىتقىشتىڭ تۇبىندە باقىتجانعا دەپ «ساعىنىپ» جاتقان سۇبە قازىڭدى جەيسىڭ.
– سۇبە قازىنى ەمەس, سۇيىكتى انامدى ساعىندىم. كەلىپ كەتپەيسىز بە؟
– قايتا-قايتا كەلە بەرەم بە؟ ءوزىڭ كەل. وتكەن جولى سەن دۇرىس ىستەدىڭ, ۇلىم.
– نەنى, ماما؟
– اناۋ قاراعاندىداعى «ءبيشى» ۇلداردى وقۋدان شىعارتپاعانىڭا ريزا بولدىم. تەلەديداردان ايتقان ءسوزىڭ دۇرىس. «جاس كەزدە ستۋدەنت قاتەلەسپەگەندە قاي ۋاقىتتا قاتەلەسەدى. بۇل ومىرلىك ساباق», دەگەنىڭ كوكەيگە قوندى. اياعىن بايقاماي, شالىس باسقان جاسقا سۇيەۋ جاساعانىڭ ءۇشىن ريزا بولدىم.
– ماما, سول عانا ما؟ ول مەنىڭ جۇمىسىم عوي. جاۋاپكەرشىلىگىم. ءوزىڭىز ۇيرەتكەن, اكەم مارقۇم تالاپ ەتكەن.
– جارايدى, بالام. مەن سەنى جاقسى كورەم... ريزامىن.
– نە ءۇشىن, ماما؟
– جۇرەگىڭدى سۋىتپاعانىڭ ءۇشىن...
بۇل انا مەن بالا اراسىنداعى ۇزىلمەي جالعاسىپ كەلە جاتقان التىن جەلى. سول قۋانتادى.
«…ەسەپ بىلمەگەننىڭ ەسى جوق», − دەپ وتىراتىن تۇرسىن ءار بالاسىنىڭ قابىلەت-قاسيەتىن باعامداي وتىرىپ, سول ەسەپكە قىزىعۋشىلىق باقىتجان جۇماعۇلوۆتىڭ ءومىر جولىن ايعاقتادى. ول – ماتەماتيكاعا قىزىقتى. تىلسىم سانداردىڭ قۇپياسىن اشۋ قىزىق ەمەس پە؟
ماتەماتيكا, ونىڭ ىشىندە قولدانبالى ماتەماتيكا ەرەكشە ەكەن. تانىمى جۇيرىك, ويى بيىك جاس ستۋدەنت اتاقتى مەحانيك-عالىم, اكادەميك, قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ومىربەك ارىسلان ۇلى جولداسبەكوۆتىڭ كوزىنە ءتۇستى.
قوعام دا, ادام دا ىلعي وزگەرىس, دامۋ پروتسەسىندە بولادى. ومىربەك جولداسبەكوۆ رەكتور عانا ەمەس شەبەر ۇيىمداستىرۋشى, قايراتكەر. ال ول شاكىرتكە اسەر ەتپەي قويمايدى. باقىتجان جۇماعۇلوۆ كومسومول جۇمىسىنان تاجىريبە الدى. كەيىن ۋنيۆەرسيتەت پارتيا ۇيىمى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ سايلاندى. وسىلاي, 1986 جىلدىڭ ىزعارلى جەلتوقسانى كەلدى. قازاق ۇلتشىلدىعى, «ماسكۇنەم», «باسبۇزارلار» دەپ تۇتاس حالىققا, ونىڭ جاستارىنا ايىپ تاعىلدى. ۇلتتىق ينتەلليگەنتسيانى تالقانداۋ ويرانى باستالدى. ستۋدەنتتەر جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىستى دەگەن جەلەۋمەن توپ-توپ بولىپ كومسومولدان شىعارىلدى, ولار ستۋدەنتتىك بيلەتپەن قوشتاستى.
جاستاردى ايىپتاۋ ناۋقانشىلدىققا ۇلاستى. ۋنيۆەرسيتەت پارتكومىنىڭ جينالىسىندا ب.جۇماعۇلوۆ بيلىككە ءوز كوزقاراسىن ءبىلدىردى. تالانتتى جاستاردىڭ تاعدىرىنا اراشا ءتۇستى. بۇل ءوز باسىنا ايىپ بولىپ تاعىلدى. ستۋدەنتتەر بالەدەن قۇتىلدى, ال كوممۋنيست باقىتجان جۇماعۇلوۆ ۇستازدىق قىزمەتتەن مۇلدەم الاستاتىلىپ, عىلىم-ءبىلىم جۇيەسىندە جۇمىس ىستەۋگە تىيىم سالىندى. وسىلاي ول ساياسي سەنىمسىز, ۇلتشىل توپتىڭ ساناتىنا قوسىلدى دا, باسىنا قارا تۇنەك ورنادى.
اكادەميك ءو.جولداسبەكوۆ كەتتى قۋىلىپ. «مەن ساياسي ۇپاي جيناي المايمىن, − دەيدى ب.جۇماعۇلوۆ. – جەلتوقسان باتىرلارىنىڭ دا قاتارىندا ەمەسپىن. تەك سول ىزعارلى كۇندەردىڭ قارا بۇلتى مەنى قاتتى سەندەلتكەنىن ۇمىتا المايمىن».
عىلىمدا ەسىمى قالعان تۇلعالار از ەمەس. پروفەسسور, نوۆوسىبىردەگى اكادەم-قالاشىقتىڭ تۇلەگى شالتاي سماعۇلوۆ بولماسا باقىتجان جۇماعۇلوۆتىڭ تاعدىرى قاي ارناعا بۇرىلارىن كىم ءبىلسىن! سول شالتاي سماعۇلوۆ «مەنى تەمىر تورعا وتىرعىزىپ قويسا دا ب.جۇماعۇلوۆتاي تالانتتى ازاماتتى كافەدراعا جۇمىسقا الامىن» دەپ وتىرىپ الادى. وسىلاي ب.جۇماعۇلوۆ كازگۋ-گە قاتارداعى لابورانت بولىپ قابىلداندى. «سول كەزدەگى 122 سوم 50 تيىنعا تەڭ ايلىعىم ماعان ميلليون سومداي ەدى».
شالتاي سماعۇلوۆ بىرەۋ ءۇشىن باسىن نەگە بايگەگە تىكتى؟ ازات عىلىمي ويدىڭ مەكتەبىنەن شىققان شاكەڭ جۇماعۇلوۆتىڭ بويىنداعى عىلىمي مۇمكىندىكتى كوردى. ناعىز عالىم رەتىندە ب.جۇماعۇلوۆتى تانىدى. ونىڭ ينجەنەرلىك ويلاۋ جۇيەسى مەن ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ ۇعىمىنا قىزىقتى.
شىن مانىندە ول جاس عالىمدى جەلتوقسان شىڭىراۋىنان الىپ شىقتى. ديسسەرتاتسيا جازۋىنا مۇمكىندىك جاسادى. ب.جۇماعۇلوۆ 1990 جىلى «كوپبايلانىستى سالاداعى ناۆە-ستوكس تەڭدەۋىن شەشۋدىڭ ساندىق ادىستەرى» دەگەن تاقىرىپتا كانديداتتىق, ال 1997 جىلى «بىرتەكتى ەمەس سۇيىقتىقتى وتكىزۋدىڭ ماتەماتيكالىق ۇلگىلەرى جانە ولاردىڭ مۇناي ورىندارى ءۇشىن كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالارداعى قوسىمشاسى» تاقىرىبىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعادى.
«سۇيىقتىق پەن گاز ديناميكاسىن ساندىق ۇلگىلەۋ. تەوريا جانە ەسەپتەۋ ءتاجىريبەلىك سىناعى» جۇمىستارى ءۇشىن ب.جۇماعۇلوۆ ءبىر توپ ءارىپتەستەرىمەن بىرگە عىلىم, تەحنيكا جانە ءبىلىم سالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولدى. ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگىنە سايلاندى.
ب.جۇماعۇلوۆتىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرىنىڭ جوعارى پراكتيكالىق ماڭىزدىلىعى ديففەرەنتسيالدى تەڭدەۋلەر مەن ەسەپتەۋ ماتەماتيكاسىنىڭ تەورياسى سالاسىنداعى كوپتەگەن پروبلەمالاردىڭ تەرەڭ تەوريالىق زەرتتەمەسىن جۇرگىزۋگە نەگىزدەلگەن.
وسى رەتتە ۇلى ابايدىڭ «ادام بالاسىن زامان وسىرەدى, كىمدە-كىم جامان بولسا, ونىڭ زامانداسىنىڭ ءبارى ۆينوۆات» دەگەن ءسوزى ويعا ورالادى. ب.جۇماعۇلوۆ ءوز زامانداستارىنا سىيلى, عىلىمدا ءوزىن مويىنداتقان تۇلعا.
قازىر دە ب.جۇماعۇلوۆ ءوزى پرەزيدەنتى بولىپ تابىلاتىن ينجەنەرلىك اكادەميا جانە باسقا دا جەتەكشىلىك جاسايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كافەدرالارىمەن بىرگە ىرگەلى عىلىمي جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
تاقىرىپتاردىڭ اتى ايتىپ تۇرعانداي بۇل زەرتتەۋلەردىڭ پراكتيكالىق ءمانى زور. ءبىر عانا مىسال بۇعان دالەل بولسا كەرەك. ماسەلەن, كەزىندە قاراعاندى ماڭىندا رەسەيدىڭ «پروتون» زىمىران تاسىعىشىسىنىڭ ەكىنشى ساتىسى قۇلاعاننان كەيىن اپاتتىڭ ەكولوگيالىق زارداپتارىن جويۋ مەن زالالسىزداندىرۋ ىسىندە ونى ماتەماتيكالىق جانە كومپيۋتەرلىك ۇلگىلەۋ ءىسى ورىندالدى. بۇل قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ رەسەي عارىش اگەنتتىگىنە تالاپ قويۋعا عىلىمي نەگىزدەمە جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى.
باقىتجان جۇماعۇلوۆ ەلباسى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سەنىمدى سەرىگى رەتىندە ۇلكەن ساياسي-قوعامدىق مەكتەپتەن ءوتتى. ول پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىن, ۇكىمەت كەڭسەسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ ءبولىمىن باسقاردى. ەڭبەك پارتياسىن قۇردى. 1999 جىلى ب.جۇماعۇلوۆ «قر پرەزيدەنتى سايلاۋىن باقىلاۋ ءجونىندەگى قوعامدىق كوميتەت» شتابىن باسقاردى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «وتان» پارتياسىمەن پلاتفورماسى ۇقساس بولعاندىقتان ەڭبەك پارتياسى پرەزيدەنت پارتياسىمەن بىرىكتى.
ب.جۇماعۇلوۆ 2007 جىلى «نۇر وتان» حدپ توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, توراعا ورىنباسارى بولدى.
«نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەنىڭ بۇكىل ساياسي-قوعامدىق عۇمىرىمنىڭ جولىن سالعان ۇلى ۇستاز, − دەيدى ول. – ەلباسى كومانداسىنىڭ مۇشەسى بولۋ ابىروي عانا ەمەس − جوعارى جاۋاپكەرشىلىك. پرەزيدەنتكە انت بەرۋ ۇلتقا انت بەرۋمەن پارا-پار. ويتكەنى, ن.ءا.نازارباەۆ − ەلباسى. مەنىڭ قىزمەتىم دە, ءوسۋىم دە, جاۋاپتى قىزمەتتە بولۋىم دا تەك قانا ەلباسى سەنىمى ارقاسىندا جۇزەگە استى. سوندىقتان دا بەينەلەپ ايتساق, قاسىقتاي قانىم قالعانشا ەلباسىعا قارىزدار ەكەنىمدى بىلەمىن, ادال قىزمەت اتقارامىن».
ۇستازدىق, ساياسات ادامدى پسيحولوگ ەتىپ تە تاربيەلەيدى. سودان بولار باقىتجان جۇماعۇلوۆ ءوزى باسشىلىق جاسايتىن جۇيەگە سىن كوزىمەن دە قاراي الدى. «ءبىلىمسىز ءبىلىمدىنى باسقارا المايدى, − دەدى ول. – جاڭا زامان – ەسكى اۋەندى كوتەرە المايدى. تالانتتى, بىلىكتى ۇرپاق ەسكى ۇعىمدى ىعىستىرىپ شىعارادى. جاڭاشىل ۇرپاقتىڭ زامانى كەلدى».
...ادام ءوز جولىن تاڭدايدى. تاپسا قۇبا-قۇپ. سان الۋان دارەجەدەگى, ءبىلىم-عىلىم رەفورماسىنا كوزقاراسى ۇيلەسپەيتىن ادامدار دا از ەمەس. سوندىقتان دا باقىتجان تۇرسىن ۇلى شارشا پ, جانسەبىل كۇيگە تۇسكەندە شارشاعانىن باساتىن نەمەرەلەرىنىڭ كۇلكىسىمەن شۋاقتايدى. ۇلى مەن قىزىنىڭ «پاپالاعان» سوزىنەن بويىنا قۋات جينايدى.
شاڭىراعى بەرىك ادامنىڭ شارۋاسى دا بەرىك دەگەن وسى بولار...
«جان دوسىم, ۇستەم بولسىن مەرەيىڭ». وسى ولەڭدى باقىتجان تۇرسىن ۇلى وتە جاقسى كورەدى. وسى كەزدە اعا دا, دوس تا بولعان اكادەميكتەر ءو.جولداسبەكوۆ پەن ش.سماعۇلوۆتى ەرەكشە ەسكە الادى. الماتىعا كەلگەن سايىن قازاقتىڭ ەكى ازاماتىنىڭ باسىنا بارادى, قۇران وقىتقىزادى.
...كۇنى كەشە دەپۋتات, ۆيتسە-مينيستر, سوڭعى جىلدارى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بولىپ جۇمىس ىستەگەن ءاشىمجان احمەتوۆ دۇنيە سالعاندا ول استانادان ءوزى ۇشىپ كەلىپ, بۇكىل جەرلەۋ راسىمىنە ءوزى باسشىلىق جاسادى.
بۇل ادامدىق, جولداسقا ادالدىق قاسيەت...
...قيىنشىلىعىنان دا قۋانىشى كوپ ءبىلىم ورداسى – كازگۋ-دە ەكى جىلداي رەكتور بولعان ب.جۇماعۇلوۆ 2010 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالدى. ول ەلباسىنا, قازاقستان پرەزيدەنتىنە ۇكىمەت مۇشەسى رەتىندە انت بەردى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاق مەملەكەتىنىڭ بارلىق قوعامدىق جۇيەسىنە رەفورما ەنگىزۋ ساياساتىنا ءۇن قوستى.
عىلىم جونىندەگى زاڭ قابىلداندى. ەندى عىلىمي سالا ءۇش باعىتتا قارجىلاندىرىلا باستادى. بۇل تۇبەگەيلى وزگەرىس اكەلدى. كەشەگى قاساڭ تاقىرىپتاردىڭ ورنىنا جاڭا عىلىمي تەحنولوگيالار مەن ءورىستى تاقىرىپتار ساراپتامالاردان ءوتىپ, قارجىلاندىرۋ قولعا الىندى.
قازاقستان الەمدىك وركەنيەت فاكتورىنا سۇيەندى. ەل ۇكىمەتى جانىنان جوعارى عىلىمي-تەحنيكالىق كوميسسيا قۇرىلدى. وسىلاي ب.جۇماعۇلوۆ پرەزيدەنتتىك تاپسىرماعا سايكەس عىلىم, جوعارى, كاسىبي جانە مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن ۇسىندى.
قازاقستان عىلىمىن دامىتۋدىڭ كەزەڭ-كەزەڭگە ارنالعان دامۋ جوسپارى بار. ءارى جوعارىداعى عىلىمنىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىنداپ, قورىتىندى بەرەتىن شەتەل عالىمدارىن قاتىستىرا وتىرىپ بەس ۇلتتىق عىلىمي كەڭەس قۇرىلدى. بۇل بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋدىڭ اشىقتىعى مەن تازالىعىن, عىلىميلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالدى.
ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق, يننوۆاتسيالىق زەرتتەۋلەرمەن قاتار گۋمانيتارلىق سالاعا نازار اۋدارىلعانى قۋانتادى. وسىلاي «عىلىمي قازىنا» باعدارلاماسى ماقساتتى قارجىلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا گۋمانيتارلىق عىلىم سالاسىنداعى ەڭبەكتەردى تاۋەلسىزدىك ءداۋىرىنىڭ سۇرانىستارىنا سايكەس قايتا عىلىمي اينالىمعا قوسۋعا مۇمكىندىك بەردى.
مينيستر بولۋ وڭاي ما؟ ءارينە, قيىن. قازاقتىڭ بولاشاعى − ءبىلىم مەن عىلىمدا. ونى باقىتجان تۇرسىن ۇلى جاقسى بىلەدى. ميلليون كوز جۇمىسىڭدى قاداعالايدى. ول ءوزىنىڭ ۇستارانىڭ جۇزىندەي لىپىلداعان ساياساتتىڭ ىشىندە جۇرگەنىن جاقسى بىلەدى. ءبىلىم مەن عىلىم رەفورمالارىن جۇرگىزۋ دە وڭاي ەمەس. سوندىقتان دا ول ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن ءجۇرىپ جاتقان ىرگەلى ىزدەنىستەردىڭ كەز كەلگەن وڭ ءناتيجەلەرىنە ەرەكشە قۋانادى.
حالىقارالىق ءبىرىنشى نازارباەۆ وقۋلارى, ماتەماتيكتەردىڭ, تاريحشىلاردىڭ, فيلولوگتاردىڭ سەزى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ كوكجيەگىن انىقتادى. ەندى فيلوسوفتاردىڭ سەزى ءوتپەك. سوندىقتان دا باقىتجان تۇرسىن ۇلى جۇمىستان قايتۋعا اسىقپايدى. ۇكىمەت ءۇيى باسشىلارىنىڭ بارلىعىنىڭ دا شامى كەش سونەدى. ال مينيستر ب.جۇماعۇلوۆ كابينەتىنىڭ شامى ۇزاق جانىپ تۇرادى. ول – ەڭبەكقور ادام!
باقىتجان جۇماعۇلوۆ وتكەندى ويلاپ, بولاشاقتى بولجاي الاتىن عالىم, قايراتكەر. مينيستر بولعالى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن «باسشى-قوسشى» ەمەس, عىلىمي ارىپتەستىك دەڭگەيىندە قىزمەتتىك بايلانىس ورنادى.
مينيستر ب.جۇماعۇلوۆتىڭ ىرگەلى ويلارى مەن ۇستانىمدارى ەلباسى, ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋعا يە. 2011-2012 جىلدارى عىلىم جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ 2,5 ەسەگە ءوستى. جوعارى وقۋ ورىندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ عىلىمي الەۋەتى كوتەرىلدى. قولدانبالى زەرتتەۋلەر قارجىسى 83,5, ىرگەلى عىلىمدى دامىتۋ 56,5 پايىزدى قۇرادى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە يننوۆاتسيالىق-زياتكەرلىك كلاستەر قۇرىلدى. قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اۆتونومدى دامۋ جولىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرى ويلاستىرىلۋدا. قازاقستان ءبىلىمى مەن عىلىمىنىڭ وسىنداي ىرگەلى جەتىستىكتەرى ءسوز بولا قالسا: «ول دۇرىس تا شىعار. جەتىستىگى دە, كەمشىلىگى دە جوق ەمەس. بىراق سونىڭ ءبارى ەلباسى, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنسىز شەشىلەر مە ەدى؟ − دەيدى ول. – عالىم, زامانىنان وزا تۋعان ادام رەتىندە وسى يدەيانى قولداپ, ءوز كەڭەسىن بەرىپ, كەمشىن تۇستارىن تۇزەتۋدى تالاپ ەتەدى».
ەلباسىنىڭ تالانتتى شاكىرتتەرى كوپ. ب.جۇماعۇلوۆ تا ءبىلىم جانە عىلىمنىڭ, ساياساتتىڭ قارا قازانىندا قايناپ جاتقان ۇدەرىستە ءوز جولى, ءوز تاڭداۋى, ءوز ماقساتى مەن جاۋاپكەرشىلىگى بار ازامات. ول – سونداي ادام!
ءۋاليحان قاليجانوۆ,
ۇعا مۇشە-كوررەسپوندەنتى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
