قوعام • 22 قاڭتار، 2020

اباي تويى باستالدى

485 رەت كورسەتىلدى

كۇللى قازاققا ورتاق القالى توي ارقا تورىندەگى الاش استاناسى­نان باستاۋ الدى. «استانا وپەرا» مەم­لەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىندا وتكەن قازاقتىڭ باس اقىنى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ باستالۋىنا ارنالعان «قازاق حالقى – ابايدىڭ حالقى» اتتى سالتاناتتى كەشكە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسىپ، ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە جانە شەتەلدەردە جىل بويىنا وتەتىن مەرەكەلىك شارالاردى رەسمي تۇردە باستاپ بەردى.

اباي الەمى – قازاق الەمى. الاشتىڭ الىپ تەمىرقازىعىنا اينالعان تۇعىرلى تۇلعانىڭ رۋحاني كەلبەتى بۇگىندە تۇتاس ۇلت بولمىسىن ايشىقتاپ تۇر. ەندەشە، ابايدى جاڭا عاسىر بيىگىندە تانۋ – رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستى ءھام ماڭىزدى تىرەگى بولۋى ءتيىس. بۇعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ايرىقشا ءمان بەرىپ، ءوزىنىڭ «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا «ابايدى تەرەڭ تانۋعا باسا ءمان بەرگەنىمىز ءجون. ابايدى تانۋ – ادامنىڭ ءوزىن ءوزى تانۋى. ادامنىڭ ءوزىن ءوزى تانۋى جانە ۇنەمى دامىپ وتىرۋى، عىلىمعا، بىلىمگە باسىمدىق بەرۋى – كەمەلدىكتىڭ كورىنىسى. ينتەللەكتۋالدى ۇلت دەگەنىمىز دە – وسى. وسىعان وراي اباي ءسوزى ۇرپاقتىڭ باعىت الاتىن تەمىرقازىعىنا اينالۋى قاجەت»، دەپ ۇلى اقىننىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن كەمەلدىك پەن پاراسات بيىگىندە اتاپ وتۋگە ەرەكشە ماڭىز بەرگەن بولاتىن.

جىل باسىندا «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جارىق كورگەن بۇل ايتۋلى ماقالا تۇتاس ۇلت تاراپىنان زور قولداۋعا يە بولىپ، ابايتانۋ ءىلىمىنىڭ جاڭا عاسىر بەدەرىندە تىڭ بەلەسكە باعىت بۇرۋىنا كەڭ جول اشىپ بەرگەنى انىق. ەل پرەزيدەنتى اتاپ وتكەندەي، بيىلعى اباي جىلى تەك مەملەكەت اۋقىمىندا ەمەس، الەمدىك دەڭگەيدە تويلانادى دەپ جوسپارلانۋدا. ويتكەنى اباي مۇراسىن جاھاندىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋ – قازاق الەمىن، ۇلتتىڭ رۋحاني كەڭىستىگىن جاھانعا تانىتۋدىڭ ماڭىزدى ءھام ايتۋلى قادامى.

«قازىرگى وركەنيەتتى مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى دەرلىك شوقتىعى بيىك تاريحي تۇلعالارىمەن ماقتانا الادى. ولاردىڭ قاتارىندا ساياساتكەرلەر، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى، قولباسشىلار، اقىن-جازۋشىلار، ونەر جانە مادەنيەت مايتالماندارى بار. قازاق جۇرتى دا ءبىرتۋار پەرزەنتتەردەن كەندە ەمەس. سولاردىڭ ىشىندە ابايدىڭ ورنى ەرەكشە. بىراق ءبىز ۇلى ويشىلىمىزدى جاھان جۇرتىنا لايىقتى دەڭگەيدە تانىتا الماي كەلەمىز»، دەگەن مەملەكەت باسشىسى، اباي الەمىنىڭ تۇتاس ادامزاتتىق دەڭگەيدە تويلانۋىنىڭ ماڭىزىنا دا جان-جاقتى توقتالىپ وتكەن ەدى ايتۋلى ماقالاسىندا. 

سونىمەن كەش شىمىلدىعىن  مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا اشىپ، اباي جىلىنىڭ ءمان-ماڭىزىنا توقتالدى.

– اباي جىلى – ەل تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرعان ۇلى ويشىلىمىزدىڭ رۋحىن اسقاقتاتۋ ءۇشىن قولعا الىنعان يگى باستاما. وسىعان وراي بيىل حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلماق. شيرەك عاسىر بۇرىن ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن ۇلى اقىننىڭ 150 جىلدىعىن جوعارى دارە­جەدە اتاپ وتكەن ەدىك. بۇل مەرەيتوي ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن تىكتەۋگە، ۇلتتىق سانانى وياتۋعا زور ۇلەس قوستى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز سول جيىندا «اباي حال­قىنا قامقور، ۇلتىنا جان­اشىر بولا ءجۇرىپ، كۇللى ادامزاتقا مەيىرلى گۋمانيستىك ورەگە كوتەرىلدى» دەگەن ەدى. شىن مانىندە، كەمەڭگەر تۇلعامىزدىڭ مول مۇراسى – بۇكىل ادام بالاسى ءۇشىن اسا قۇندى ءارى تاعىلىمدى دۇنيە. سوندىقتان ابايدىڭ ونەگەلى وسيەتىن دارىپتەۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ قاسيەتتى پارىزى دەپ بىلەمىز. بۇل ماسەلەگە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ جاقىندا جارىق كورگەن «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا جان-جاقتى توقتالدى. ۇلى ويشىلدىڭ ەڭبەكتەرى كۇنى بۇگىنگە دەيىن وزەكتىلىگىن جوعالتپاي، بارشامىزعا رۋحاني ازىق بولىپ وتىرعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ الدىندا بيىك ماقساتتار تۇر.  مەملەكەتىمىزدە ساياسي، ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك سالاداعى جاڭعىرۋ ۇدەرىسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.  وسى ورايدا ابايدىڭ وي-تولعامدارى بىزگە ناقتى باعىت-باعدار بەرەدى، – دەگەن مينيستر ءارى قاراي ءسوزىن، اباي جىلىندا اتقارىلاتىن ناقتى جۇمىستارعا توقتالۋمەن جالعادى.

اقتوتى رايىمقۇلوۆا اتاپ وتكەندەي، بيىل اباي مۇراسى جان-جاقتى ناسيحاتتالىپ، حالىقارالىق، رەسپۋبليكالىق جانە ايماقتىق دەڭگەيدە 500-دەن استام ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلادى. ناقتىراق ايتساق، قازان ايىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا اۋقىمدى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ابايدى جاڭا قازاقستاننىڭ سيمۆولى رەتىندە تانىتۋ تۋرالى ويىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا اقىننىڭ ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرى وننان اسا شەت تىلىنە اۋدارىلىپ، اباي تۋرالى بىرنەشە دەرەكتى فيلم جانە تەلەسەريال ءتۇسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق مەرەيتوي اياسىندا قازاقستاننىڭ ەلشىلىكتەرى جانىنان «اباي ورتالىقتارى» اشىلاتىندىعى دا جاريا ەتىلدى. اتالعان اۋقىمدى شارالاردان بولەك، سونىمەن قاتار حاكىمنىڭ عيبراتتى عۇمىرى حالقىمىزدىڭ ءتول ونەرى – ايتىس ارقىلى كەڭىنەن ناسيحاتتالىپ، ۇلى اقىننىڭ تۋعان توپىراعى جيدەباي جەرىن اباتتاندىرۋ باستاماسى دا كەزەك كۇتتىرمەيتىن جۇمىستار قاتارىنا ەنىپ وتىر.

– جالپى، ءبىز ابايدىڭ مەرەيتويىنا قوعامدىق سانانى جاڭعىرتاتىن وتە ماڭىزدى شارا رەتىندە ءمان بەرەمىز. اباي مۇراسى – جاڭا قازاقستاننىڭ ودان ءارى ءوسىپ-وركەندەۋىنە جول اشاتىن باعا جەتپەس قۇندىلىق. ۇلى ويشىلدىڭ وسيەتىنە ءاردايىم بەرىك بولساق، ەل رەتىندە ەڭسەلەنە تۇسەمىز. اباي مەرەيتويى – ەلباسىمىز باستاعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ وتە ءبىر ماڭىزدى بولىگى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇگىنگى ايتۋلى ءىس-شاراعا قاتىسۋى بۇكىل اباي مۇراسىن دارىپتەۋ جۇمىسىنا ەرەكشە سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز. حالقىمىزدىڭ بويتۇمارى – ابايدىڭ ونەگەسىن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ – بارشامىزعا پارىز. سوندىقتان ۇلتىمىزدى ۇلىقتايتىن وسىنداي يگى باستاماعا جۇرت بولىپ جۇ­مىلا بىلەيىك! – دەپ اقتوتى رايىم­قۇلوۆا  ءسوزىن تۇيىندەدى. 

1

مەرەكەنىڭ رەسمي ءبولىمى ءار قاراي كونتسەرتتىك باعدارلاماعا ۇلاستى.  ساحنا تورىنە كوتەرىلگەن  قازاق ونەرىنىڭ مايتالمان شەبەرلەرى اباي الەمىنىڭ يىرىمدەرىن تالعامپاز ونەر تىلىندە ورنەكتەدى. تەاترلاندىرىلعان ساحنالىق قويىلىم، ءان مەن جىر، قاراسوز بەن كۇمبىر كۇيدەن شاشۋ شاشىلعان تاعىلىمدى كەش ۇلى اقىننىڭ قاراپايىم ادام ءھام شىعارماشىلىق تۇلعا بيىگىندەگى سىن مەن سىرعا تولى ءومىرىن جان-جاقتى قىرىنان بايان ەتتى. سەگىز بولىمگە توپتاستىرىلعان كەش باعدارلاماسىندا دراما تەاترى، وپەرا مەن بالەت، ءداستۇرلى ءان مەن كلاسسيكالىق مۋزىكا ءبىرتۇتاس كوركەم جۇيە ءتۇزىپ، ساحنادا سۇلۋ ونەر سالتانات قۇردى.

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرلەرى نۇرقانات جاقىپباي، تولەۋ­بەك الپيەۆ جانە اسحات ماەمي­روۆتىڭ رەجيسسەرلىگىمەن ساحنا تورىنە شىققان مەرەكەلىك كەشتىڭ «قازاق حالقى – اباي­دىڭ حالقى» دەپ اتالاتىن العاشقى بولىمىندە ۇلى اقىن مۇراسىنىڭ رۋحاني تاعىلىمى تۇرعىسىنان بەينە سيۋجەت كورسەتىلىپ، قازاقستاننىڭ حالىق ءار­تىسى گۇلجان اسپەتوۆا، بولات ءابدىل­مانوۆ، نۇركەن وتەۋىلوۆ، قۋاندىق قىس­تىق­باەۆ، بەرىك ايتجانوۆ باستاعان تالانت­تى تەاتر اكتەرلەرى كەزەكتەسە اباي ولەڭدەرىن توگىلتە جىرلاسا، «اباي الەمى» اتالاتىن ءبولىمى اقىن ءومىرىن تەاتر تىلىندە بەينەلەدى. مۇحتار اۋەزوۆ­تىڭ «اباي» تراگەدياسى مەن احمەت جۇبا­نوۆ، لاتيف حاميدي قيالىنا قانات بىتىر­گەن «اباي» وپەراسىنان ءۇزىندى كورسە­تىلىپ، ەلوردالىق جاستار تەاترى اكتەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇمانازار سوم­جۇرەكتىڭ «اباي – توعجان» دراماسىنان ليريكالىق ۇزىك سىر كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلدى. تاعىلىمدى كەشتە كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ءاسانالى ءاشىموۆ، كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى الىبەك دىنىشەۆ، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى روزا رىمباەۆا جانە ايمان مۇساقوجاەۆا، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى مايرا مۇحامەدقىزى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى  تامارا اسار، ەرلان رىسقالي، مەدەت شوتاباەۆ، زارينا التىنباەۆا سونىمەن قاتار حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتتارى مەن ەلىمىزدىڭ جاس دارىندارىنىڭ ورىنداۋىندا  ۇلى اقىننىڭ اندەرى «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن كەمەلىنە كەلتىرىلە شىرقالدى.

– ابايدى  قازاقتىڭ ءوزى دەسەك، بۇگىنگى كەشتى سول مۇقىم قازاققا ورتاق، ءوزىن تانىپ، ىزدەۋگە باعىتتالعان ۇلكەن تويى دەپ بىلەمىن. ويتكەنى اباي  – ادامزاتتىڭ التىن قازىعى. سوندىقتان دا اباي جىلىنىڭ رەسمي اشىلۋىنا ارنالعان مادەني شارانىڭ بارىنشا ماعىنالى-مازمۇندى وتۋىنە كۇش سالدىق. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ماقالاسىندا ايرىقشا اتاپ وتكەندەي،  ەڭ باستى ماقسات – توي تويلاۋ ەمەس، وي تولعاۋ ەكەنىن قاپەرىمىزدەن شىعارمادىق. سول نەگىزدە ىزدەندىك. رەجيسسەرلىك تىلمەن ايتقاندا، باس-اياعى ءبۇتىن تەاترلاندىرىلعان ونەر، تاعىلىم كەشىن جاساعىمىز كەلدى. البەتتە وڭاي بولمادى.  اقىن الەمى مۇحيت بولسا، سول الىپ كەڭىستىكتى ءبىر ساعاتتان ءسال اساتىن باعدارلاماعا سىيدىرۋ وتە قيىن بولدى. بارلىق دۇنيەنى قامتىعىمىز كەلگەنىمەن، ۋاقىت مۇرشا بەرمەدى. ايتسە دە، كەشتىڭ بارىنشا ساپالى، ماعىنالى وتۋىنە تىرىستىق. كەمەڭگەر تۇلعانىڭ ءار مۇراسىنا ايالاي قاراپ، تالعام بيىگىنەن ۇعىنىپ، ۇسىنۋعا كۇش سالدىق. كورەرمەن كوڭىلىنەن شىقتى عوي دەگەن سەنىمىمىز مول، – دەدى اۋقىمدى شارانىڭ رەجيسسەرى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇرقانات جاقىپباي.

تاعىلىمدى كەش قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، اكتەر بولات ءابدىلمانوۆتىڭ ورىنداۋىنداعى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي» تراگەدياسىنداعى اقىننىڭ: «الدىمدا كۇن... وزگەشە جارىق نۇرلى  كۇن... اتى «تىرشىلىك» بولسا كەرەك... مەن ءوز ومىرىمدە وعان جەتپەدىم، كورمەسپىن ول كۇندى. سول بولاشاق ءۇشىن ءبىر شوپشەكتەي، ءبىر عانا كىرپىشتەي بولسا دا كەسەك قالاپ كەتسەم ارمانىم جوق. سالەم دەڭدەر سولارعا، سالەم دەڭدەر، ۇرپاعىم!» دەگەن ايگىلى مونولوگىمەن تۇيىندەلدى.

2

سالتاناتتى شارا مارەسىنە جەت­كەنىمەن، اباي تويى ەندى باستالدى. ويى­مىزدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ سوزىمەن قورىتار بولساق: «زاما­نالار اۋىسىپ، دۇنيە ديدارى وزگەرسە دە، حالقىمىزدىڭ ابايعا كوڭىلى اينى­مايدى، قايتا ۋاقىت وتكەن سايىن ونىڭ ۇلىلىعىنىڭ تىڭ قىرلارىن اشىپ، جاڭا سىرلارىنا قانىعا تۇسەدى. اباي ءوزىنىڭ تۋعان حالقىمەن ماڭگى-باقي بىرگە جاسايدى، عاسىرلار بويى قازاق ەلىن، قا­زاعىن بيىكتەرگە، اسقار اسۋلارعا شاقىرا بەرەدى». بۇگىنگى ولەڭ كەشى، ونەر كەشى سونىڭ ايعاعى.

3

 

كورەرمەندەر لەبىزى

  ۇلىقبەك ەسداۋلەت،

قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى، اقىن: 

– ابايدىڭ فيلوسوفيالىق ماقسات-مۇراتىنىڭ ءبىرازى ءدال قازىر وسى مەرەيتوي كەزىندە باعدارلامالارعا ەنگىزىلىپ، جوسپارلارعا كىرگىزىلىپ، قولعا الىنىپ جاتىر. جالپى، ول كىسىنىڭ ليريكاسى، پوە­زياسى بالاباقشادان باستاپ وقىتىلۋى كەرەك دەگەن باستاماعا  مەن ءوز باسىم قوسىلامىن. «بىزدە ۇلتتىق يدەولوگيا جوق» دەپ كەلدىك قوي بۇگىنگە دەيىن. نەگىزگى ءبىزدىڭ ۇلتتىق يدەولوگيامىزدىڭ ەڭ باس­تى قۇرامداس بولىگى وسى ابايدىڭ اسىل مۇرالارىنان تۇرۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. تولىق ادام دەگەن ۇعىم نەگىزىنەن كەمەل ادام دەگەن ۇعىممەن توقايلاسادى عوي. ەندەشە، بۇگىنگى باستاما، تالپىنىس ۇلتتىڭ، حالىقتىڭ كەمەلدەنۋىنە الىپ كەلۋى كەرەك. كەمشىلىكسىز ادام بولمايدى. بىراق ادامنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىنىڭ كەمەلدەنۋىنە، جۇرەگىن، كوڭىلىن، سەزىمىن، ويىن اسىل ارناعا، ىزگىلىكتى ارناعا الىپ كەلۋدى قولعا الىپ جاتقانىمىز كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. ءسال كەشتەۋ مە دەپ تە ويلايسىڭ. بىراق «ەشتەن كەش جاقسى» دەگەن. اباي مۇراسى، حاكىم شىعارمالارى ەشقاشان ەسكىرمەيدى. اباي – ءبىزدىڭ كوكتەگى جارقىراعان تەمىرقازىعىمىز. سوندىقتان بۇگىنگى شارا ۇلكەن مۇراتتاردىڭ باستاماسى بولار دەپ سەنەمىن. اباي جىلى اياسىندا قانشاما دۇنيە جوسپارلانىپ وتىر. سونىڭ بارلىعى ساتىمەن ىسكە اسسىن دەپ تىلەيمىن. 

 

تۇرسىن جۇرتباي،

ابايتانۋشى عالىم:

– ءار ۇلتتىڭ ومىرىندە سول ۇلتتىڭ كەشەگىسىن بۇگىنگە بايلانىستىرىپ، بۇگىنگى كۇنىن ەرتەڭگە جالعايتىن، ءار ۇرپاقتى ويلاندىرىپ، بىرىنە ءبىرىن رۋحاني ۇشتاستىراتىن تۇلعالار بولادى. ءبىز ءۇشىن سول ۇلى تۇلعا – اباي. اباي قازاقتىڭ بارلىق قۇبىلىستى سىر-سيپاتىن، تاعدىرىن ەرتەڭىمەن قوسا سۋرەتتەگەن ۇلى كەمەڭگەر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ بەتىندە جاريالانعان «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا ايتىلعانداي، «اباي – ادامگەرشىلىكتى، ىزگىلىكتى، وركەنيەتتى اڭساعان. ءبىز سول اباي ارمانداعان جان-جاقتى وركەنيەتتى قوعام قۇرۋعا  ۇمتىلۋىمىز كەرەك. وعان ابايدى كۇرەتامىر ەتىپ الامىز» دەگەن ويعا ساياتىن پىكىرىن ۇلى ءسوز دەر ەدىم. بۇگىنگى كۇننەن باستالعان وسى ءبىر سالتانات ماڭگىلىك اياقتالماسىن دەپ تىلەيمىن. ويتكەنى اباي ويىنىڭ سالتاناتى – بۇكىل قازاقتىڭ سالتاناتى. سوندا اباي مۇراسى مەن ۇرپاق، ۇلت اراسىنداعى ۇلى ساباقتاستىقتى ۇزبەي، بەرىك ساقتايمىز. 

 

تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلى،

اقىن، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى:

– ابايدى تانىتۋ ءبىر جىلدىڭ جۇمىسى ەمەس، ارينە. ءبىز ابايدى تولىق تانىپ تا ۇلگەرگەن جوقپىز ءالى. ماسەلەن، ابايدى قازىر «حاكىم اباي» دەپ ءجۇرمىز. ونى وزدەرىڭىز دە جاقسى بىلەسىزدەر، ابايدى العاش رەت «حاكىم» دەپ اتاعان ماعجان جۇماباەۆ  بولاتىن. ودان بەرى قاراي عاريفوللا ەسىم اعامىز ەڭبەكتەرىندە قوسىپ ءجۇر. بىراق ەندىگى ماقسات ابايدى تەك قانا حاكىم دەپ ەمەس،  حاكىمدىكتەن ءارى قاراي دا جوعارى كەتكەن ادام ەكەندىگىن، دانا ەكەندىگىن دالەلدەۋگە كۇش سالىنۋى قاجەت. ال ول ءۇشىن نە كەرەك؟ ابايتانۋعا باعىتتالعان زەرتتەۋلەر جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋى قاجەت دەپ ايتار ەدىم. ياعني، اباي  ەگەر حاكىمدىكتەن جوعارى بولاتىن بولسا، وندا ونى وسى بيىگىنەن تانىتۋىمىز قاجەت. ول ەشقانداي دا اسىرىپ ايتقاندىق ەمەس. مىسالى، مەنىڭ ءوزىم ءبىر شيرەك عاسىر بويى ابايمەن جۇيەلى تۇردە اينالىسىپ، زەرتتەپ كەلە جاتقان اداممىن. اباي الەمى – تۇڭعيىق الەم، تازالىق الەمى. سوندىقتان دا وسىنداي باتىل ويعا كەلدىم.

ءبىز بۇگىندە ابايدى قالاي زەرتتەپ ءجۇرمىز؟  اباي فەنومەنىنىڭ سىرىن شىعىس پەن باتىس ادەبيەتىنىڭ ىقپالىنان، اسەرىنەن ىزدەيمىز. بىراق بۇل وتە جالقى، تاياز تۇسىنىك. سوندا قازاقتىڭ ىقىلىم زاماننان كەلە جاتقان تەگى قايدا قالدى؟ ال سول ۇلتتىق تەكتىڭ تامىرىندا سۇراپىل دۇنيەتانىم جاتىر ەمەس پە؟ وسىنى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. مىنە، ابايدى وسى ولشەمگە ساي تانىساق، سوندا اداسپايمىز.

 

كەنجەعالي مىرجىقباي،

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى، ءانشى:

– مەن ءوزىم اباي ەلىندە تۋدىم. پۋشكيننىڭ ەلى سانكت-پەتەربۋرگتە ءبىلىم الدىم. ءتىپتى «اباي-پۋشكين» دەگەن باعدارلامام دا بار. جالپى، اباي الەمى شەتسىز-شەكسىز تەرەڭ الەم عوي. قاي قىرىنا ۇڭىلسەڭ، سول قىرى سايراي جونەلەدى.  سوندىقتان دا اباي – كۇللى ادامزاتتىڭ الىبى. ءوزىم ءانشى بولعاننان كەيىن، ابايدىڭ كومپوزيتورلىق قىرىن ءسوز ەتكىم كەلەدى. جالپى، بۇگىندە انشىلەر ابايدىڭ «كوزىمنىڭ قاراسى»، «جەلسىز تۇندە جارىق اي»، «قالامقاس» سىندى ساناۋلى عانا ءانىن ايتىپ ءجۇر. ال اقىننىڭ تەك ولەڭدەرى عانا ەمەس، كومپوزيتورلىق قورى دا وتە باي. حاكىمنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا مۋزىكاتانۋشىلار وسى جاعىنا كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ، جۇيەلى زەرتتەۋلەر جاسالسا، قازاقتىڭ ۇلتتىق مۋزىكالىق قورى كوپتەگەن كلاسسيكالىق تۋىندىلارمەن تولىعا تۇسەتىنىنە سەنەمىن. اباي اندەرىنىڭ ورىنداۋشىسى، ناسيحاتتاۋشىسى رەتىندە بۇعان ءوزىم دە ۇلەسىمدى قوسامىن دەگەن نيەتتەمىن.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار