قوعام • 16 قاڭتار، 2020

گەندىك موديفيكاتسيا قاتەرى

2316 رەت كورسەتىلدى

قازىرگى تاڭدا ادامزاتتى الاڭ­داتىپ وتىرعان دۇنيە ازىق-ت ۇلىك ونىم­­دەرىنىڭ گەندىك موديفيكاتسياعا ۇشى­­راۋى. بۇل دەگەنىمىز – جاساندى جولمەن لابوراتوريا جاع­دايىندا وندىرىلگەن، قازاقشا ايت­قاندا بۋدان ونىمدەر. مىسالى، اقش-تا جەمىس-جيدەككە جاندى ور­گانيزمنىڭ دنك-سىن قوسىپ بۋدان ءونىم شىعارۋ ءىسى الدەقاشان جولعا قويىل­عان. بۇل تاجىريبە قازىر قىتاي ەكو­نومي­كاسىنىڭ دا جەتىستىگى سانالۋدا.

ناقتىلاپ ايتتار بولساق، امەريكا­لىق عالىمدار كامبالا بالىعىنىڭ دنك-سىن قوسىپ قىزاناقتىڭ جاڭا سور­تىن ويلاپ تاپسا، سول ءتارىزدى كادىمگى كۇرىشتىڭ تۇقىمىنا ادامنىڭ باۋىرىنان الىنعان دنك-نى قوسۋ ارقىلى ءونىمدى قۇرت جەمەيتىن ەتىپ شىعاردى. وسىنداي ادىسپەن كارتوپ پەن بايشەشەكتى دە بۋدانداستىردى. بۋدان ءونىمنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – تەز ارادا ءىرىپ-شىرىمەيدى جانە وعان زياندى جاندىكتەر جولامايدى. سوڭعى جىلدارى بيدايعا مىسىقتىڭ دنك-سىن قوسىپ بۋدانداستىرۋ ارقىلى تىشقان جەمەيتىن «مىسىق-بيداي» ويلاپ تاپتى قىتايلىق جەڭىل ونەركاسىپ ماماندارى.

گەنەتيك عالىمداردىڭ ەسەبى بويىن­شا قازىر الەمدە 1000 ءتۇرلى وسىمدىك تەك­تەس كوكونىسكە گەندىك بۋدانداستىرۋ جۇر­گىزۋ مۇمكىندىگى بار ەكەن. بۇگىندە بۇلاردىڭ 100 ءتۇرى تاڭداپ الىنىپ، بۋدانداستىرىلعان. ەڭ كوپ گەندىك موديفيكاتسيالانعان – قىزا­ناق، سويا، جۇگەرى، اراحيس، بيداي، كارتوپ... بىلايشا ايتقاندا، حالىق ەڭ كوپ تۇتىناتىن زاتتار.

– بۋدان ونىمدەر ادامنىڭ دەنساۋ­لىعىنا اسا زياندى، – دەيدى رەسەيلىك بيولوگ-دارىگەرلەر. ولار بىرنەشە جىل بۇرىن قاراپايىم ەگەۋقۇيرىقتارعا تاجىريبە جاساپ كورگەن. اۋەلى جان­دىكتەردى ەكى توپقا ءبولىپ، ءبىرىنشىسىن ادەت­تەگى ازىقپەن، ەكىنشىسىن گەندىك مو­دي­فيكاتسيالانعان ازىقپەن جەمدەيدى. تاجىريبەنى جانۋارلاردىڭ شاعى­لىسۋىنان ەكى اپتا بۇرىن قولعا العان. ناتيجەسىندە، تازا ازىقپەن قو­رەكتەنگەن جانۋارلاردىڭ 7 پايى­زى، ال بۋدان ازىقپەن قورەكتەنگەندەردىڭ 56 پايىزى ولگەن.

