مەن ەلىمىزدىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسى زايسان اۋدانىنداعى قارابۇلاق اۋىلىندا تۋىپ-ءوستىم. بالا كەزىمىزدە قارابۇلاق اۋىلى كوپ ۇلتتى اۋىل بولدى. اۋىلىمىزدىڭ ەداۋىر بولىگىن ورىستار قۇرادى. ودان بولەك ۋكراين, وزبەك, تاتار, نوعاي, دۇنگەن, بولگار حالقىنىڭ وكىلدەرى دە ءومىر ءسۇردى.
زايسان اۋدانى – قىتايمەن شەكارالاس ءوڭىر. وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنداعى كەڭەس اسكەرلەرى مەن قىتاي ساربازدارىنىڭ اراسىندا بولعان الاكول ماڭايىنداعى جالاڭاشكول وقيعاسىنان كەيىن اۋدانىمىزداعى ورىس حالقىنىڭ وكىلدەرى ءدۇر ەتىپ ورىندارىنان كوتەرىلىپ, بىرەر جىلدا ىشكەرتىن جاققا قاراي تۇتاس كوشىپ كەتتى دە, باسقامىز قالا بەردىك. ءبىزدىڭ اۋىلىمىزدا دا بىرەن-ساران ورىستار عانا قالىپ, مەكتەپتەگى ورىس كلاستارى جابىلدى.
دۇنگەن ۋشىزى ەرتە قايتىس بولىپ كەتتى دە بالالارىن زايىبى ميناش اپاي (ول كىسىنى اۋىل بالالارى سولاي ايتاتىن) جەتكىزدى. ميناش اپاي مەكتەپ كىتاپحاناسىندا كىتاپحاناشى ەدى. ماۋلەن, داۋكوشوك, باقاتاي دەگەن بالالارى بولدى. ءبارى قازاقشا سويلەيتىن. قازاق بالالارىمەن وتە تاتۋ ويناپ ءوستى. وزدەرى ەرجەتىپ, شەشەلەرى قايتىس بولعان سوڭ اۋدانىمىزدىڭ باسقا اۋىلىندا تۇراتىن ناعاشىلارىنا قاراي كەتكەن ەكەن. قازىر ماۋلەن وسكەمەن قالاسىندا تۇرادى دەپ ەستيمىن. قارابۇلاقتاعى بالا كۇنگى دوستارى – قازاق جىگىتتەرىمەن ءالى كۇنگە دەيىن ارالاسىپ, دوستىق قارىم-قاتىناس ۇستايتىن كورىنەدى.
تاتار انەش ۆاحيتوۆ اۋىلىمىزدىڭ مونشاسىن جاعاتىن. مونشا اۋىلدىق كەڭەستىڭ مونشاسى بولعانىمەن, ونى جۇرتتىڭ ءبارى «انەشتىڭ مونشاسى» دەپ اتايتىن. شاماسى, بۇل اۋىل ادامدارىنىڭ انەش اعايعا كورسەتكەن قۇرمەتى بولسا كەرەك. بولات, رافاەل دەگەن بالالارى بولدى. بولات قازاق قىزى ناسيپاعا ۇيلەنىپ, اكە-شەشەسىنىڭ قارا ورمانىنا يە بولىپ قالدى. رافاەلمەن جاسىمىز شامالاس بولعان سوڭ بىرگە ويناپ وستىك. ءبىز ونى وزىمىزشە راپايىل دەپ ايتاتىنبىز. بالا كەزىندە قىزۋقاندىلاۋ ەدى. ءبىر نارسەگە رەنجىسە قىپ-قىزىل بولىپ داۋلاساتىن. ءجيى شەكىسىپ, ءجيى تاتۋلاسىپ جاتاتىنبىز. ونىڭ اشۋلانشاقتىعىن قىزىق كورىپ, «راپايىل – كوكايىل» دەپ مازاقتايتىنبىز. نەگىزىندە كوكايىل دەيتىن تۇگىمىز جوق. وزىمىزشە ۇيقاس قۇراعان جانە ونىڭ اشۋلانشاقتىعىن مەڭزەگەن ءتۇرىمىز. رافاەل قازىر سەمەيدە تۇرادى. اۋىلعا ءجيى كەلىپ-كەتەدى ەكەن. قازاق قىزىنا ۇيلەندى دەپ ەستىدىم.
تاعى ءبىر ۇلتى تاتار نايىل اعامىز اۋىلدىڭ دۇرىلدەگەن كينومەحانيگى بولدى. ءوزىنىڭ پىسىقتىعى, ەڭبەكقورلىعىمەن اۋىلىمىزعا كەلگەن ەڭ العاشقى جەكەمەنشىك جەڭىل كولىكتى سول كىسى ساتىپ الىپ, ءمىندى. قىزى مەن ۇلى بولدى. قىزى اۋىلداعى قازاق جىگىتتەرىنىڭ بىرىنە تۇرمىسقا شىقتى. قازىر زايسان قالاسىندا تۇرىپ جاتىر دەپ ەستيمىن.
ءتالىپ اعايدىڭ قاي ۇلت ەكەنىن ءالى كۇنگە بىلمەيمىن, اۋىل ادامدارىنىڭ ءبارى ول كىسىنى سارت دەيتىن. اۋىلىمىزدىڭ ىرگەسىندەگى ءىشى نەشە ءتۇرلى جەمىس اعاشتارىنا تولى كەڭشاردىڭ باعىن «سارتتىڭ باعى» دەپ اتايتىن. ويتكەنى سول باقتىڭ باعبانى ءارى كۇزەتشىسى ءتالىپ اعاي ەدى. بالا كەزىمىزدە سول باققا ءجيى ۇرلىققا ءتۇسۋشى ەدىك. ۇلكەندىگى كەسەدەي قىزىل اپورت المالار, ۋىلجىعان ورىك, ءجۇزىم, قاۋىن-قاربىز ءبىزدى سولاي قاراي تارتا بەرەتىن. ءتالىپ اعاي دا ءوز ىسىنە مىعىم. اتپەن تاسىرلاتىپ ءبىزدى قۋا جونەلەدى. كەيدە دىڭكەلەتىپ ۇيگە دەيىن قۋىپ اكەلەدى. اكەلەرىمىز ول كىسىنى قۇدا كۇتكەندەي «تاكە, جولىڭىز ءتۇسىپ ءبىر كەلىپ قالعان ەكەنسىز» دەپ اتتان قولتىقتاپ تۇسىرەدى. بۇعان اقكوڭىل ءتالىپ اعايدىڭ كوڭىلى مايداي ەريدى. ءسويتىپ قوناق بولىپ ءبىر-اق اتتانادى.
بۇل كۇندە ءتالىپ اعايدىڭ قايتىس بولعانىنا دا كوپ ۋاقىت بولعان. ويتكەنى وسىندا ايتىلعان جايتتاردىڭ ءبارى وسىدان جارتى عاسىر بۇرىنعى بالا كەزدىڭ وقيعالارى عوي. ءتالىپ اعايدىڭ بالاسى تايىر وسكەمەن قالاسىندا تۇرادى دەپ ەستيمىن. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنان بەرى ەل ومىرىندە بولعان وزگەرىستەرگە بايلانىستى بايىرعى قارابۇلاقتىقتاردىڭ كوپشىلىگى قالا ساعالاپ الماتى, وسكەمەن, سەمەي, تالدىقورعان سەكىلدى قالالارعا قونىس اۋداردى. ءبىراز بولىگى ءالى دە اۋىلدا. كەتكەندەردىڭ ورنىن قىتايدان كەلگەن قانداستارىمىز باستى.
سوندا ءوزىمنىڭ وتكەن ومىرىمنەن ەكشەپ, ويلاپ قاراسام – حالىق پەن ۇلتتىڭ جامانى جوق. بارلىق ماسەلە تاتۋلىقتا تۇر. ال تاتۋ بولۋ ءۇشىن حالىقتار ارالاسىپ ءومىر ءسۇرۋى كەرەك. جامبىل وبلىسىنىڭ ماسانشى, سورتوبە اۋىلدارىندا تۇراتىن حالىقتىڭ 90-95 پايىزىن دۇنگەن حالىنىڭ وكىلدەرى قۇرايتىندىعىن ەندى ەستىپ وتىرمىز. مۇنىڭ ءوزى ءۇي ىشىنەن ءۇي تىگۋ دەگەن ءسوز عوي. ءبىر-بىرىمەن دۇرىس ارالاسپاي جەكە وتاۋ تىگىپ وتىرعان سوڭ مۇنداي كيكىلجىڭدەردىڭ الداعى ۋاقىتتا دا ورىن الۋى عاجاپ ەمەس. سوندىقتان ەل حالىقتارىنىڭ ارالاس-قۇرالاستىعىن ارتتىرۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىك ساياساتىمىزدا باستى نازاردا بولعانى ءجون دەپ ەسەپتەيمىن.
