رۋحانيات • 18 اقپان، 2020

الاشتىڭ ۇياسىنان ۇشقان عالىم

184 رەتكورسەتىلدى

ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا ۇجىمى مەن ق.مۇحامەدحانوۆ اتىنداعى ءبىلىم مەن مادەنيەت ورتالىعى بىرلەسىپ، ۇلى اقىن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا وراي «ابايتانۋ جانە قايىم مۇحامەدحانوۆ» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى.

ابايتانۋشى تۇلعا مار­قۇم توكەن يبراگيموۆ اعامىز ايت­­قانداي، الاش ارىس­­تارى قالا­عان التىن ۇيادان ۇشىپ شىق­قان قايراتكەر عالىم، قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى مەملە­كەتتىك سىي­لىعىنىڭ لاۋراەتى قايىم مۇحا­مەدحان ۇلىنىڭ قازاق رۋحانيا­تىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز.

اكەسى مۇحامەدحان ءوز زامانىندا قاراڭ­عى قازاق كوگىنە كۇن بولۋعا ۇمتىلىپ، حال­قى ءۇشىن جۇرەك مايىن شام قىلعان (س.تو­رايعىروۆ) الاش ارىستارى ات بايلاي­تىن، قازاقشا ايتقاندا بي تۇسەتىن ءۇيدىڭ ەگەسى بولدى. جەر­گىلىكتى قالامگەر داۋلەت سەي­­سەن­­ ۇلى جۋىقتا جازعان «الاش مە­تسەناتى» ات­تى ماقالاسىندا «مۇ­حا­مەدحاننىڭ شا­ڭى­­­را­عىنا ارىدەن ايتقاندا اباي مەن شاكا­رىم، بەر­­گىلەرى: كوكباي، ءاليحان، اح­مەت، مىر­جاقىپ، ماعجان، ج­ۇسىپ­بەك، مۇحتار، تاعى باسقا ءتۇسىپ ات­تان­­عان. بۇل تاريحي شىن­دىق»، دەپتى.

ەتەك باسىپ، ەس جيعان ساتتەن بەرى ۇلىلار مەن ىرىلەردى كورىپ وسكەن قايىم اعا شىن مانىندە ءوزىنىڭ وكىل ۇلى تۇرسىن جۇرتباي ايتقانداي «ابايدىڭ ءىنىسى، الاشتىڭ ءىرىسى» ەكەنى انىق.

عالىمدى ەسكە الۋعا ارنال­عان شارا بارىسىندا قايىم اعا­نىڭ قازاق رۋحانيا­تىنداعى ورنى جايلى، اسىرەسە ابايتانۋ جولىن­داعى جانكەشتىلىگى تۋرالى، ءتىپتى ءوزى تۇگەندەپ، كوگەندەگى قوزىداي ساناپ شىققان 30-دان استام «ابايدىڭ اقىن شاكىرتتەرى» جايلى جازعان ديسسەرتاتسياسى ەرەن. ءتىپتى وسى ەڭبەگى ءۇشىن 25 جىلعا سوتتالعانىن قايتەرسىز.

وسىنداي قيىندىق پەن قيعاشتىقتى باستان كەشىرە ءجۇرىپ ۇستازى م.اۋەزوۆ­تىڭ نۇس­قاۋىمەن اباي شىعارما­لارىنىڭ تۇپنۇسقالىق تەكستولوگيالىق تازالىعىن تالداۋ ادىسىمەن زەرتتەپ، العاش رەت عىلىمي اينا­لىمعا ەنگىزۋى ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلەتىن دۇنيە ەمەس.

اكادەميك اپامىز رابيعا سىزدىقوۆا­نىڭ سوزىمەن ايتساق، قايىم ەشكىم بارا المايتىن، بارۋعا قۇدىرەتى جەتپەيتىن تاقى­رىپتى تاڭداي بىلگەن جانە ونى باسىن بايگەگە تىگىپ اتقارىپ شىققان ادام.

بۇل رەتكى جيىن مودەراتورى ەربول ىرگەباي مىرزانىڭ پايىمىنشا، ۇستازى م.اۋەزوۆ جۇيەلەگەن ابايتانۋدى ودان ءارى جالعاستىرىپ، اقىننىڭ اينالاسىن رۋحاني كەڭەيتكەن ادام – قايىم مۇحامەدحان ۇلى ەكەن. ياعني فيلولوگ عالىم اباي تۇلعاسىن تەك شىعارماشىلىق اۋقىمدا زەرتتەۋمەن شەكتەلمەي، قازىرگى اباي مۋزەيىنىڭ نەگىزىن قالاپ، 1918 جىلى سەمەي قالاسىندا اكەسىنىڭ دەمەۋ­شىلىگىمەن جارىق كورگەن «اباي» جۋرنالىن تاۋەل­سىزدىكتەن كەيىن قايتا تۇلەتكەن قايراتكەر.

باسقوسۋ ۇستىندە جينالعان قاۋىم­مەن ءوزىنىڭ كەلەلى ويىن بولىسكەن فيلولوگيا عىلىم­دارى­نىڭ دوكتورى تۇرسىن جۇرتباي، عالىمنىڭ قازاق تەكستولوگياسى تۋرالى لوگيكالىق زەرتتەۋى بۇعان دەيىن بولماعان دارا مەكتەپ ەكەنىن، سونداي-اق قازاق تاريحىنا قاتىستى ءىرى تۇلعالار جايلى جازعان تىڭ دەرەكتەرى ءوز الدىنا جاتقان تاعى ءبىر داريا ەكەنىن ەسكە سالدى. ءسوزىنىڭ سوڭىن تۇرسىن قۇداكەلدى ۇلى: «قايىم اعامەن ءاربىر كەزدەسۋىم ءبىر-ءبىر ۋنيۆەرسيتەت ەدى»، دەپ ءتۇيدى.

سونىمەن قاتار جيىن بارى­سىندا ۇلتتىق اكادەميالىق كى­تاپ­­حانا قورىنان الىن­عان عا­لىم­­نىڭ ەڭبەكتەرى مەن مۇرا­عات­­­­تىق فوتو-قۇجاتتارى كور­مە­گە قويىلىپ، وقى­مىس­تى-قا­لام­­گەر­لەر سۇلتانحان ءجۇسىپ، ال­ما­­­حان عاب­دۋلينا، ومار جالەل، اسان ومار، سا­عى­م­باي جۇما­عۇلوۆ، قايىربەك كەمەڭ­گەروۆ، تاعى باس­قا قوناقتار ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرلىكتى دارىپتەيتىن قوماقتى قور

رۋحانيات • 05 ماۋسىم، 2020

ەكى قىلمىستىق توپ ۇستالدى

ايماقتار • 05 ماۋسىم، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار