مەديتسينا • 12 اقپان، 2020

كرون اۋرۋى جايىندا نە بىلەمىز؟

244 رەتكورسەتىلدى

مەديتسينا عىلىمىندا العاش رەت جىلىكتەپ جازعان امەريكالىق گاستروەنتەرولوگ بارريل بەرنارد كروننىڭ اتىمەن «كرون اۋرۋى» اتالعان بۇل دەرت سيرەك كەزدەسەتىن، ياعني ورفاندى اۋرۋلاردىڭ قاتارىنا جاتادى. بۇگىندە ەلىمىزدە «كرون اۋرۋىنىڭ» شىرماۋىنا ىلىنگەن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سانى 85 ەكەن.

 

– بالكىم ولاردىڭ سانى بۇدان كوبىرەك بولۋى دا مۇمكىن، ويتكەنى، دياگنوزى قويى­لىپ، ەم الىپ جۇرگەندەردىڭ اۋرۋدى انىقتاۋ بارىسىندا سان وتكەلەكتەن ءوتىپ، كەيدە ۋاقىتىن وتكىزىڭكىرەپ الىپ، ابدەن تيتىقتاپ جەتۋىنە قاراعاندا قانداي دەرتتەن زارداپ شەگىپ جۇرگەندەرىن بىلمەيتىن ادامدار بار ءتارىزدى، – دەيدى دارىگەرلەر. شىنىمەن اۋرۋدى بەلگىلەرىنە قاراپ انىقتاۋ وڭايعا تۇسپەيدى ەكەن. ءسوزىمىزدىڭ دالەلى رەتىندە بىرنەشە مىسال كەلتىرگەن ءجون شىعار.

الديار قازىر 16 جاستا. 11 جاسىندا ادەتتەگىدەي سپورتتىق جاتتىعۋدان كەلگەن ول ءىشىنىڭ اۋىرعانىن ايتادى. اناسى كوپ ۋاقىت وزدىرماي جەرگىلىكتى ەمحانانىڭ دارىگەرىنە جۇگىنەدى. ەنتەروجەرمين، لينەكس ءتارىزدى پرەپاراتتاردى ءبىر اي بويى قابىلداعانمەن جاعداي جاقسارمايدى. ءىش ءوتۋ تىيىلماي قويعاندىقتان ينفەكتسيا­لىق اۋرۋحاناعا جاتقىزىلادى. ول جەردە بۇرىنعىنىڭ ۇستىنە پسورياز جامالادى. «وسىلايشا 6-7 اي ۋاقىت ءوتتى، اۋرۋحانا، ەمحانالاردىڭ ەسىگىن توزدىرعانىمىزبەن وڭالۋ جوق، قايتا ءىش وتكەندە دارەت قى­زىل قانمەن بويالاتىن بولدى. سودان انا مەن بالا ورتالىعىنا كەلگەندە عانا ال­ديارداعى جۇمباق دەرتتىڭ كرون اۋرۋى ەكە­نىن بىلدىك»، دەيدى اناسى.

انا مەن بالا ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ايگۇل يبراەۆا كرون اۋرۋىنىڭ بىرنەشە جاسىرىن بەلگىلەرى بولاتىنىن ايتىپ بەردى. نەگىزىنەن ىشەك اۋرۋى سانالاتىن كرون دەرتىنىڭ ىشەكپەن مۇلدە جاناسپايتىن جەرلەردە بۋىندارى اۋىرىپ، اۋىز ۋىلىپ، ستوماتيت بولۋى، قان ازايىپ، انەمياعا ۇشىراۋ سىندى بەلگىلەرى بار ەكەن. سوندىقتان دا دارىگەرلەر قاۋىمى كوبىنە شاتاسىپ، دياگ­نوز قويۋدا تۇيىققا تىرەلەدى. ماسەلەن، انەميادا قۇرامىندا تەمىرى بار پرەپارات­تارمەن ەمدەسە دە قان قۇرامى وزگەر­مەسە، دارىگەر تەمىردىڭ قاي ورگان­دا ءسىڭى­رىلىپ، ونىڭ ىشەكتەن بارىپ   اعزاعا اسەر ەتە­تىنىن ويلاپ، قويۋ دارەتتى قاراپايىم كال­پروتەكتين سىناماسىنا جىبەرىپ كوڭىل­دەگى كۇمانعا جاۋاپ تابا الادى. ال دياگنوز قويۋ سوزىلعان ۋاقىتتا دا­رەتتىڭ توقتاماۋىنان كۇندەلىكتى ومىردە جايالىقسىز ءومىر سۇرە الماۋ جاڭا بوي تۇزەپ كەلە جاتقان ءجاسوسپىرىمنىڭ پسيحولوگياسىنا قاتتى اسەر ەتەدى، سوندىقتان دا بالانىڭ نەگىزگى اۋرۋىنىڭ ۇستىنە جۇيكەسى ابدەن جۇقارادى. بالانىڭ عانا ەمەس، اتا-اناسىنىڭ جۇيكە جۇيەسى دە شيرىعىپ تۇرادى، دەيدى دارىگەر.

