رۋحانيات • 24 قاڭتار, 2020

اجەلەر مەكتەبى

5171 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

بالا تاربيەسىندەگى قازاقتىڭ ءبىر وزىق ۇلگىسى – اجە مەكتەبى ەدى. قازىر ول جويىلۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر. ءتىپتى «اجە» دەگەن جانىڭا جاقىن اياۋلى اتاۋدىڭ ءوزى دە كوپ جاعدايدا جالپىعا ورتاق «اپاعا» اۋىسقان.

اجەلەر مەكتەبى

ال بىراق, اجە تاربيەسىن كورگەن ازاماتتاردى انادايدان تانيسىڭ. ەڭ باستى ەرەكشەلىگى سول, ونداي جان بارىن­شا باۋىرمال بولادى. ويتكەنى اجەسى ونداي بالانى كوبىنەسە قۇشاعىنا الىپ, قاشان كوزى ىلىنگەنشە اينالىپ-تول­عانىپ, بويىن­داعى بار جىلۋىن بەرىپ, باۋى­رىنا باسىپ جاتاتىن. وسىن­­داي قامقورلىق كورگەن سوڭ ورەن مەي­ى­­رىمدى بولىپ وسەتىن. قولىنداعى ويىن­­شى­عىن, ءتاتتىسىن بىرەۋگە بەرۋگە تى­رىساتىن.

ءوزىمىز اجە مەكتەبىن كورگەندەردى ءدال وسى – باۋىرمال مىنەزىنەن تانيمىز. قانداي قىزمەتتە, قانداي لاۋا­زىمدى اتقارىپ جۇرسە دە اجە مەكتە­بىنەن شىققاندار بويىنداعى ايرىق­شا جى­لى­لىعىنان كىمنەن تار­بيە العانىن ءبىل­دىرىپ تۇرادى.

شەشەلەر قانشا تالاپشىل بولسا, اجەلەر سونشالىق جۇمساقتىق كور­­سەتەتىن. «وسىدان بالا ءب ۇلىنىپ كەتەدى» دە­گەن تۇسىنىك بىلمەستىكتەن تۋعان. وركە­نيەتتىڭ ورىنە شىققان جا­پوندار دا بوبەكتەرىن بەس جاسىنا دەيىن ەركەلەتىپ, نە ىستەسە دە ءبىزدىڭ اجەلەرىمىز سياقتى بەتىنەن قاقپايدى ەكەن. سودان جاپوننىڭ بالالارى ارتىق بولماسا كەم بولعان جوق. «بالانى بەس جاسقا دەيىن پاتشاڭداي كۇت, 5-تەن 15-كە دەيىن ق ۇلىڭداي جۇمسا, ال 15 جاستان كەيىن قۇربىڭداي كور» دەگەن دانالىق سولاردان شىققان. ارينە, ەركەلەتۋدىڭ دە ءجونى بار, ەشكىم دە شەكتەن شىعارىپ جىبەرمەيدى. اجەلەرىمىز دە سولاي بولاتىن, ەستى ەركە بولساڭ – بەتىڭنەن قاقپايدى, ال ەسسىز بولىپ بارا جاتساڭ, اق تاياعى ارقاڭنان سارت ەتە قالادى...

جاپوندار بوبەكتىڭ ەركەلەپ, ەركىن ويناپ-كۇلگەنىن قالايتىنى – ولاردىڭ ءومىردى وزدىگىنەن تانىسىن دەگەنگە سايا­دى ەكەن. ەركىندىكتە ءبارىن دە ءوز قولىمەن ۇستاپ, ءوز كوزىمەن كورسىن, سوندا العان اسەرى مول بولادى, تانىمى زور بولادى دەپ سانايتىن كورىنەدى. ال ون بەسكە كەلگەن بالانى ولار تولىق, دەربەس ادام دەپ سانايدى. قازاق تا «ون ۇشتە وتاۋ يەسى» دەمەيتىن بە ەدى؟ اجەلەرىمىز دە وسى كەزدەن ءۇي يەسى بولۋعا ۇندەپ, سەنىم ءبىلدىرىپ, كەلىن اكەلگەننىڭ, قىزىق كورسەتكەننىڭ, بوپە سۇيگەننىڭ قىزىقتارىن اڭگىمەلەپ وتىراتىن ەدى عوي.

بالانىڭ ەرتە دامىپ, ەسەيۋىن قاز­ىر عىلىم دا جەتىستىككە سانايدى. دامۋ­دىڭ جولىنا ەرتە باستان ءتۇسۋ كەرەك­تىگىن دە العاش ۇسىنعان حالىق­تار­دىڭ ءبىرى جاپوندار ەكەن.

ۇزاق جىلدار ورىستىڭ ىقپالىندا بولىپ, سولاردىڭ تاربيەلىك سالتتارىن بويىمىزعا سىڭىرگەن ءبىزدىڭ كوپتەگەن زامانداسىمىز اجە مەكتەبىنەن كەمىس­تىك تاپپاققا تىرىسادى. بالانى ەرتە ەسەيتۋدى دە وندايلار قاتەلىك ساناپ, ۇلكەندەردىڭ اڭگىمەسىن ەستىرتپەۋگە, ۇيدەگى ۇلكەن-كىشىلى پروبلەمالاردان الىس ۇستاۋعا تىرىسادى. بۇل ءجا­س­­­وس­­پىرىمدى سول بالالىق قالپىندا قال­دىرىپ, ەشتەڭەدەن حابارسىز, تەك اتا-اناسى ايتقان اڭگىمەلەرگە عانا مالدانۋعا ۇندەيدى. بۇدان بالانىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسى دامي الماي قالادى. ارينە قازىرگى, ينتەرنەت قولىنا ەركىن تيگەن بالا ءومىردىڭ بارلىق قىرلارىن ءوزى كورەدى. بىراق سونىڭ ءبارى اجەنىڭ اڭگىمەسى سياقتى جۇمساقتىقپەن, جىلىلىقپەن ەمەس, دورەكىلىكپەن, راقىمسىزدىقپەن جەتىپ, بالانىڭ ساناسىن قاتىگەز, مەيىرىمسىز قىلىپ قالىپتاستىرادى. ونداي بالالاردان كەيىن نە شىعاتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. ءتىپتى قىلمىستىق جول­عا تۇس­پەي, ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسىپ وقى­عان بولسا دا كەيىن مامان بولىپ شىق­قاندا, باستىق بولىپ وتىرعاندا بو­يىن­دا جىلىلىق, ادامگەرشىلىك جوق ەكەنى كورىنىپ قالادى. 

قانشا پايدالى بولسا دا, قانشا ءتيىمدى بولسا دا اجەلەر مەكتەبىن قاي­تادان قالپىنا كەلتىرۋ وڭاي ەمەس. ول ءۇشىن انالاردىڭ ءوزى اجە بولۋعا تار­بيەلەنۋى, تىرىسۋى كەرەك. ارينە, قازىرگى اجەلەر مۇقاعالي ايتقانداي, اق كيمەشەك, ءماسى كيمەي-اق قويسىن, بىراق اجەنىڭ ۇلاعاتىن بويىنا ءسىڭىرىپ, پايدالى قاسيەتتەرى مەن تاربيەسىن الۋىنا بولادى. ارنايى زەرتتەپ, اجەلەر مەكتەبىنىڭ وزىق ۇلگىلەرى مەن ءتيىمدى تۇستارى تەرىلىپ كىتاپتار جازىلسا, ەڭ­بەكتەر جارىق كورسە, سوسىن قازىرگى اپا­لار اراسىندا كۋرس­تار جۇرگىزىلسە, وندايمەن اينالىساتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار پايدا بولسا – اجەلەر مەك­تەبىنىڭ قايتادان اشىل­مايتىن نەسى بار؟ ول ءبىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىمىزعا دا قوسىلعان ۇلەس بولماس پا ەدى؟

 

سوڭعى جاڭالىقتار