ابايتانۋشى تۇلعا مارقۇم توكەن يبراگيموۆ اعامىز ايتقانداي, الاش ارىستارى قالاعان التىن ۇيادان ۇشىپ شىققان قايراتكەر عالىم, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋراەتى قايىم مۇحامەدحان ۇلىنىڭ قازاق رۋحانياتىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز.
اكەسى مۇحامەدحان ءوز زامانىندا قاراڭعى قازاق كوگىنە كۇن بولۋعا ۇمتىلىپ, حالقى ءۇشىن جۇرەك مايىن شام قىلعان (س.تورايعىروۆ) الاش ارىستارى ات بايلايتىن, قازاقشا ايتقاندا بي تۇسەتىن ءۇيدىڭ ەگەسى بولدى. جەرگىلىكتى قالامگەر داۋلەت سەيسەن ۇلى جۋىقتا جازعان «الاش مەتسەناتى» اتتى ماقالاسىندا «مۇحامەدحاننىڭ شاڭىراعىنا ارىدەن ايتقاندا اباي مەن شاكارىم, بەرگىلەرى: كوكباي, ءاليحان, احمەت, مىرجاقىپ, ماعجان, جۇسىپبەك, مۇحتار, تاعى باسقا ءتۇسىپ اتتانعان. بۇل تاريحي شىندىق», دەپتى.
ەتەك باسىپ, ەس جيعان ساتتەن بەرى ۇلىلار مەن ىرىلەردى كورىپ وسكەن قايىم اعا شىن مانىندە ءوزىنىڭ وكىل ۇلى تۇرسىن جۇرتباي ايتقانداي «ابايدىڭ ءىنىسى, الاشتىڭ ءىرىسى» ەكەنى انىق.
عالىمدى ەسكە الۋعا ارنالعان شارا بارىسىندا قايىم اعانىڭ قازاق رۋحانياتىنداعى ورنى جايلى, اسىرەسە ابايتانۋ جولىنداعى جانكەشتىلىگى تۋرالى, ءتىپتى ءوزى تۇگەندەپ, كوگەندەگى قوزىداي ساناپ شىققان 30-دان استام «ابايدىڭ اقىن شاكىرتتەرى» جايلى جازعان ديسسەرتاتسياسى ەرەن. ءتىپتى وسى ەڭبەگى ءۇشىن 25 جىلعا سوتتالعانىن قايتەرسىز.
وسىنداي قيىندىق پەن قيعاشتىقتى باستان كەشىرە ءجۇرىپ ۇستازى م.اۋەزوۆتىڭ نۇسقاۋىمەن اباي شىعارمالارىنىڭ تۇپنۇسقالىق تەكستولوگيالىق تازالىعىن تالداۋ ادىسىمەن زەرتتەپ, العاش رەت عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋى ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلەتىن دۇنيە ەمەس.
اكادەميك اپامىز رابيعا سىزدىقوۆانىڭ سوزىمەن ايتساق, قايىم ەشكىم بارا المايتىن, بارۋعا قۇدىرەتى جەتپەيتىن تاقىرىپتى تاڭداي بىلگەن جانە ونى باسىن بايگەگە تىگىپ اتقارىپ شىققان ادام.
بۇل رەتكى جيىن مودەراتورى ەربول ىرگەباي مىرزانىڭ پايىمىنشا, ۇستازى م.اۋەزوۆ جۇيەلەگەن ابايتانۋدى ودان ءارى جالعاستىرىپ, اقىننىڭ اينالاسىن رۋحاني كەڭەيتكەن ادام – قايىم مۇحامەدحان ۇلى ەكەن. ياعني فيلولوگ عالىم اباي تۇلعاسىن تەك شىعارماشىلىق اۋقىمدا زەرتتەۋمەن شەكتەلمەي, قازىرگى اباي مۋزەيىنىڭ نەگىزىن قالاپ, 1918 جىلى سەمەي قالاسىندا اكەسىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن جارىق كورگەن «اباي» جۋرنالىن تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن قايتا تۇلەتكەن قايراتكەر.
باسقوسۋ ۇستىندە جينالعان قاۋىممەن ءوزىنىڭ كەلەلى ويىن بولىسكەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى تۇرسىن جۇرتباي, عالىمنىڭ قازاق تەكستولوگياسى تۋرالى لوگيكالىق زەرتتەۋى بۇعان دەيىن بولماعان دارا مەكتەپ ەكەنىن, سونداي-اق قازاق تاريحىنا قاتىستى ءىرى تۇلعالار جايلى جازعان تىڭ دەرەكتەرى ءوز الدىنا جاتقان تاعى ءبىر داريا ەكەنىن ەسكە سالدى. ءسوزىنىڭ سوڭىن تۇرسىن قۇداكەلدى ۇلى: «قايىم اعامەن ءاربىر كەزدەسۋىم ءبىر-ءبىر ۋنيۆەرسيتەت ەدى», دەپ ءتۇيدى.
سونىمەن قاتار جيىن بارىسىندا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا قورىنان الىنعان عالىمنىڭ ەڭبەكتەرى مەن مۇراعاتتىق فوتو-قۇجاتتارى كورمەگە قويىلىپ, وقىمىستى-قالامگەرلەر سۇلتانحان ءجۇسىپ, الماحان عابدۋلينا, ومار جالەل, اسان ومار, ساعىمباي جۇماعۇلوۆ, قايىربەك كەمەڭگەروۆ, تاعى باسقا قوناقتار ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