كوكشەتاۋدان كەلگەن كرون اۋرۋىنا ۇشىراعان بالانىڭ دەرتىنىڭ بەلگىلەرى انەميادان باستالىپتى. بالاسىنىڭ كرون اۋرۋىنا شالدىققانىن بىلە الماي ءبىراز سارساڭعا تۇسكەن انانىڭ اڭگىمەسىنەن ۇققانىمىز، قىزى تەمىر پرەپاراتتارىن قابىلداعانمەن ءىشىنىڭ اۋرۋى دا، ۇل­كەن دارەتتىڭ سۇيىق ءجۇرۋى دە توقتاماي قويىپ­تى. كولونوسكوپيا جانە وزگە دە زەرتتەۋلەر جاسالعانىمەن ناقتى دياگ­نوز قويۋدا تۇيىققا تىرەلگەندىكتەن انا مەن بالا ۇلتتىق ورتالىعىنا جولداما بەرىلگەن. «قازىر دياگنوز ناقتىلاندى، مۇن­داي سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋدىڭ بارىن ەستىمەپپىز دە. نەگىزىنەن جەر-جەردە قاراپايىم حالىقتىڭ دا، كۇندەلىكتى كرون اۋرۋىمەن جولىقپايتىن بولعاندىقتان دارىگەرلەردىڭ دە بۇل دەرت جايىندا بى­لەتىنى از، حالىقتىڭ تىپتەن حابارى جوق. سوندىقتان وسى اۋرۋ جايىندا جازۋىڭىز وتە قۇپتارلىق ەكەن. ايتپەسە ادامدار بالاسىنىڭ ءىشى اۋىرىپ، سۇپ-سۇيىق بولىپ وتكەنىنە لەۆوميتسيتين، لينەكس، ەنتەروجەرمين بەرىپ جۇرە بەرەدى، ال انەميا بولسا ونىڭ ءتۇبى قايدا جاتىر دەپ تە ويلانبايدى. كرون اۋرۋى ومىرلىك دەرت دەيدى، بىراق دەر كەزىندە انىقتاپ، دۇرىس تەراپيانى قابىلداعاندا اسقىندىرماي قالىپتى جاعدايدا ۇستاۋعا بولادى ەكەن»، دەدى ول.

دارىگەر ايگۇل قاناتقىزى: «ىشەك قا­بىنۋىنىڭ اۋرۋلار توبىنا ويىق جارالى كوليت پەن كرون اۋرۋى جاتا­دى. وكىنىشكە قاراي، بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ۇزاق ۋاقىت ديسباكتەريوزبەن جۇرەدى. ديس­باكتەريوز دەگەن دياگنوز جوق، ءىش قاتۋى نەمەسە سۇيىق بولىپ ءوتۋى، ىستىعى كوتە­رىلۋىنىڭ، ءىش اۋرۋىنىڭ استارىندا وسىنداي سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋ جاتۋى مۇمكىن دەپ كۇماندانبايدى دا. ەگەر بالادا ءجيى ءىش وتسە، ستوماتيت ءجيى بولسا، بويى ءوسۋى كە­شەۋىلدەسە، انەميا جيىلەسە ءجىتى قاراۋ كەرەك. جانە ول پالەندەي جاس تالعامايدى دا، ءبىزدىڭ پاتسيەنتتەر اراسىندا 2 جاسقا تولماعان بالدىرعان دا بار. ىشەك اۋرۋىنان تىس ارتريت، ارتروز، ءتۇرلى بۋىن اۋرۋلارى، ءتىپتى سۇيەك اۋرۋى بولىپ ءبىلىنۋى دە مۇمكىن. بىردە وستەوميەليت دەپ ەمدەلىپ كەلگەن بالانىڭ دياگنوزى ول ەمەس، كرون اۋرۋى بولىپ، ءبىزدىڭ بولىمشەگە اۋدارىپ ەمدەپ شىقتىق. كۇماندى جاعدايدا اتا-انا گاستروەنتورولوگ دارىگەردەن كالپروتەكتين سىناماسىن تاپسىرۋعا جولداما السا ىشەكتەگى قابىنۋ ۇدەرىسى انىقتالادى. ول بارلىق ەمحانالاردا جاسالاتىن قارا­پايىم سىناما. ەگەر ول قالىپتان تىس بول­سا كالونوسكوپيا جاساۋ ءبىراز جايتتىڭ بەتىن اشادى. بىلايشا قاراعاندا ونشا كۇر­دەلى دە ەمەس، بىراق كرون اۋرۋى جايىندا ەستىپ بىلمەگەندىكتەن ءبىراز اتا-انا شەتەلگە بارىپ، شىعىندانىپ، اقىر سوڭىندا ونىڭ ەلىمىزدە ەمدەلەتىنىن ءبىلىپ وكىنىپ جاتادى»، دەيدى.

دارىگەر ايتسا ايتقانداي اۋرۋدى انىق­تاۋ سوزىلعان كەزدە شاراسىزدىقتان بىر­نەشە اي بويىنا، ءتىپتى ءبىر جىلدىڭ جۇزىندە گورمون الىپ، دياگنوز قويىلماۋ ءجيى كەزدەسەدى ەكەن. وعان بالالارىنا قازىرگى كۇنى ناقتى دياگنوزى قويىلعان اتا-انالارمەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا كوز جەتتى.

شىمكەنت قالاسىنىڭ تۇرعىنىن سوزگە تارتقانىمىزدا: – بالام دياستى الدىڭعى قاتارلى دەگەن كلينيكالاردىڭ بارلىعىنا اپاردىق. بىراق ەشقانداي ىلگەرىلەۋ بولمادى. 8 اي گورمون الىپ، اقىر اياعىندا وسى ورتالىققا كەلىپ ويىق جارالى كوليت ەكەنىن انىقتادىق. قازاقستان جەرى ۇلان-بايتاق، بىراق اۋىل-اۋدانداردى ايتپاي-اق قويايىن، وبلىس ورتالىقتارىندا وسىنداي سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋلار جا­يىن­دا ەل ونشا كوپ بىلمەيدى. سوندىقتان حا­لىقتى ساۋاتتاندىرۋمەن بىرگە قاجەتتى مامانداردى وقىتۋ، وسىنداي اۋرۋلار جايىن­دا بىلىكتىلىكتى ارتتىراتىن وقۋلار، تاجىريبەلىك ساباقتار وتكىزبەسە قانشاما جۇرت قانداي اۋرۋدىڭ قارماعىنا ىلىنگەنىن بىلمەي دە جۇرە بەرەدى، دەپ جاۋاپ بەردى.

دارىگەر ايگۇل يبراەۆانىڭ ايتۋىنشا، دياگنوزدىڭ ەرتە قويىلۋى وتە ماڭىزدى. سوندا بالا اعزاسىنا تيەتىن زالال ازايىپ، ءومىر ساپاسىنا نۇقسان كەلمەي، قالىپتى تىرلىك كەشە الادى. «بۇل دەرتتى ەمدەۋدە جاڭا ادىستەمەلەر، گەندىك ينجەنەريا تاسىلدەرى دە قولدانىلادى، ءارى ەم كوپتەگەن مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسادى. ەندوسكوپيست، مورفولوگ، حيرۋرگ، ۋل­ترا­دىبىستىق زەرتتەۋشى دارىگەرلەر، بولىمشەنىڭ اعا ورديناتورى، ءبولىم جەتەكشىسى، عىلىمي جۇمىسپەن اينالىسۋشى دارىگەرلەر كونسيليۋم وتكىزۋى ارقىلى جۇزەگە اسادى. وسىنداي قويان-قولتىق، بىرگە جۇمىس اتقارىلۋى بالا ءومىرىنىڭ ساپالى بولۋىنىڭ كەپىلى. ال پاتسيەنتتىڭ جاعدايى قالىپقا تۇسكەن سوڭ ءارى قارايعى ەمىن ءوز ۇيىندە جالعاستىرۋ جەرگىلىكتى ەم­حانانىڭ قاراماعىنا كوشەدى»، دەيدى دارىگەر.

سوڭعى جاڭالىقتار

ىستىق تاماق تاراتتى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار