«بۇدان بىلاي نە ىستەيمىز؟» دەگەن ساۋالدىڭ باعىتىن تاۋىپ الىپ وتىرمىز. مۇنىڭ ۇلكەن ءبىر پايداسى وسىندا جاتىر. قازىر دۇنيەتانىم مۇلدەم وزگەرىپ كەتكەن. ال قوعامدىق عىلىمدار داعدارىستا تۇرالاپ تۇر. جاڭا دۇنيەتانىمعا باعىت-باعدار ۇستاۋ بۇگىنگى باستى ماقساتىمىزعا اينالدى. پرەزيدەنتتىڭ ماقالاسى وسى تۇرعىدا بىزگە جاڭا مىندەتتەر مەن شەشىمدەر ۇسىنىپ وتىر دەپ بىلەمىن. ابايتانۋ ءىلىمىنىڭ وركەندەۋ جولى تۇرعىسىنان كەيبىر ماسەلەگە مولىراق توقتالۋ قاجەت. ياعني, بۇرىن ابايعا قاتىستى ەڭبەكتەردىڭ ءبارىن ماركستىك-لەنيندىك كومپارتيانىڭ ماتەرياليستىك ديالەكتيكا كوزقاراسىنا باعىتتاپ شىعارىپ كەلدىك. بۇل – جالعان بولىپ شىقتى. ابايتانۋدى, جالپى قوعامدىق عىلىمداردى دامىتۋ ءۇشىن دە جاڭا دۇنيەتانىمعا ورايلاستىرىپ جاڭا جول سالۋ كەرەك. وعان دايارلىعى بار ابايتانۋشىلار بار ما, جوق پا بىلمەيمىن. سوندىقتان بۇعان ۇلكەن ۇيىمداستىرۋشىلىق رۋح قاجەت. ماقالادا كوتەرىلگەن پىكىر-تۇجىرىمدار جينالا كەلە ارنالى ىلىمدەگى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ونىكتى سالالارىنا نازار اۋدارتادى. ابايدىڭ مۇراسى – ءبىزدىڭ حالقىمىزدى, حالقىمىزدىڭ ساناسىن جاڭعىرتاتىن ۇلتتىق كود. ەرەكشە ءمان بەرۋىمىزدىڭ سىرى وسىندا. قازىرگى كۇنى «تولىق ادام ءىلىمى» اتتى 400 بەتتىك كىتابىمدى باسپاعا ازىرلەپ بولدىم. جيىرماجىلدىق شىعارماشىلىق عۇمىرعا يە زەرتتەۋ ەڭبەك. تاياۋ كۇندەرى كاسىپكەر ازاماتتىڭ دەمەۋشىلىگىمەن «قازىعۇرت» باسپاسىنان جارىققا شىعىپ قالادى. وندا «تولىق ادام» ءىلىمىنىڭ شىعۋ تاريحى, كەزەڭى جان-جاقتى ايتىلادى. جالپى, تولىق ادام ءىلىمى وتە ەرتەدەن كەلە جاتىر, ءبىزدىڭ زامانىمىزدان بۇرىن V-VI عاسىردا «احي» دەگەن ءىلىم شىققان. جومارتتار دەگەن ءسوز. ون ءبىر عاسىرداي ءومىر ءسۇرىپ, بۇكىل تۇركى جۇرتىن تاربيەلەگەن بولاتىن. بۇدان سوڭ ءال-ءفارابيدىڭ «پاراساتتى ادام ءىلىمى», ال XI عاسىردا «قۇتتى بىلىك» كىتابى جالپاق جۇرتقا جاريا بولدى. بۇل شىعارماشىلىق ءىلىمنىڭ نەگىزى ەدى. XIII عاسىرداعى قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ ء«حال ءىلىمى», حيكمەت ءداستۇرى ادامنىڭ ار-وجدان ءۇنى. سودان كەيىن XIX عاسىردىڭ اياعىندا ابايدىڭ «تولىق ادامى» مەن شاكارىمنىڭ «ار عىلىمى ۇعىلسا» ءىلىمى ارناۋلى جۇيەمەن بۇگىنگە دەيىن ۇزىلمەي كەلە جاتىر. قىتاي جاعىندا باستالعان ءداستۇرلى ءىلىم كونفۋتسيدەن كەيىن توقتاپ قالدى. ءۇندىستان مەن يراندا دا سولاي. داستۇرمەن تارقاتقان مۇنداي ءىلىم بىزدە عانا ساقتالىپ قالدى جانە ابايدىڭ «تولىق ادام ءىلىمى» تولىسا بەرەدى. جاستى دا, كارىنى دە تاربيەلەپ, ىشكى, رۋحاني جان دۇنيەسىن تازارتىپ شىعادى. ەڭ باستىسى, وي-سانا تازالىعى. قازاققا عانا ەمەس, تۇرىك حالىقتارىنا, دۇنيەجۇزى حالقىنا اسەر ەتەتىن قۋاتى بار ءىلىم.
مەكەمتاس مىرزاحمەتوۆ,
ابايتانۋشى
