قوعام • 15 قاڭتار, 2020

ءداستۇرلى ونەردى دارىپتەي بىلەيىك

990 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

وسى ماقالانى جازۋىما تۇرتكى بولعان «Egemen Qazaqstan» جالپىۇلتتىق رەسپۋبليكالىق گازەتىنىڭ بىلتىرعى ساندارىنىڭ بىرىندە جاريالانعان «دومبىرانى دارىپتەگەن دۇرىس» تاقىرىبىنداعى ماقالا ەدى. كوپتەن كوكەيىمدە جۇرگەن ويلاردىڭ ۇستىنەن ءدوپ تۇسكەندەي بولدى. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا بەيجاي قاراي المايتىن ازامات رەتىندە قازىرگى تاڭداعى ۇلتتىق ارنالاردا دومبىرا ءۇنىنىڭ سيرەك ەستىلۋى مەنى قاتتى تولعاندىرادى. سوزبەن جەتكىزە الماعاندى دومبىرانىڭ ۇنىمەن جەتكىزە بىلگەن دانا حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇراسىنا قولداۋ كورسەتۋ, جۇرەگى ەلىم دەپ سوققان ءاربىر ازاماتتىڭ پارىزى دەپ بىلەمىن.

«دومبىرا قازاقتىڭ جانى, رۋحى, تاريحى, سالت-ءداستۇرى, بۇكىل ءبىتىم-بولمىسى دەپ ايتۋعا بولادى. كيەلى اسپاپ ۇلى دالانىڭ توسىندە ەرتە زاماننان بەرى حالقىمىزبەن بىرگە جاساپ كەلە جاتىر. ءبىر كەزدەرى مايتوبەنىڭ تۇسىنان دومبىرانىڭ سۋرەتى بار تاڭبالى تاس تابىلعانىن بىلە­مىز. عالىمدار بۇل سۋرەت بە­رىسى 4 مىڭ ارىسى 6 مىڭ جىل بۇ­رىن بەدەرلەنگەنىن دالەلدەپ وتىر. ارال ماڭىندا دومبىرا ۇستاعان ادامنىڭ ءمۇسىنى دە ءبىز­دىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ IV عاسىرىنىڭ مۇ­راسى بولىپ ەسەپتەلەدى. ال ال­تايدان تابىلعان اتا دومبىرا ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ VI عا­سى­رىنا تيەسىلى. كورىپ وتىرسىز­دار ما, التايدان اتىراۋعا دەيىن بۇكىل قازاقستاننىڭ دالاسى 4-5 مىڭ جىلدان بەرى وسى دومبىرانىڭ كۇمبىرلەگەن كۇيىن ەستىگەن. قۋانىشتا دا, وكى­نىشتە دە قازاقپەن بىرگە جاساپ كەلە جاتىر. ول بۇكىل ءبىزدىڭ دالا­مىزدىڭ, بارلىق قازاقتىڭ قانى دا, جانى دا ءبىر ەكەنىن دالەل­دەيتىن ناقتى نارسە دەپ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي, يۋنەسكو-نىڭ شەشىمىمەن دومبىرا مەن كۇي ادام­زاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالارىنىڭ تىزىمىنە ەندى. دومبىرا – قازاق حالقىنىڭ ءاربىر ۇيىندە بولۋى مىندەتتى جانە قاجەتتى اسپاپ بولىپ ەسەپتەلگەن.

ەسترادالىق اندەردەن گورى دومبىرامەن ايتىلاتىن ءداس­تۇ­رلى اندەر مەن كۇيلەردى تىڭداۋعا اسى­رە­سە الدىڭعى بۋىن اعالارىمىز بەن دومبىرانىڭ ءۇنىن بويىنا ءسىڭىرىپ وسكەن اتا-اجەلەرىمىز مۇق­تاج. رۋحاني جاڭعىرۋدى قۇر سوزبەن ۇرانداتپاي, ۇلتتىق اسپاپ­تارىمىزدى تاڭنان كەشكە دەيىن تەلەارنالارىمىزدان تىڭ­داي­تىنداي مۇمكىندىگىمىز بولسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

ۇلتتىق برەندىمىزگە اينالعان دوم­بىرانى ۇلىقتاۋ اۋىلدان باس­تاۋىن الىپ جاتسا, اسىرەسە ءوزى­مىزدىڭ قاراكوزدەرىمىز رۋحاني ازىق الار ەدى. تەك قالالىق جەر­دە ەمەس, «دومبىرا» ۇلتتىق تەلە­ارناسىن بارشا قازاق ەلى (اسى­رەسە اۋىلدىق جەرلەر) كورە الا­تىنداي مۇمكىندىك تۋىپ جاتسا, ۇتپاساق ۇتىلمايتىنىمىز انىق. «دومبىرا» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ «وتاۋ تۆ» سپۋت­نيكتىك تەلەۆيزيالىق جەلى­سى­نە قوسىلۋىنا مۇمكىندىك اشىلسا, اسى­رەسە اۋىل حالقىنىڭ قۋانارى انىق. وسى ۇسىنىسىمىز ءتيىستى ورىن­دار تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ جاتسا ىقىلاسىمىز شەكسىز بولار ەدى.

 

 سۇلتان نۇربولات

 

تۇركىستان وبلىسى,

بايدىبەك اۋدانى

 

سوڭعى جاڭالىقتار