رۋحانيات • 31 قاڭتار، 2020

تۇركى الەمىندە «اباي جىلى» باستالدى

186 رەتكورسەتىلدى

ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتى ازەربايجان استاناسى باكۋدە حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى عىلىمي كەڭەسىنىڭ كەزەكتى III وتىرىسى ءوتتى. تۇركى كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەر باس قوسقان القالى جيىندا اكادەميانىڭ جىل بويى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ەسەبى قورىتىندىلانىپ، 2020 جىلعا ارنالعان جۇمىس جوسپارى مەن تۇركى الەمىنىڭ مەرەيلى داتالار ءتىزىمى بەكىتىلدى.

كەلەلى باس قوسۋعا ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم ءمينيسترى  دجەيحۋن بايراموۆ، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى قانات سارسەمباەۆ، قىرعىز رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ستاتس-حاتشىسى جاپاركۋل تاشيەۆ، تۇركيا رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ ءبىلىم جانە تاربيە كەڭەسىنىڭ توراعاسى بۋرحانەتتين دونمەز جانە ازەربايجان عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى راميز مەحديەۆ قاتىستى. سونىمەن قاتار، تۇركى الەمى ينستيتۋتسيونالدىق قۇرىلىمدارىنىڭ باسشىلارى، اتاپ ايتقاندا، تۇركى كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى باعدات امىرەەۆ، تۇركپا باس حاتشىسى التىنبەك مامايۋسۋپوۆ، تۇركى مادەنيەتى جانە مۇراسى قورىنىڭ باسشىسى گيۋناي ەفەنديەۆا، تۇركسوي ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى بيلال چاكىدجى، بۇعان قوسا ازەربايجانداعى قازاقستان، قىرعىزستان، تۇركيا جانە ماجارستان رەسپۋبليكالارىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىلەرى باسقوسۋدىڭ قۇرمەتتى قوناعى بولدى. وتىرىس باستالماستان بۇرىن قوناقتار حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى باسىلىمدارىنىڭ كىتاپ كورمەسىمەن تانىستى. بۇدان سوڭ دارحان قۋاندىق ۇلى اكادەميانىڭ قىزمەتى مەن كەلەشەك جوسپارى تۋرالى باياندادى.

– بۇگىنگى وتىرىسقا عىلىمي كەڭەستىڭ مۇشەلەرى، مينيسترلىكتەردىڭ وكىلدەرى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى، قۇرمەتتى ەلشىلەر قاتىسىپ وتىر. بۇل ءبىزدىڭ بارلىق ۇيىمدارىمىزدىڭ، سونىڭ ىشىندە تۇرىك كەڭەسىنىڭ ۇيلەستىرە جۇمىس ىستەي باستاعانىنىڭ كورسەتكىشى، – دەدى اكادەميا باسشىسى. سونداي-اق بىلتىر اكادەميا قىزمەتىنىڭ ءساتتى بولعانىن، قارجىلىق قيىندىقتارعا قاراماستان بىرقاتار ءىس-شارا مەن جوبالاردىڭ اتقارىلعانىن اتاپ ءوتتى.

– مەملەكەت باسشىلارىنىڭ سامميت وتىرىستارىندا بەرگەن نۇسقاۋلارى نەگىزىندە اكادەميا الدىنا قويىلعان مىندەتتەر  قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى عىلىمي كەڭەستىڭ سوڭعى وتىرىسىندا ءساتتى شەشىلدى.  وزگە ۇيىمدارمەن بىرگە ماڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ، يۋنەسكو-مەن بىرلەسە وتىرىپ ماڭىزدى ءىس-شارالار ۇيىمداستىردىق. عىلىمي جانە مادەني ينتەگراتسيانى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا قادامدار جاسالىپ، بۇگىنگى دەيىن 60-قا جۋىق ءتۇرلى حالىقارالىق ۇيىمدار مەن اكادەميالىق ينستيتۋتتارمەن بايلانىستار ورناتىلدى، – دەدى ول. وسى رەتتە موڭعوليامەن ەكىجاقتى كەلىسىم نەگىزىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەرگە توقتالا كەلىپ، وتكەن جىلى موڭعوليا پرەمەر-ءمينيسترى اكادەمياعا جەكە ساپارمەن بارعانىن ءارى اكادەميادا باقىلاۋشى مۇشە بولۋعا نيەت بىلدىرگەنى تۋراسىندا اتاپ ءوتتى.

– اكادەميادا ازەربايجان رەسپۋبليكاسى، قازاقستان، قىرعىزستان جانە تۇركيا ءتىل ورگاندارىنىڭ باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءتىل جانە تەرمينولوگيا جونىندەگى تۇراقتى كوميسسيا قۇرىلدى. ناقتى ەسەپپەن جەكەلەي تانىسۋعا بولادى، – دەدى دارحان قىدىرالى. بۇدان سوڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم ءمينيسترى كانيبەك يساكوۆاعا عىلىمي كەڭەسكە توراعالىق ەتۋ كەزىندەگى بەلسەندى جۇمىسى مەن قولداۋى ءۇشىن العىس بىلدىرە وتىرىپ،  قىرعىز رەسپۋبليكاسى ءبىلىم ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى جاپاركۋل تاشيەۆكە ءسوز بەردى. كۇن تارتىبىندەگى ءبىرىنشى ماسەلە رەتىندە حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى عىلىمي كەڭەسىنىڭ توراعالىق مىندەتىن قىرعىزستاننان ازەربايجانعا تابىستاۋ جايى كوتەرىلدى. باسقوسۋ بارىسىندا قىرعىزستان تاراپى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى عىلىمي كەڭەسىنە توراعالىق مىندەتىن ازەربايجانعا تابىستادى. توراعالىقتى راستايتىن كۋالىك سالتاناتتى تۇردە تاپسىرىلعان سوڭ، ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم ءمينيسترى دجەيحۋن بايراموۆ جيىننىڭ كەلەسى بولىگىنە توراعالىق ەتتى.

– تۇركى جۇرتىنىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزى وراسان. اباي جىلىنا وراي جىل بويى جوعارى وقۋ ورىندارىندا عىلىمي وتىرىستار  مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتەتىن بولادى. بۇل تاراپتاعى جۇمىستارعا ۇلەس قوسۋعا ازەربايجان عىلىم اكادەمياسى ىنتالى. قازاقستان مەن وزگە دە مەملەكەتتەردە وتەتىن اباي جىلىنا قاتىستى جۇمىستارعا ازەربايجان وكىلدەرى بەلسەنە اتسالىسادى دەگەن ويدامىن، – دەدى ول.

اتقارىلعان جۇمىستارعا جوعارى باعا بەرگەن عىلىمي كەڭەس مۇشەلەرى اكادەميانىڭ  2020 جىلعى جۇمىس جوسپارىن بەكىتىپ، كەلەسى وتىرىستى تۇركيادا وتكىزۋگە ۋاعدالاستى. تۇركى ەلدەرى ءۇشىن 2020 جىل ماڭىزدى كەزەڭدەرمەن بەلگىلەنىپ وتىر. سونداي-اق تۇركيا اكادەمياسى تۇركى ەلدەرى مەن حالىقتارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق، ولاردىڭ تاريحى، داستۇرلەرى مەن قازىرگى جاعدايى تۋرالى حالىقارالىق دەرەكتى فيلمدەر بايقاۋىن وتكىزۋدى ۇسىندى.

وتىرىس بارىسىندا ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى، ونىڭ ىشىندە «ورتاق تۇرك تاريحى (ەجەلگى زاماننان XV عاسىرعا دەيىن)»، «ورتاق تۇرك ادەبيەتى» جانە «تۇركى الەمى گەوگرافياسى» وقۋلىقتارىن مۇشە ەلدەردىڭ ءبىلىم باعدارلامالارىنا ەنگىزۋ جايى، سونداي-اق تۇركى اكادەمياسى عىلىمي كەڭەسىنىڭ ءتورتىنشى وتىرىسىنىڭ كۇنى مەن ورنىن بەلگىلەۋ سىندى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى.

– كەلەسى كەزدەسۋدى تۇركيادا وتكىزۋ جوسپارلانۋدا. عىلىمي كەڭەستىڭ ءتورتىنشى وتىرىسىن سامميت قارساڭىندا وتكىزۋدى ۇسىنامىز. ەگەر قوسىمشا ۇسىنىستار بولسا، بىرلەسە تالقىلاۋعا اشىقپىز. وسى جىلى اكادەميا ماقۇلداۋىنىڭ اياقتالۋىن ەسكەرە وتىرىپ، مۇشە مەملەكەتتەردەن ۇيىمعا ۆيتسە-پرەزيدەنتتەر مەن ارىپتەستەردى جىبەرۋگە كومەكتەسۋىن سۇرايمىز، – دەگەن اكادەميا باسشىسى دارحان قىدىرالى وسىعان بايلانىستى جۋىردا رەسمي نوتا جىبەرىلەتىنىن حابارلادى. كەڭەس مۇشەلەرى اتالعان ماسەلەلەر بويىنشا ناقتى شەشىمدەر قابىلدادى. اتاپ ايتقاندا، تۇركى الەمىنىڭ مەرەيلى داتالار ءتىزىمى، ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا ءتۇسۋ ماسەلەلەرى، عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارى تالقىلانىپ، باسىم باعىتتارى ماقۇلداندى.  عىلىمي وتىرىستىڭ كەزەكتى جيىنىن تۇيىندەي كەلە، تۇركى كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەر تونىكوك ەسكەرتكىشىنىڭ 1300 جىلدىعىن، ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعىن، اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىن، Maناس داستانىنىڭ 1025 جىلدىعىن، كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى، جازۋشى جانە پۋبليتسيست ناريمان ناريمانوۆتىڭ 150 جىلدىعى سىندى حالىقارالىق ماڭىزى بار كۇندەردى  2020 جىلعى تۇركى الەمىنىڭ ايتۋلى داتالارى قاتارىنا بەكىتتى. تونىكوك ەسكەرتكىشىنىڭ 1300 جىلدىعىن ناۋرىزدا ەجەلگى جازبا ەسكەرتكىش ورنالاسقان موڭعوليادا باستاۋ جوسپارلاپ وتىر. اتاقتى فيلوسوف جانە عالىم ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعى ءساۋىر ايىندا يۋنەسكو-داعى حالىقارالىق فورۋم اياسىندا اتاپ وتىلمەك. ال ۇلى اقىن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا ورايلاستىرىلعان اباي جىلىنىڭ اشىلۋى بۇگىن باكۋدە ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن اشىلادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرتەڭ قىزىلوردادا كۇن كۇرت ىسيدى

ايماقتار • بۇگىن، 17:22

اقمولادا 3 ادام سۋعا كەتتى

ايماقتار • بۇگىن، 13:42

ۇقساس جاڭالىقتار