ورال وڭىرىندە اتقارىلعان ىستەر مول
ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن جيىرما ەكى جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. بۇعان ەشكىم تالاس تۋعىزا المايدى. بۇگىندە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ءارى تىكەلەي قولداۋىمەن ومىرگە كەلگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ويداعىداي ىسكە اسىپ كەلەدى. قازىرگى كۇنى ونىڭ نەگىزگى سالماعى مەن جاۋاپكەرشىلىگى نەگىزىنەن وڭىرلەرگە قاراي اۋىسىپ وتىر. ويتكەنى بۇعان دەيىن مەملەكەت تاراپىنان باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ قاجەتتى تەتىكتەرى ويلاستىرىلىپ, قارجىلىق كوزدەرى قاراستىرىلعان بولاتىن.
ورال وڭىرىندە اتقارىلعان ىستەر مول
ەگەمەندىككە قول جەتكىزگەن جيىرما ەكى جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. بۇعان ەشكىم تالاس تۋعىزا المايدى. بۇگىندە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ءارى تىكەلەي قولداۋىمەن ومىرگە كەلگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ويداعىداي ىسكە اسىپ كەلەدى. قازىرگى كۇنى ونىڭ نەگىزگى سالماعى مەن جاۋاپكەرشىلىگى نەگىزىنەن وڭىرلەرگە قاراي اۋىسىپ وتىر. ويتكەنى بۇعان دەيىن مەملەكەت تاراپىنان باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ قاجەتتى تەتىكتەرى ويلاستىرىلىپ, قارجىلىق كوزدەرى قاراستىرىلعان بولاتىن.
باعدارلاما تالاپتارىنا ساي كەشەندى ءىس-قيمىل شارالارىن جان-جاقتى ويلاستىرا بىلگەن وڭىرلەردىڭ ءبىرى – باتىس قازاقستان وبلىسى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە كەز كەلگەن باعدارلامانىڭ باستى ماقساتى – ادامداردىڭ ورتاشا عۇمىر جاسىن ۇزارتۋ بولىپ تابىلادى. قازىر ايماقتاعى بۇل كورسەتكىش 69,63 جاستى قۇرايدى. بۇل 2007 جىلمەن سالىستىرعاندا 3,9 جاسقا جوعارى. بۇل دەرەك رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن دە ءسال بيىك تۇر.
اتالعان ماسەلەگە كەشەندى كوزقاراس تۇرعىسىنان كەلە بىلگەن جاعدايدا عانا ءىس العا باسا الادى. ەگەر كەز كەلگەن وڭىردە انا مەن ءسابي ءولىمىن ازايتۋعا, ءتىپتى بۇل كەلەڭسىز جاعدايدى مۇلدەم بولىرماۋعا كوڭىل بولىنسە, بەلگىلى ءبىر ەل, مەملەكەت تۇرعىندارىنىڭ ورتاشا عۇمىر جاسى سولعۇرلىم وسە تۇسەدى. سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكادا وسىنداي وڭ ناتيجەلەر ورىن الدى دا. بۇعان حالىقارالىق پەريناتالدىق تەحنولوگيالاردىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلدى.
سونداي-اق, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعان جاڭا ولشەمدەر دە انا مەن ءسابي ءولىمىن ازايتۋعا اجەپتاۋىر سەپتىگىن تيگىزدى. بۇدان ءۇش جىل بۇرىن تەگىن مەديتسينالىق كومەك اياسىندا ەكستراكورپورالدىق ۇرىقتاندىرۋ بويىنشا تىڭ قىزمەتتەر ەنگىزىلدى. وتكەن جىلى ورال وڭىرىندە مۇنداي تسيكلدىڭ سانى 4 ەسەگە ۇلعايدى.
ەكستراكورپورالدىق ۇرىقتاندىرۋ دەگەن نە؟ بۇل سالالىق تەرميندى قاراپايىم وقىرماندار تۇسىنبەي قالۋى دا مۇمكىن. 
سوندىقتان ونىڭ ءمانى مەن ماعىناسىن ايتىپ بەرسەڭىز ەكەن, دەدىك ءبىز باتىس قازاقستان وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى عيززاتوللا لياموۆكە. مۇنىڭ ءمانىسى بىرقاتار جاعدايلاردا وتباسىن قۇرعان جاس وتباسىلاردىڭ اراسىندا ەكى-ءۇش جىلعا دەيىن بالا بولمايدى. وسىنداي جاعدايدا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ اراسىندا ءسابيدىڭ پايدا بولۋىنا بۇگىنگى گەنەتيكالىق مەديتسينا كومەككە كەلە الادى. ونى ەكستراكورپورالدىق ۇرىقتاندىرۋ دەپ اتايدى.
ءسوزىمىزدى ودان ءارى جالعاساق قازاقستان بۇدان ەكى جىل بۇرىن كەڭەستىك كەڭىستىكتە العاشقى رەت بالالاردى پنەۆموكوكتىق ينفەكتسياعا, ياعني ولاردىڭ وكپەسىندە پايدا بولاتىن ميكروبتار مەن باكتەريالارعا قارسى ەگۋگە كىرىستى. بۇل ءىس بۇگىندە باتىس قازاقستان وبلىسىندا دا باستالىپ كەتتى.
ادامداردىڭ عۇمىر جاسىن ۇزارتۋعا كەرى اسەرىن تيگىزەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى – تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن اۋرۋ-سىرقاۋلار جانە وسى دەرتتىڭ سالدارىنان و دۇنيەگە اتتاناتىندار ەكەنىمەن ەرىكسىز كەلىسۋگە تۋرا كەلەدى. جاسىراتىن ەشتەڭەسى جوق. بۇعان دەيىنگى جىلداردا باتىس قازاقستان بۇل ماسەلەدە رەسپۋبليكادا الدىڭعى ورىنداردىڭ ءبىرىن يەلەنىپ كەلدى. ايتسە دە سوڭعى كەزدە وڭىردە اتالعان الەۋمەتتىك دەرتتى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن جان-جاقتى شارالار جۇرگىزىلدى. ونىڭ ناتيجەسى دە ءتاپ-ءتاۋىر. اتاپ ايتقاندا, وتكەن جىلى 2007 جىلعى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋشىلىقتى 52 پايىزعا ازايتۋعا قول جەتكىزىلدى. وسى ارالىقتا اتالعان اۋرۋ سالدارىنان بولاتىن ءولىم ءۇش ەسەگە ازايدى.
سونداي-اق, وبلىستا قان اينالىمى جۇيەلەرىندە ورىن الاتىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ جانە ەمدەۋ ءىسى دە جاقسى ناتيجە بەرە باستادى. وسىنداي وڭ پىكىردى ونكولوگيالىق سيپاتتاعى دەرتتەرگە قاتىستى ايتۋعا دا ابدەن بولادى. ءسوز جوق, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋ ىسىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ىسكە اسۋى – ءبىرىنشى كەزەكتە ونى قارجىلاندىرۋ دەڭگەيىنە بايلانىس تى. ءبىزدىڭ قولىمىزداعى دەرەكتەر سالانى قارجىلاندىرۋ ءار جىل سايىن ءوسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. سوڭعى بەس جىلدىڭ ىشىندە ونىڭ كولەمى ءبىر جارىم ەسەگە دەيىن ۇلعايعان. بۇگىندە تۇرعىندارعا ءبىرىنشى كەزەكتە قاجەتتى قىزمەتتىڭ ءتۇرى تەگىن مەديتسينالىق كەپىلدىك كومەك بولىپ تابىلادى. ەگەر ءدال وسى ماسەلەدە قارجى تاپشىلىعى كەزدەسەتىن بولسا – بۇل ءسوز جوق ونىڭ تيىمدىلىگىن تومەندەتەدى. ءارى تۇرعىنداردىڭ ورىندى وكپە-رەنىشىن تۋعىزادى. سوندىقتان دا وڭىردە بۇل ماسەلەگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى تاراپىنان جەتكىلىكتى تۇردە ءمان بەرىلۋدە. وسى ماقساتقا جۇمسالعان قاراجات مولشەرىنىڭ سوڭعى بەس جىل ىشىندە ەكى ەسەگە دەيىن ۇلعايعانى وسى پىكىرىمىزدىڭ دالەلى.
رەسپۋبليكادا بۇگىنگى كۇنى ازاماتتاردىڭ ورتاشا عۇمىر جاسىن ۇلعايتۋدىڭ باستى جولدارىنىڭ ءبىرى – ۇلتتىق سكرينينگتىك باعدارلامانى ەنگىزۋ بولىپ وتىر. بۇل باعدارلاما نەعۇرلىم كوپ تارالعان الەۋمەتتىك ماڭىزى جوعارى اۋرۋلاردى ەرتە باستان انىقتاۋعا ءارى الدىن الۋعا باعىتتالعان. جىل سايىن وعان ەنگىزىلەتىن اۋرۋلار تىزبەگىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانى دا ءتيىستى زەرتتەۋلەردىڭ تەرەڭدەي تۇسكەنىنەن حابار بەرەدى. بۇل ءىس باتىس قازاقستان وبلىسىندا دا جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە. مۇندا اسىرەسە قان اينالىمى جۇيەسى, قانت ديابەتى, گلاۋكوما جانە جاتىر مويىنى ىسىك الدى سونىمەن بىرگە قاتەردى جاڭا وسپەلەرگە قارسى تەكسەرۋلەر جاقسى ناتيجە بەرۋدە. ءسۇت بەزىنىڭ قاتەرلى ىسىگى جانە ىسىك الدى اۋرۋلاردى انىقتاۋدا دا وڭ ناتيجەلەر جەتكىلىكتى.
تاعى ءبىر ايتارىمىز ورال وڭىرىندە كارديولوگيا مەن كارديوحيرۋرگيالىق قىزمەت ءورىسى جىل سايىن ۇلعايا تۇسۋدە. وعان بۇگىنگى زامانعى وزىق تەحنولوگيالار ەنگىزىلىپ جۇرەككە وسى قوندىرعىلاردىڭ كومەگىمەن وتالار جاسالۋدا. بيىل وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحانانىڭ بازاسى نەگىزىندە اۋىر دەڭگەيدە جۇرەك تالماسىن العان ناۋقاستاردى ەمدەۋ ءۇشىن ارنايى ورتالىق اشۋ بەلگىلەنگەن. بۇل كەشەن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس حالىققا قىزمەت كورسەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.
بۇدان ءۇش جىل بۇرىن رەسپۋبليكادا ۇلتتىق بىرىڭعاي دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ەنگىزىلىپ وسىعان وراي ەمدەلۋدىڭ جاڭا باعىتتارى بەلگىلەندى. بۇل ءتاسىل بىرىنشىدەن, ەمدەلۋشىنىڭ ەركى مەن تاڭداۋىن بىلدىرۋىنە جول اشادى. جاڭا ۇلتتىق جۇيە جاعدايىندا ساپالى ستاتسيونارلىق كومەككە دەگەن سۇرانىس دەڭگەيى وسە تۇسەدى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, وعان سۇرانىس كوپ بولا تۇرسا دا اتالعان قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگىنە نۇقسان كەلمەۋى كەرەك. وڭىردە جاسالعان تالداۋلار مەن دەرەكتەر تۇرعىندار ستاتسيوناردى تاڭداۋ قۇقىعىن پايدالانۋعا كوبىرەك دەن قويىپ وتىرعانىن ايعاقتايدى. سونىمەن بىرگە ۇلتتىق بىرىڭعاي دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى جاعدايىندا رەسۋرستار مەن مۇمكىندىكتەردى بارىنشا ءتيىمدى تۇردە پايدالانۋعا جول اشىلادى. مىسالى, اتالعان جۇيە ەنگىزىلگەن كەزدەن بەرى وبلىستا 211 كەرەۋەت قىسقارتىلعان. ناۋقاستاردىڭ مۇقتاجىنا سايكەس 493 كەرەۋەتتىڭ بەيىنى قايتادان وزگەرتىلگەن. ءتۇيىپ ايتقاندا, وڭىردە كۇندىزگى ەمدەۋ ورىندارىنا كەلگەن ادامداردىڭ سانى ءبىر جارىم ەسەگە دەيىن ۇلعايعان. بۇل بۇگىنگى جۇيە مەن ءومىر تالابى ەكەنى انىق.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قاي مەملەكەتتە بولسىن ەڭ بىرىنشىدەن بيۋدجەتتىك قاراجاتتارعا ارقا سۇيەيدى. قازىرگى تاڭدا وسى سالماق پەن جۇكتەمەنى ازايتۋ جولدارى بەلگىلەنبەسە, ەكونوميكاسى مىقتى, بيۋدجەت قورجىنى توق دەلىنگەن مەملەكەتتىڭ وزىندەگى قاراجات ءتۇپتىڭ-تۇبىندە تاپشىلىق ەتەر ەدى. ال مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ماسەلەسى ۇنەمى العا قويىلىپ وتىرعان كەزدە, قارجى تاپشىلىعىنا جول بەرۋگە مۇلدەم بولمايتىنى انىق.
سوندىقتان دا ەلىمىزدە مەملەكەت-جەكە مەنشىك سەرىكتەستىگىن ەنگىزۋ مەن دامىتۋ بۇگىنگى باستى باعىتتاردىڭ ءبىرىنە اينالىپ كەلەدى. وسى تۇرعىدا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە ۇزاق جىلدارعا ارنالعان سالالىق ستراتەگيانى قابىلداۋعا قام جاسالىپ جاتقانى دا بۇگىنگى كۇننىڭ قارجىلىق سۇرانىسىنان تۋىندايدى.
– وسى ستراتەگياعا سايكەس ايماقتا ءۇش جاقتى مەموراندۋم نەگىزىندە مەملەكەت-جەكە مەنشىك سەرىكتەستىگى جۇزەگە اسىرىلۋدا.ونىڭ باستى قاتىسۋشىلارى وبلىس اكىمى, وبلىستىق كلينيكالىق اۋرۋحانا جانە «ديامەتتەحنيك» جشس, دەدى گازەت تىلشىسىنە باتىس قازاقستان وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى حاميدوللا يرمەنوۆ. وسى ءۇش جاقتى ءوزارا كەلىسىم نەگىزىندە وبلىس ورتالىعىندا بيىل گەمودياليز ورتالىعى اشىلىپ قىزمەتكە كىرىستى. ەكى اۋىسىمدا 96 ادامعا قىزمەت جاساي الاتىن ورتالىقتا 24 دياليز ورنى بار.
ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى مەيلىنشە كەڭ ءارى كەشەندى ۇعىم. ونىڭ تارماقتارى ءبىر بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. بۇدان ءۇش جىل بۇرىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن جۇيەدە كولىك مەديتسيناسىن دامىتۋ ءۇشىن جاڭا باعىت بەلگىلەندى. وسى باستاماعا شۇعىل ءۇن قوسقان وڭىرلەردىڭ ءبىرى – باتىس قازاقستان. قازىر مۇندا جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەر جۇمىس جاسايدى. سونىمەن بىرگە تاياۋدا رەسەيمەن جانە كورشىلەس وبلىستارمەن شەك
