رۋحانيات • 17 قاڭتار، 2020

ءبارىمىزدىڭ ابايىمىز

188 رەتكورسەتىلدى

قازاق حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى اباي 59 جىل ءومىر سۇرگەن. بيىل ونىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە – 175، دۇنيەدەن وزعانىنا – 116 جىل. بۇگىن ءبارىمىز ۇلى اقىندى ەسكە الۋدامىز، مۇنىڭ، ارينە كەلەشەكتە دە جالعاساتىنى ءسوزسىز. تۋعان جەرىندە عانا ەمەس، تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءار ايماعىندا، اۋىلدا، قالادا، كۇللى تۇركى الەمىندە بارشا ادەبيەتشىلەر، ونەرسۇيەر، ادەبيەتسۇيەر قاۋىم ەسكە الادى. بۇل ءبىر عۇمىرعا بىرنەشە عۇمىردى سىيعىزۋ دەگەنگە ساي كەلەدى.

« ۇلى اقىننىڭ شىعارمالارى بۇ­گىن دە وزەكتىلىگىن جوعالتقان جوق. اباي­دىڭ وي-تۇجىرىمدارى بارشا­مىز­عا قاشاندا رۋحاني ازىق بولا الادى.

سوندىقتان ۇلتىمىزدى جاڭعىرتۋ ىسىندە ونىڭ ەڭبەكتەرىن باسشىلىققا الىپ، ۇتىمدى پايدالانۋ جايىن تاعى ءبىر مارتە وي ەلەگىنەن وتكىزگەن ءجون». بۇل ويلار قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى كولەمدى ماقالاسىندا ايتىلدى. باعدارلاما سيپاتىنداعى تەرەڭ مازمۇندى ماقالا، 175 جىل بۇرىن قازاق حالقىنا كۇن سەكىلدى تۋعان ۇلى تۇلعا – ابايدىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتار ءۇشىن ماڭىزدى ءارى وزەكتى ەكەنىن كورسەتەدى. «ۇلتتىق بولمىستىڭ ۇلگىسى»، «مەملەكەت ءىسىنىڭ مۇددەلەسى»، «الەمدىك مادەنيەتتىڭ تۇلعاسى» سىندى تاقىرىپتارمەن قۋاتتالعان جالپى پىكىرگە سايكەس، جاڭا قازاقستاننىڭ وزەگىن جاڭا قوعام قۇرايدى. بۇل رەتتە، ەڭ الدىمەن، ۇلتتىڭ قادىر-قاسيە­تىن ارت­تىرىپ، حالىقتىڭ باسەكەگە قابى­لەتتىلىگىن جەتىلدىرۋگە باسا ءمان بەرىلەدى. سونداي-اق قوعامنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن، بەرەكە-بىرلىككە ىرىتكى سالاتىن جاعىمسىز قاسيەتتەردەن ارىلۋ قاجەت بولادى. ء«بىز ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتو­يىنا قوعامدىق سانانى جاڭعىرتاتىن، ءبىر ەل، تۇتاس ۇلت بولىپ دامۋىمىزعا سەرپىن بەرەتىن ءىس-شارا رەتىندە زور ءمان بەرىپ وتىرمىز»، دەپ جازادى قازاق ەلىنىڭ باسشىسى.

اباي! الىپ يمپەريانىڭ شالعاي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپ، نەبارى 59 جىل ءومىر ءسۇرىپ، جاڭاشىل ادەبيەتشى، ءتىل جاناشىرى، كومپوزيتور، اعارتۋ­شى بولۋ… وسىلايشا ەرەكشەلە­نىپ، تانىمال بولۋ، ارينە كەزدەيسوقتىق ەمەس! شىعارمالارىنان ءنار ال­عان ۇر­پاقتارى جانىمەن، قانىمەن، كۇرەسپەن تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەت دەڭگەيىندە 175 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتۋدە! ارينە بۇل رەتتە، اباي بۇلاعىنان سۋ ىشكەن مۇحتار اۋەزوۆتىڭ رۋحىنا باس ءيىپ، ەسكە الامىز. ابايدىڭ شىعارمالارىن كەزىن­دە وزگە تىلدەرگە اۋدارعان ادە­بيەت­شىلەردىڭ، زەرتتەپ، دارىپتەگەن عالىم­داردىڭ رۋحتارى پەيىشتە شال­قىسىن. ابايدىڭ اتىن قۇرمەتتەپ، ەسكەرتكىشتەر ورناتقان، كوشەلەرگە، ساياباقتارعا، الاڭدارعا، وقۋ ورىندارىنا اتىن بەرگەن ەل ازاماتتارىن، قازاق باۋىرلارىمىزدى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىز! قازاقستاننىڭ كاسپي تەڭىزى ارقىلى كورشىسى ءارى تۋىستاس باۋىرى ازەربايجان دا ابايدى ءسۇي­دى، زەرتتەدى، ءالى دە زەرتتەيدى. ويت­كەنى اباي­دى ءسۇيۋ – قازاق حالقىن ءسۇيۋ، اباي­دى زەرتتەۋ – قازاق ەلىن زەرتتەۋ، اباي­دى ءسۇيۋ جانە زەرتتەۋ ادەبيەتتى، ونەردى، ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى، باۋىر­لاستىقتى تەرەڭ ۇعىنۋعا، رۋحتانىپ قاناتتانۋعا جەتەلەيدى… اباي­دى زەردەلەگەن سايىن سۇيەسىڭ، سۇيگەن سايىن زەردەلەيسىڭ! اباي – تۇر­كى­نىڭ ورتاق وتكەنىنەن ورتاق بولا­شا­عىنا اپاراتىن قۇتتى جولدىڭ قازاق جەرىندەگى، قازاق مادەنيەتىندەگى نەگىزگى تەمىرقازىعى.

ابايدىڭ اتى قازىرگى قازاق ادەبيەتى­نىڭ نەگىزىن قالاۋشى، اعارتۋشى، ىمىراشىل يسلام نەگىزىندە قازاق مادەنيە­تىن ورىس جانە ەۋروپا مادەنيەتىنە جاقىنداستىرۋدى قولداۋشى رەتىندە تاريحقا التىن ارىپتەرمەن جازىلدى. قازاقستان – ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ كىندىگىندە ورنالاسقان، ۇلتارالىق، مادەنيەتارالىق كەلىسىم ورناعان، وزىندىك ەرەكشەلىكتەر مەن رۋحاني جاۋاپكەرشىلىكتەرگە يە مەملەكەت. قازاق باۋىرلارىمىزدىڭ وسى تابيعي، قالىپتى جاعدايدى مۇمكىندىكتەرگە اينالدىرىپ، تابىستارعا قول جەتكىزۋى قۋانتارلىق جايت. الىپ قازاق جەرىن­دە، قازاق مادەنيەتى ورتاسىندا بۇگىنگى قازاقتىڭ (جالپىتۇركتىڭ) رۋحاني بايراعىنىڭ جەلبىرەۋى ماڭىزدى مولشەردە اباي تانىمى، اباي بەدەلى، اباي تۇلعاسى جانە اباي جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتكەن جاسامپاز تۇلعا­لاردىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى.

اباي مۇراسى قازاق فولكلورىمەن، پوەزياسىمەن تىعىز بايلانىس­تى بولۋىمەن قاتار قازاق پوەزياسىن جاڭا فورماتتارمەن بايىتىپ، جاڭا مازمۇن ەنگىزدى. شىن اتى يبراھيم بولعانىمەن ءومىر بويى اناسى بەرگەن «اباي» اتىن قولداندى، «اباي» اتىمەن تانىلدى. «ىقىلاس، ىنتا نازار، ساق» ماعىناسىنا كەلەتىن بۇل پوەتيكالىق ەسىمنىڭ حاقىسىن يەسى ارتىعىمەن وتەدى. ابايدان بۇرىن اباي ەسىمىن يەلەنۋشى بولدى ما، بولمادى ما، ناقتى بىلمەيمىن، الايدا بۇل ەسىمدى العاشقى بوپ شىڭعا شىعارعان يبراھيم قۇنانباي ۇلى بولعانىن ناقتى ايتا الامىن. جانە ول شىڭ، ول ەسىم، قازاق حالقى باردا، قازاق ەلى باردا، ابايسۇيەر قاۋىم باردا، تۇركى الەمى باردا، قادىرلەيتىن وقىرمان باردا مۇزارت شىڭ بولىپ قالا بەرمەك!

ءسوز سوڭىندا تاعى ءبىر رەت «اباي جانە ازەربايجان» تاقىرىبىنا توقتالعىم كەلەدى. قازاق ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ابايدىڭ (ابايتانۋشىلار دا ايتىپ جۇرگەندەي) قازاق اۋىز ادەبيەتى، ورىس جانە ەۋرو­پا ادەبيەتىمەن قاتار جالپى شىعىس ادەبيەتىنەن، سونىڭ ىشىن­دە ازەر­باي­جان ادەبيەتىنەن، الەم اقىن­دارى­نىڭ كوشباسشىسى ءنيزاميدىڭ شىعار­ماشىلىعىنان شابىت الۋى دا ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش.

ازەربايجاننىڭ ەل ورداسى باكۋ قالاسىنداعى ء(وزىم دە تۇرىپ جاتقان) بيناقادي اۋدانىنىڭ ورتالىق كوشە­لەرىنىڭ ءبىرى – ابايدىڭ ەسىمىمەن اتالۋى ءبىز ءۇشىن زور قۇرمەت. ول كوشەدە «جاستار سارايىنىڭ» ورنالاسۋى دا كەزدەيسوقتىق ەمەس، تاعدىردىڭ جازۋى دەپ ەسەپتەيمىن. «جاستار سارايىنىڭ» كىتاپحاناسىندا ابايدىڭ ازەربايجان تىلىنە اۋدارىلعان كىتاپتارى بار ەكەنىنە جانە جاستاردىڭ ول كىتاپتار­دى وقيتىنىنا سەنىمدىمىن. سول جاس­تاردىڭ ىشىنەن كەلەشەكتە تۇركى ەلدەرى مەن حالىقتارىنىڭ مادەني بىرلىگىنە ءوز ۇلەسىن قوسۋ ارقىلى ۇلى تۇلعانىڭ رۋحىن شاتتاندىراتىن ازەربايجان ازاماتتارى شىعاتىنىنا دا سەنىمدىمىن.

 

اكبار قوشالي،

اقىن، پۋبليتسيست

 

ازەربايجان رەسپۋبليكاسى،

باكۋ

سوڭعى جاڭالىقتار

بەتپەردە كيگەن كوكتەم - 7

قوعام • بۇگىن، 16:07

Samsung تاعى نە پاتەنتتەدى؟

تەحنولوگيا • بۇگىن، 15:23

تاسقىنعا – توسقىن

ايماقتار • بۇگىن، 13:25

قايىقشى اتانىڭ حيكاياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 12:39

ۇقساس جاڭالىقتار