بيىلعى ەڭ ماڭىزدى ءارى كوپتەن كۇتكەن وقيعالاردىڭ ءبىرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا ەكولوگيالىق كودەكسىن جاساۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالۋى. ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى (وقت) ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى, ءسوزسىز, اسا ماڭىزدى جاڭالىق بولماق.
شارۋاشىلىق قىزمەتتىڭ تەرىس ىقپالىن قورشاعان ورتا ساپاسىنىڭ ماقساتتى كورسەتكىشتەرىنە دەيىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان تەحنيكانىڭ ەڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىن, ەڭ جاڭا قۇرال-جابدىقتارىن پايدالانۋ, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە باسقارۋشىلىق شارالارىن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2019 جىل تابيعاتقا ەڭ از ىقپال ەتە وتىرىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋداعى ماڭىزدى كورسەتكىشتەرىمەن جانە جوعارى وندىرىستىك ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋمەن ەستە قالىپ وتىر.
«قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كومپانياسى جاۋاپتى وپەراتور بولا تۇرىپ, ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ پراكتيكاسىن تولىعىمەن قولدايدى. قپو ەڭبەكتى قورعاۋ, قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ (ەق, قت جانە قوق) ساياساتىندا زاڭناما نورمالارى مەن تالاپتارىن ساقتاۋ, تابيعاتتى لاستاۋدىڭ الدىن الۋ جانە پروفيلاكتيكاسى, ەكولوگيالىق كورسەتكىشتەردى ۇزدىكسىز جاقسارتۋ, وزىق پراكتيكانى ىلگەرىلەتۋ جانە قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىنا قولداۋ كورسەتۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرى انىق تۇجىرىمدالعان.
قاراشىعاناقتا ەڭ وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ ايقىن مىسالدارىنىڭ ءبىرى جوعارعى قىسىم استىنداعى قاباتقا گازدى كەرى ايداۋدىڭ يننوۆاتسيالىق جۇيەسى. ۋكپگ-2 جۇيەسى 550 بارعا دەيىنگى قىسىم استىنداعى شيكى گازدى (قۇرامىندا 4% كۇكىرت سۋتەگىسى بار) وڭدەۋ جانە كەرى ايداۋعا جانە وندىرىلگەن مۇنايدى قاراشىعاناق قايتا وڭدەۋ كەشەنىنە (ققك) جىبەرۋگە ارنالعان. بۇل گازدى كوللەكتورعا قايتارۋعا, ونىڭ جانىپ كەتۋىن بولدىرماۋعا, سونداي-اق كوللەكتوردى ءتيىمدى باسقارۋعا, ونداعى قاجەتتى قىسىمدى ۇستاپ تۇرۋعا, وسىلايشا كەن ورنى جۇمىسىنىڭ ەكسپلۋاتاتسيالىق مەرزىمىن ءتيىمدى تۇردە ۇزارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قپو گازىن كادەگە جاراتۋ كورسەتكىشى 99,9% قۇرادى, سونىمەن بىرگە ىلەسپە گازدى وڭدەۋدى دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا باقىلاۋشى ورگاندار بەكىتكەن ماقساتتى كورسەتكىش رەتىندە 99,7% جەتەدى. فاكەلدى گاز جاعۋدىڭ جالپى كولەمى 0,1 % دەڭگەيىندە نەمەسە وندىرىلگەن شيكىزاتتىڭ مىڭ تونناسىنا 0,56 توننادان كەلەدى. شىعارىندىنىڭ مۇنداي ديناميكاسى مىڭ تونناعا 10,5 توننادان كەلەتىن ورتاشا الەمدىك جانە مىڭ تونناعا 3,2 توننادان كەلەتىن ورتاشا ەۋروپالىق ونەركاسىپ دەڭگەيىمەن سالىستىرعاندا وتە جوعارى وندىرىستىك كورسەتكىشتەردى ايعاقتايدى. بيىل قپو ەكولوگيالىق مەنەدجمەنت جۇيەسى ەكولوگيالىق زاڭنامانىڭ جاڭا تالاپتارىنا بەيىمدەلۋى كەرەك.
قمگككو وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ تاعى ءبىر سەنىمدى مىسالى – تەرەڭدە جاتقان وقشاۋلانعان جەر استى جيەكتەرىندەگى وندىرىستىك اعىستاردى تولتىرۋ. وندىرىستىك اعىستىڭ قۇرامداس بولىگىنىڭ نەگىزگى قۇراۋشىسى كومىرسۋتەگى شيكىزاتىمەن بىرگە وندىرىلەتىن جوعارى مينەرالدانعان قابات سۋلارى. ونى سۋ بەتىندە تازارتۋ تۇزدى قالدىقتاردىڭ مول مولشەرىنىڭ پايدا بولۋى سەبەبىنەن ەكولوگيالىق تالاپقا ساي كەلمەيدى. قمگككو اۋماعىنداعى وندىرىستىك اعىستاردى كادەگە جاراتۋدا ونى جەر استىنا كومۋ ءۇشىن پوليگوندار تۇرعىزىلعان. وندا ءارى قاراي شارۋاشىلىق ماقساتتا پايدالانۋعا جارامسىز اسا جوعارى مينەرالدانعان اعىن (تۇزدى) سۋلاردىڭ جەراستى سۋلارىنا قوسىلۋىن بولدىرمايتىن قاباتتارى وقشاۋلانعان جيەكتەر بار. وندىرىستىك اعىستاردى قاباتقا تولتىرۋ جوبالاردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىمەن كەلىسۋ نەگىزىندە جانە قازاقستان زاڭناماسىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى.
قازىرگى كەزدە جەر استىنا كومۋ جەر بەتىندە وندىرىستىك سۋدىڭ جينالۋىنىڭ جانە ونى سۋ وبەكتىلەرىنە لىقسىتۋدىڭ باستى بالاماسى. وسىلايشا بۇل تەحنولوگيا ءاۋ باستا تابيعاتتى قورعاۋعا باعىتتالعانىمەن ەرەكشەلەنەدى. ونەركاسىپتىك اعىستاردى جەر قاباتتارىنا ءتيىمدى تولتىرۋ كوپجىلدىق الەم پراكتيكاسىمەن راستالىپ وتىر.
كەن ورنىندا پايدا بولاتىن شارۋاشىلىق-تۇرمىستىق اعىن سۋلار ءۇشىن قپو جەكەمەنشىك تازارتۋ يماراتتار كەشەنىن پايدالانادى. تازارتىلعان شارۋاشىلىق-تۇرمىستىق اعىن سۋلار ارنايى تۇرعىزىلعان ەكى توعان-جيناقتاعىشقا جينالادى. مۇنداي سۋدىڭ ساپاسى بۇرعىلاۋ ەرىتىندىلەرىن دايىنداۋ, ەكپە اعاشتارعا قۇيۋ, شاڭدى باسۋ جانە قۇرال-جابدىقتى سۋمەن سىناۋ ءۇشىن ونى قايتا پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا قپو سۋ قويمالارى مەن جەراستى سۋلارىن تازا ساقتاۋ, سۋ جيناۋ كولەمىن تومەندەتۋ ءۇشىن تەحنولوگيالىق پروتسەستەردە سۋدى قايتا پايدالانۋ جونىندەگى مىندەتتەردى ورىندايدى.
جوعارى ەكولوگيالىق ستاندارتتاردىڭ قاعيدالارىن ۇستانا وتىرىپ, قپو تولىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» اۋىسۋ جونىندەگى باستاماسىن قولدايدى. سوندىقتان باستى باسىمدىقتاردىڭ قاتارىندا وندىرىستىك وبەكتىلەردىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىن ۇدايى تومەندەتۋ كەزىندە قاۋىپسىز پايدالانۋ بولىپ قالا بەرمەك. 2020 جىلى قپو جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن ىزدەستىرۋ جانە باعالاۋدى جالعاستىرماق. كوپ جاعدايدا, تاۋەلسىز ءۇشىنشى تاراپپەن كەزەكتى ەنەرگەتيكالىق اۋديت جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردى تۇتىنۋدى, ەڭ جاقسى الەمدىك پراكتيكالاردى ەنگىزۋدى تالداۋ كوزدەلگەن, سونداي-اق ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ءارى قاراي ارتتىرۋ جانە پارنيك گازدارىنىڭ شىعارىندىلارىن تومەندەتۋ بويىنشا ءىس-شارالار تىزبەسى انىقتالاتىن بولادى. بۇدان باسقا, قپو بولاشاق جوبالاردى ەنەرگيامەن, سونىڭ ىشىندە جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قوسىمشا مۇمكىندىكتەرىن جان-جاقتى زەرتتەۋدى جالعاستىرا بەرمەك.
«قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كومپانياسى قاۋىپسىز ورتاعا ادام قۇقىعىن ساقتاۋ, قالدىقتاردى باسقارۋ, شىعارىندىلاردى تومەندەتۋ, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ جانە بيولوگيالىق الۋان تۇرلىلىكتى ساقتاۋدى قامتيتىن تۇراقتى دامۋ بويىنشا جىل سايىنعى ەسەپتەردى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءىس جۇزىنە اسىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. كونسورتسيۋم قاراشىعاناقتا جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتىندا تابيعاتتى قورعاۋ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋعا 405 ميلليون دوللار ينۆەستيتسيا سالدى.
ارمان قۇسايىنوۆ
