رۋحانيات • 21 قاڭتار، 2020

قازاقى اس: ءداستۇر مەن ءدام

87 رەتكورسەتىلدى

ۇلتتىق ءداستۇر مەن جەرگىلىكتى ەرەكشەلىك قارقىندى كۇشەيىپ، قانداي دا ءبىر ەل تۋرالى پىكىر قالىپتاستىرۋدا قاي كەزدە دە ۇلتتىق تاعام ەرەكشە ماڭىزعا يە. سوندىقتان دا بولار، بۇگىندە سان الۋان مازىردەگى تاعامنىڭ ءتۇر-ءتۇرى زاماناۋي مادەنيەتتىڭ قىزعىلىقتى ۇردىستەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ ۇلگەردى. وسى ورايدا ازىرلەنۋى بىلاي تۇرسىن، اتاۋىنىڭ ءوزى ۇمىت قالا جازداعان كادەلى ءارى ورنى بولەك ۇلتتىق تاعامدارىمىز تۋرالى اس ءمازىرى جيناقتالىپ، قالىڭ وقىرمانعا جول تارتۋى كوڭىل قۋانتارلىق ءىس بولدى.

ەلوردادا تۇساۋكەسەرى وت­كەن «قازاقى اس: ءداستۇر مەن ءدام» كىتابى تاعامتانۋ سا­لا­سىنىڭ ماماندارى مەن تەح­نولوگتارعا، ەتنوگرافتارعا، سو­نىمەن قاتار جالپى ۇلتتىق تا­عامعا قىزىعۋشىلىق تانىت­قان وقىرمان قاۋىمعا ارنالىپ وتىر. اتالعان كىتاپتا قازاق تا­عامدارى تۋرالى عا­سىر­لار بويعى قورشاعان ور­تاعا بەيىمدەلۋ تا­جىريبەسى جي­ناقتالىپ، سالت-ءداس­تۇر ەرەك­شەلىگى رەتىندە كو­رىنىس تاپ­قان. وڭىرلەرگە زەرت­­تەۋ ەكس­پە­دي­تسياسىن جو­نەل­­تە وتىرىپ، ۇمىتىلۋعا شاق قالعان، ايتسە دە ءالى دە قول­دانىستان تۇس­پەگەن 200-دەن اس­تام تاعام تۋرا­لى مالىمەت ەل اۋى­زىنان جازىپ الىنعان.

كىتاپ اۆتورى – ەتنوگراف، ۇلت­تىق مۋزەيدىڭ «حالىق قا­زىناسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تيتۋتىنىڭ ماتەريالدىق ەمەس مۇرالارىنىڭ جەتەكشىسى ءارى QazaqGeography، رەس­پۋب­­لي­كالىق قوعامدىق بىر­لەس­تىگىنىڭ مۇشەسى ايگەرىم مۇسا­عاجينوۆا، ال فوتوسۋرەتكە تۇ­سىرگەن – دينارا ءجۇنىسوۆا. سونداي-اق كىتاپتىڭ جارىق كو­رۋىنە سەپتىگىن تيگىزگەن ءارى ەكس­پەديتسيالىق جۇمىستاردى وتكىزۋگە، كىتاپتىڭ باسىلىپ شى­عۋىنا Integra construction kz جشس، «ERG كومەك» قو­رى، سونىمەن بىرگە راشيد كۇ­زەم­باەۆ، دياس سۇلەيمەنوۆ، بو­لات سماعۇلوۆ، جاراس ىزعۇ­لوۆ، جارقىنبەك بەكباۋوۆ، اباي ءجۇنىسوۆ سىندى ازاماتتار ۇل­كەن ىقپال ەتكەن.

– ايگەرىم ءوزىنىڭ كومانداسىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ اي­ماق­تارىن تۇگەل ارالاپ شىقتى. قازاق اسحاناسى دەسە كوز ال­دىمىزعا ەت پەن قۋىرداقتى عانا ەلەستەتەمىز. وسى تۇرعىدا باي مادەنيەتىمىزدى ۇلتتىق تا­عامدارىمىز ارقىلى كورسەتۋگە تاماشا مۇمكىندىك تۋدى. كە­زىندە اتالعان جوبانىڭ باس­تاماشىسى بولعان «قازاق تۋريزم» ۇلتتىق كومپانيا­سىنا العىسىمىز زور. وسى جول­دا جوبانى قولداپ، قا­زاق ما­دەنيەتىنىڭ ناسيحاتى­نا بەيجاي قارامايتىن بىر­قاتار جاناشىر ازاماتپەن تانىستىق، – دەگەن QazaqGeography رەسپۋب­لي­­­كا­لىق قوعامدىق بىرلەس­تى­­گى­نىڭ توراعاسى جاننا مۇ­حامەدجانقىزى جارتى جىل­دان استام ۋاقىت ىسكە اسى­رىلعان ەكسپەديتسيا مەن كى­تاپتى دايارلاۋ جۇمىستارىنا اتسالىسقان جاندارعا العىس ءبىلدىردى.

– بۇل جەكە ءبىر ادامنىڭ عانا ەمەس، ۇلكەن ۇجىمنىڭ ىن­تىماعىمەن ىسكە اسىرىلعان دۇنيە. قازىرگى كۇنى ۇلتتىق تا­عامدارىمىزدى تانىمال ەتۋ – باستى مىندەت. كۇندەلىكتى كۇي­بەڭمەن جۇرگەندە دە قارا­پايىم ادەتكە اينالدىرىپ، تاعامنىڭ ماڭىزدى ۇلتتىق قۇندىلىق ەكەنىنە نازار اۋدارۋىمىز ءتيىس. ءبىز تەك العاشقى ساتىسىن عانا ىسكە اسىردىق، ونى ءارى قاراي دامىتىپ، كەڭىنەن تاراتۋ كەلەشەكتىڭ ەن­شىسىندە، – دەگەن ەتنوگراف، كىتاپ اۆتورى ايگەرىم مۇسا­عاجينوۆا حالىقارالىق دەڭ­گەيدە تانىمال بولۋى ءۇشىن ۇلتتىق داستارقانىمىزدىڭ الەۋەتى زور دەپ سانايتىنىن جەت­كىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا، سول­تۇستىك ءوڭىر مەن ماڭعىستاۋ ايما­عىندا تاعامنىڭ ءوزىن عانا ەمەس، پايدالى قاسيەت­تە­رىن ۇزاق مەرزىمگە ساق­تاي­تىن ءارى اس ازىرلەۋگە قا­تىس­تى ادىستەر ساقتالعان كورى­نەدى. ماسەلەن، سولتۇستىك قازاق­­­ستان ايماعىنان جەتكەن «وك­پە ءسۇت» تاعامى ەرەكشە عۇرىپتىق مانگە يە. رەنىش ساق­تاعان اعايىن-تۋىستىڭ ارا­سىن جاقىنداستىرىپ، تاتۋلاستىرۋ ءۇشىن، ءيا قانداي دا ءبىر وكپە-نازدى تارقاتۋ ماق­ساتىندا جاسى ۇلكەن ايەل ادام ازىرلەيتىن بولعان. اق­ساقالى بار ۇلكەن اۋلەت بەرەكە-بىرلىكتى نىعايتۋ ءۇشىن توڭتەرىس جۇرگەن اعايىندى شاقىرىپ، وسى تاعامدى الدىنا تارتقان. تاعامدى ازىرلەۋ وتە قاراپايىم، ول ءۇشىن وكپەنى وڭەشىمەن الىپ، وڭەش ارقىلى وكپەنى سۇتپەن تولتىرادى. وڭەش­تى بايلاپ، باياۋ وتتا ءبىر ساعاتتاي پىسىرەدى. جال­پى، ءداس­تۇرلى اس-اۋقات حالىق ومى­­رىندە ماڭىزدى ورىن العانى سونشالىق، قوناققا كور­سەتىلەر سىي قۇرمەتتىڭ با­سى عانا ەمەس، اۋىزبىرشىلىك پەن بەرەكە-بىر­لىكتىڭ بەلگىسى سانالعان. «قو­لىنان ءدام تاتۋ»، ء«دام تۇزى جاراسىپ»، «دامنەن ۇلكەن ەمەس» دەگەن سىن­دى تىركەستەر ار­قىلى سالت-جورالارمەن تىعىز استاسىپ جاتقانىن باي­قايمىز. «با­لالىق شاقتاعى ەڭ اياۋلى ەستەلىكتەرىمىز تۋعان ءۇيدىڭ قا­­بىرعاسىندا ازىرلەنگەن تاعام­نىڭ دامىمەن بايلانىس­تى ەكەنى راس. ۇسىنىلعان البوم قيماس شاقتارعا قايتا ورا­لۋعا، ەندى بىرەۋلەرگە تاعام ازىر­لەۋ ىسىندە جاڭاشا وي سالادى دەگەن سەنىمدەمىز»، دەيدى كىتاپ اۆتورى ايگەرىم مۇسا­عاجينوۆا.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار