قايسار قازىباي ۇلى 2004 جىلى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىن «ۆەتەرينارلىق سانيتاريا» ماماندىعى بويىنشا ۇزدىك بىتىرگەن سوڭ, ەڭبەك جولىن جامبىل وبلىسى قورداي اۋدانىنىڭ گۆاردەيسكي اۋىلىنداعى زەرتحانادا اعا لابورانت بولۋدان باستادى. وسى مەكەمەدە كىشى عىلىمي قىزمەتكەر, عىلىمي قىزمەتكەر, اعا عىلىمي قىزمەتكەر, عىلىمي حاتشى, وتا جاسايتىن ءبولىمنىڭ مەنەدجەرى قىزمەتتەرىمەن ساتىلاپ وسە كەلە, 8 جىل بويى سول زەرتحانادا تابان اۋدارماي ءبولىم باسشىسى بولىپ جۇمىس ىستەدى. ال بىلتىردان بەرى ءوزى ءبىلىم العان جوعارى وقۋ ورنىنا ورالىپ, ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اگروتەحنولوگيالىق حابى ديرەكتورىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار جونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىمەن «بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك» كافەدراسىنىڭ پروفەسسورلىعىن قاتار الىپ ءجۇر.
عالىم وسى 15 جىلدىق جۇمىس تاجىريبەسىندە ءوز توبىنداعى ارىپتەستەرىمەن بىرلەسىپ قۇس, جىلقى جانە ادامداردا كەزدەسەتىن تۇماۋ, برۋتسەللەز سەكىلدى جۇقپالى اۋرۋلار مەن قاۋىپتى ۆيرۋستارعا قارسى 11 ۆاكتسينا ازىرلەدى. ونىڭ 7-ءۋى جانۋارلارعا, 3-ءۋى ادامدارعا ارنالعان. عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ ناتيجەسى وندىرىسكە دە ەنگىزىلدى. ونىڭ ونىمدەرى اراسىندا الەمدە ازىرگە بالاماسى جوق ىقم برۋتسەللەزىنە قارسى ەكپە ەرەكشە ورىن الادى. سوڭعى 6 جىل ىشىندە بۇل ءونىم جان-جاقتى سىناقتان وتكىزىلدى, ەڭ باستىسى وندىرىسكە ەنگىزىلدى (2019 جىلعى 14 قاڭتارداعى №رك-ۆپ-1-3775 تىركەۋ كۋالىگى) جانە قازىر دە قولدانىستا. وسى زەرتتەۋلەر ارقىلى الەمدە سوڭعى 20 جىل ىشىندە ءبىرىنشى رەت ىقم برۋتسەللەزىنە قارسى جاڭا ۆاكتسينا تاجىريبەگە ەنگىزىلدى. بۇل تيىمدىلىگى تۇرعىسىنان بارلىق بەلگىلى كوممەرتسيالىق بالامالاردان (اقش, يسپانيا جانە رەسەيدە شىعارىلعان ەكپە) كەم ەمەس, ال قاۋىپسىزدىگى جاعىنان ايتارلىقتاي جوعارى.
قايسار «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى اياسىندا Vaxine Pty Ltd بيوتەحنولوگيالىق كومپانياسىندا (ادەلايدا, اۋستراليا) «قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ءۇشىن قاۋىپسىز جانە جوعارى ءتيىمدى ۆاكتسينالاردى جاساۋدىڭ يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارى» اتتى جىل سايىنعى تاعىلىمدامادان (پوستدوكتورالدى زەرتتەۋلەر) ءوتتى. وسى تاعىلىمدامانىڭ اياسىندا ءتيىستى زەرتحانالىق پراكتيكا (GLP) ستاندارتىنا سايكەس ۆاكتسينالاردى كلينيكاعا دەيىنگى زەرتتەۋلەردىڭ نەگىزدەرىن, سونداي-اق ءتيىستى كلينيكالىق پراكتيكا (GCP) ستاندارتىنا سايكەس ادامنىڭ كلينيكالىق سىناقتارىن زەرتتەدى.
ءبىر جىلدارى قۇس تۇماۋىنىڭ تىم جىلدام تارالۋىنان الەم حالقى ءبىراز قۇستاردى ورتەپ, شۋلاعانى ەسىمىزدە. ودان قازاقستان دا تىس قالمادى. سەبەبى قاۋىپتى ۆيرۋستىڭ ادامعا تارالۋى دا مۇمكىن ەكەنى ايتىلا باستادى. سول ساتتە وتاندىق عالىمدار مەن ولاردىڭ تاباندى ەڭبەگى توسىن قاتەرگە توتەپ بەردى. ۇلكەن ۇجىمنىڭ ىشىندە كەيىپكەرىمىز قايسار دا بولدى. ول قۇس تۇماۋىنا قارسى ا/H5N1 ەكپەسىن وندىرىسكە ەنگىزدى. ونەركاسىپتىك شىعارىلىمنىڭ (2008 جىلدان باستاپ جالپى وندىرىستىك كولەمى 2 ملرد تەڭگەدەن اسا سوماعا 50 ملن دوزا) جانە قۇس شارۋاشىلىعى سالاسىندا قۇس تۇماۋىنا قارسى ۆاكتسينا كەڭىنەن قولدانىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 7-8 جىل بۇرىن كورشى قىتايدىڭ وڭتۇستىگىندە ورشىگەن ۆيرۋستى جۇقتىرعان ادام قازاقستاندا تىركەلمەدى. ەلىمىزدە عالىمدارىمىز ازىرلەگەن ادامعا جۇعۋى مۇمكىن قۇس تۇماۋىنا قارسى ەكپەنىڭ دە تەحنولوگياسى بار. ەگەر قانداي دا ءبىر قاۋىپتىڭ بەتى كورىنسە, بىردەن ىسكە قوسۋعا دايىن. مىنە, وتاندىق عالىمداردىڭ ارقاسىندا قۇستارىمىز عانا ەمەس, ازاماتتارىمىز دا قاۋىپتى ۆيرۋستان قورعالعان. وسى ەڭبەگى ءۇشىن قايسار «جاستار-2011» رەسپۋبليكالىق جاستار سىيلىعىنىڭ «ۇزدىك جاس عالىم» اتالىمىن جەڭىپ الدى.
ءيا, البەتتە ەڭبەكتىڭ ەسكەرىلگەنى, جەمىستى جۇمىستىڭ باعالانعانى ءجون. وسى رەتتە كەيىپكەرىمىزدىڭ العان جۇلدەسى جالعىز ەمەستىگىن قوسا كەتكىمىز كەلەدى. 2014 جىلى «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىن, 2016-2017 جىلى قاتارىنان «عىلىم كوشباسشىسى» اتاعىن, 2018 جىلى ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ شەشىمىمەن 36 جاسىندا تولىققاندى پروفەسسور دارەجەسىن يەلەندى. ال بىلتىر جىل قورىتىندىسىندا 5000 حالىقارالىق باسپانىڭ 23 مىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مەديتسينالىق جۋرنالدارى جيناقتالعان Elsevier-ءدىڭ (عىلىمي اقپارات سالاسىنداعى تانىمال, كوشباسشى كومپانيا) SCOPUS دەرەككوزى تاعايىندايتىن Scopus Award Kazakhstan-2019 بەدەلدى سىيلىعىنىڭ «Top Researcher in Agricultural Science» (اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمىنداعى ەڭ ۇزدىك زەرتتەۋشى) اتالىمى بويىنشا جۇلدەگەرى اتاندى. ويتكەنى ول سوڭعى 5 جىل ىشىندە 47 عىلىمي جۇمىس جاريالادى, ونداعى 17 ماقالا Web of Science (IF 0.4-تەن 4.2-گە دەيىن, جيىنتىق 43.8) بويىنشا يندەكستەلەتىن, حالىقارالىق دەڭگەيدە رەتسەنزيالانعان عىلىمي جۋرنالداردا جارىق كوردى; 1 پاتەنتى Web of Science دەرەكتەر قورىنا ەنگىزىلگەن; 2 ەۋرازيالىق, 4 ۇلتتىق پاتەنت الدى; 1 مونوگرافيا جازدى. مىنە, سوندىقتان ونىڭ جۇمىسى حالىقارالىق دەڭگەيدە باعالاۋعا تۇرارلىق. Scopus Awards العاش رەت قىتايدا 2004 جىلى بەرىلدى. ونى سول كەزدەن باستاپ لاتىن امەريكاسىندا, ازيادا, ەۋروپادا, ءۇندىستاندا, رەسەيدە ماقالالارى ەڭ كوپ جاريالانعان جانە زەرتتەۋشىلەر ءوز ەڭبەكتەرىندە سىلتەمە بەرىلگەن اۆتورلار يەلەندى. عالىمدارىمىزدىڭ ەڭبەگىمەن SCOPUS-تىڭ سىيلىعى بىزگە دە كەلدى.
كەيىپكەرىمىز وسىعان دەيىن 6 ماگيسترانتتىڭ عىلىمي ديسسەرتاتسياسىنا جەتەكشىلىك ەتتى, قازىرگى ۋاقىتتا 1 PhD دوكتورانتتىڭ عىلىمي كەڭەسشىسى مىندەتىن اتقارىپ ءجۇر. وعان قوسا 2019 جىلدىڭ شىلدەسىنەن باستاپ ء«ومىر جانە دەنساۋلىق تۋرالى عىلىم» باسىم باعىتى بويىنشا ۇلتتىق عىلىمي كەڭەسكە مۇشە.