سول سياقتى تاعى ءبىر رەسەيلىك دارىگەر و.بۋتاكوۆا ءوز وتانداستارىنا سىرتتان كەلەتىن ونىمدەردى، سونىڭ ىشىندە سابيلەرگە ارنالعان تاعام تۇرلەرىن تۇتىنباۋ جايلى ۇندەۋدە. اسىرەسە، اقش-تا وندىرىلگەن جەڭىل ونەركاسىپ تاۋارلارىنان ساق بولۋعا شاقىرادى. ويتكەنى امەريكالىق ونەركاسىپ ونىم­دەرىنىڭ 70 پايىزى بۋدان. اۋستريا، فران­تسيا، گەرمانيا، گرەتسيا، يتاليا جانە ليۋكسەمبۋرگ مەملەكەتتەرى ءوز ەلدە­رىنە بۋدان ونىم­دەردى سىرتتان كىرگىزۋگە تىيىم سالىپ جاتىر.

جوعارىداعىداي جاعداي ءوز ەلىمىز­دەگى تاۋىق وسىرەتىن فەرمالاردا كەڭ ەتەك العان. قۇس ءوسىرۋشى فەرمەرلەر سويىلعان تاۋىقتىڭ باس-سيراق، تۇم­سىق-تۇياق، ءجۇن-جۇرقا، قالدىق ەتىن دالا­عا توگىپ تاستاماي، ونى ۇنتاقتاپ، حيميا­لىق زات قوسىپ، جەم جاساپ ءتىرى تاۋىقتارعا بەرەدى. قانداسىنىڭ ەتىن جەپ ۇيرەنگەن «كاننيبال» تاۋىقتار الدا-جالدا ارالارىنان بىرەۋى ءسال جاراقاتتانىپ، قان شىقسا بولدى، جاپا-تارماعاي جابىلا كەتىپ، دەرەۋ جەپ قويادى. بۇل ءۇردىس قازىر تاۋىق فەر­مالارىندا ۇيرەنشىكتى جاعداي. دۇكەن سورەلەرىندە سىرەسىپ تۇرعان تاۋىق ەتتەرىنە دە «ەلەڭدەي» جۇرگەنىڭىز ءجون بولار.

تاعى ءبىر ەستە تۇتاتىن دۇنيە، بازار­لاردا سىرتى مۇنتازداي تاپ-تازا جەمىس-جيدەكتەر مەن كوكونىستەر ءتىزىلىپ تۇرادى. جەپ كورسەڭىز نە ءدامى، نە ءسولى جوق. ساتۋشى قاراق بەتى بۇلك ەتپەي: «بۇل الماتىنىڭ اپورتى، الا قويىڭىز» دەيتىنىن قايتەسىز. نەگە ولاي؟ بۇل گەندىك ينجەنەريانىڭ كومەگىمەن وندىرىلگەن، شەتتەن اكەلىنگەن ارزان، جاساندى جەمىستەر. بۇل تاراپتا شىعىس كورشىمىزدىڭ ۇلەسى زور. بۇنداي ونىمدەردىڭ ادام دەنساۋلىعىنا، اعزاسىنا، بولاشاق ۇرپاعىنا اسا زيان ەكەنىن بىلە بەرمەيمىز!!!

گەنەتيك عالىمدار موديفيكاتسيا­لان­عان ءونىمدى ۇزدىكسىز پايدالانعان جاعدايدا، ادامنىڭ اسقازان جولدارىنداعى كەيبىر ميكرواعزالار بوتەن گەندەردى ۇستاپ الىپ، ولاردى ءوز دنك-سىنا اينالدىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ال مۇنداي جاعداي ادام اعزاسىنا قاتەرلى ىسىك پايدا بولۋىنا اكەلەتىنى الدەقاشان ناقتىلانعان دۇنيە. ونىڭ سىرتىندا موديفيكاتسيالانعان كارتوپ، سويا، بۇرشاق ونىمدەرى ىشكى سەكرەتسيا بەزدەرىنىڭ قىزمەتىن بۇزىپ، اللەرگيا دەرتىن قوزدىراتىنى ەكسپەريمەنتالدى تۇردە دالەلدەنىپ وتىر. بۋدان ونىمنەن ساق بولايىق، اعايىن!

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى ماڭىندا جەر سىلكىندى

ايماقتار • بۇگىن، 10:02

جاس تەننيسشىلەرمەن كەزدەسۋ

تەننيس • بۇگىن، 07:47

جاس عالىمنىڭ جەتىستىگى

عىلىم • بۇگىن، 07:43

ۇقساس جاڭالىقتار