جەكسەنبى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ
يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا ساپارمەن بارىپ, وسى ەلدىڭ جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنتى حاسان ءرۋحانيدى ۇلىقتاۋ سالتاناتىنا قاتىستى.
جەكسەنبى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ
يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا ساپارمەن بارىپ, وسى ەلدىڭ جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنتى حاسان ءرۋحانيدى ۇلىقتاۋ سالتاناتىنا قاتىستى.
يران يسلام رەسپۋبليكاسىندا (ير) كونستيتۋتسيا بويىنشا مەملەكەت باسشىسى رۋحاني كوشباسشى – راحبار نەمەسە جوعارعى باسشى سانالادى. قازىر بۇل ەلدە رۋحاني كوشباسشى اياتوللا سەيد ءالي حامەنەي. ول ەلدىڭ جالپى ساياساتىن انىقتايدى جانە اسكەري كۇشتىڭ باس قولباسشىسى بولىپ ەسەپتەلەدى. سونداي-اق, ەلدەگى نەگىزگى باسشى قىزمەتتەرگە ادامدار تاعايىندايتىن دا سول. جوعارعى باسشى ەلدەگى ەڭ جوعارعى ساراپشى بولىپ تابىلاتىن 86 ادامنىڭ قالاۋىمەن سايلانادى.
ير پرەزيدەنتى ماڭىزى جاعىنان ەلدەگى ەكىنشى ادام بولىپ ەسەپتەلەدى. ول نەگىزىنەن اتقارۋشى بيلىكتىڭ تىزگىنىن ۇستايدى. ەلدىڭ مينيسترلەر كەڭەسىن تاعايىنداپ, ونىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋشى دە پرەزيدەنت. بىراق مينيسترلەردى پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنۋىمەن لاۋازىمدى ورىنعا پارلامەنت بەكىتەدى. قورعانىس ءمينيسترى سياقتى الەۋەت مينيسترلەرىنىڭ كانديداتۋراسىن پارلامەنتكە ۇسىنباس بۇرىن پرەزيدەنت جوعارعى باسشىنىڭ كەلىسىمىن الادى.
پرەزيدەنت – حالىقتىڭ تىكەلەي داۋىس بەرۋىمەن ءتورت جىلدىق مەرزىمگە سايلاناتىن تۇلعا. بيىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىنا تۇسكەن كانديداتتاردىڭ سانى وتە كوپ بولدى, بىراق سونىڭ ىشىندە 17 ادام ساراپشىلاردىڭ بولجامى بويىنشا ناقتى ۇمىتكەرلەر ەدى. بۇلار, اسىرەسە, بۇرىنعى پرەزيدەنتتەر تاراپىنان قولداۋ كورەتىن كانديداتتار-تىن. ولاردىڭ اراسىندا ەلگە بارىنشا بەلگىلى قايراتكەرلەر, دەپۋتاتتار, مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ باسشىلارى, اسكەري قولباسشىلار بولدى. سونىڭ ىشىندە بۇرىنعى پرەزيدەنت كەڭسەسىنىڭ باسشىسى يسفانديار راحيم ماشاي مەن تەھراننىڭ قازىرگى مەرى مۇحاممەد باگير گاليبافتى جەڭەدى دەۋشىلەر كوپ بولدى. ال حاسان ءرۋحانيدىڭ ەسىمى ۇمىتكەرلەر ءتىزىمىنىڭ ورتا كەزىندە عانا بولاتىن. ونىڭ ارتىقشىلىعى سول, ول ۇستانىمى سالماقتى ليبەرالدار قاتارىنا جاتاتىن.
پرەزيدەنت م.احمادينەجادتىڭ كەزىندە ول حالىقارالىق كەلىسسوزدەردە يراننىڭ دەلەگاتسياسىن باستاپ ءجۇردى. بىراق, ونىڭ ديپلوماتياسى اسىرە وڭشىل كونسەرۆاتور احمادينەجادقا جاقپاعان بولۋى كەرەك, ۇزاماي ول بۇل مىندەتتەن شەتتەتىلگەن. سوڭعى كەزدەرى 64 جاستاعى حاسان رۋحاني ماقساتقا سايكەستىك كەڭەسى ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ باسشىسى بولىپ كەلدى. سونىمەن بىرگە, ونىڭ ءبىر كەزدە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جوعارعى كەڭەسىنە حاتشى بولىپ ىستەگەنىن دە ايتا كەتۋ كەرەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ونىڭ باسىپ وتكەن قىزمەتتىك باسپالداقتارى پرەزيدەنت لاۋازىمىنا لايىقتىعىن كورسەتەدى.
سايلاۋ بارىسىندا ونىڭ كانديداتۋراسىن يراننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتتەرى موحامماد حاتامي مەن الي اكبار ءرافساندجانيدىڭ قولداعانى بەلگىلى. ءسويتىپ, حاسان رۋحاني 14 شىلدەدە بولعان سايلاۋدىڭ العاشقى تۋرىندا-اق 51 پايىزعا جۋىق داۋىس جيناپ, ير-ءدىڭ كەزەكتى پرەزيدەنتى بولىپ سايلاندى. ول يران يسلام رەسپۋبليكاسى بولىپ جاريالانعاننان بەرگى 7-ءشى پرەزيدەنت, ال جالپى سايلاۋدىڭ ءوزى 11-ءشى رەت ءوتىپ وتىر.
يران زاڭى بويىنشا پرەزيدەنتتىككە تاعايىندالۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – ەلدىڭ جوعارعى باسشىسىنىڭ سايلاۋ قورىتىندىسىن بەكىتۋى. بۇل پروتسەدۋرادان حاسان رۋحاني سەنبى كۇنى ءوتتى. ال حالىق الدىنداعى ەڭ ۇلكەن سالتانات – پرەزيدەنتتىڭ پارلامەنت دەپۋتاتتارى الدىندا انت بەرۋى. بىزدىڭشە ايتقاندا, پرەزيدەنتتى ۇلىقتاۋ ءراسىمى جەكسەنبى كۇنى بولدى. وعان وزدەرىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, 50-دەن ارتىق ەلدەن جانە ونداعان حالىقارالىق ۇيىمداردان دەلەگاتسيالار قاتىسىپ, يران يسلام رەسپۋبليكاسى تاريحىندا تۇڭعىش رەت پرەزيدەنتتى ۇلىقتاۋ اشىق, حالىقارالىق شارا دەڭگەيىندە ءوتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتان باسقا وعان ارمەنيا, اۋعانستان, ۆەنەسۋەلا, گۆينەيا-بيسساۋ, ليۆان, پاكستان, تاجىكستان, تانزانيا, توگو جانە تۇركىمەنستان دەلەگاتسيالارىن سول ەلدەردىڭ پرەزيدەنتتەرى باستاپ كەلدى. ال ءۇندىستان, يراك, بەلارۋس, رەسەي فەدەراتسياسى, سيريا, شري-لانكا, وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى جانە ت.ب. ەلدەردىڭ دەلەگاتسيالارىن ۆيتسە-پرەزيدەنت, پرەمەر-مينيستر, پارلامەنت سپيكەرى سياقتى جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالار باسقاردى.
يران پارلامەنتىندە 290 دەپۋتات بار. سوعان لايىق پارلامەنت ءۇيى دە ءبىرشاما كەڭ ەكەن. تىڭداۋشىلار ورىنتاقتارى مىنبەردەگى شەشەننىڭ سوزدەرىن انىق ەستۋ ماقساتىمەن بارلىق جەردەگى سياقتى دوڭگەلەنتە ورنالاستىرىلىپتى.
ۇلىقتاۋ ءراسىمىن پارلامەنت ءتوراعاسى ا.لاريدجاني
