رۋحانيات • 14 قاڭتار، 2020

قازاقتى ساقتاپ قالعان ۇلى تۇلعا

178 رەتكورسەتىلدى

ۇلى ويشىل، فيلوسوف، اقىن اباي قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن سالا وتىرىپ، ءوزى ءومىر سۇرگەن زامانداعى الەۋمەتتىك، قوعامدىق ماسەلەلەرگە تەرەڭنەن قاراپ، سول كەزەڭدەگى حالىقتىڭ قيلى تاعدىرىنا الاڭداۋشىلىعىن شىعارمالارى ارقىلى جەتكىزىپ وتىردى.

اباي ءحىح عاسىردىڭ سوڭىندا جارعا قۇلاۋعا شاق قالعان حالىقتى قۇتقارۋعا جان دۇنيەسىمەن كىرىستى. ۇلى دالا مادەنيەتى كۇيرەۋدىڭ الدىندا تۇرعان كەزەڭدە ودان شىعار جول ىزدەدى. اباي كوش­پەندى وركەنيەتتىڭ سوڭى ەدى. كەنەسارى، ماحامبەتتەر كەتتى... اباي بەرگى زامان­داعى وتارشىلدىقتى، اشار­شى­لىقتى، تىپتەن ارال قاسى­رەتىن سەزگەن اسان قايعى­داي زار-زامان وكىل­دەرىنىڭ ەڭبەكتەرىن تانىدى. ۇلى دالا مادەنيەتىنە قاۋىپ تون­گەن تۇستا ءوزىنىڭ ءورشىل، رۋح­شىل، شىنشىل، باتىل شىعار­مالارى ارقىلى حالقى­نىڭ كەمشىلىگىن سىنادى، مىنەدى، ساباپ تا الدى. ول تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەي وتىرىپ، ەلىن-جۇرتىن مادەني كۇيرەۋدەن امان الىپ قالدى. حح عاسىردا جۇرەكتى، سانالى عالىمدار، قالامگەرلەر، ياعني الاش قايراتكەرلەرى ابايدى كوسەم تۇتتى ءارى ۇلى ويشىلدىڭ مۇراسىن ەلدىڭ بوستاندىعى مەن كەلەشەگىنە پايدالاندى.

اباي قازاقتى ساقتاپ قال­عان ۇلى تۇلعا دەسەك قاتە­لەس­پەيمىز. قازاق حالقى باسىنان قانشاما ناۋبەتتى كەشىردى. حالقىنىڭ كەلەشەگى ءۇشىن ۇلى كۇرەسكە اعارتۋشىلىق جولمەن كەلدى. وسى تۇستا باۋىر­لاس جوڭعارلار نەگە جويىلىپ كەتتى دەگەن ساۋال تۋىن­دايدى؟ ويتكەنى ولاردىڭ ابايداي تۇلعاسى بولعان جوق. سوندىقتان دا بۇگىنگى كۇنى ابايدى اۋدارىلعان پاراق رەتىندە ەمەس، ءالى دە تەرەڭ زەرت­تەلەتىن الەم رەتىندە قاراستىرۋىمىز قاجەت.

پرەزيدەنت قاسىم-جو­مارت توقاەۆتىڭ «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاق­ستان» ماقالاسى رۋحاني كەڭىستىگىمىزگە، مادەني ومىرى­مىزگە سەرپىن بەرەتىن، تەرەڭ وي سالاتىن جۇيەلى تۇردە جازىلعان قۇندى دۇنيە. اباي كىم، قانداي تۇلعا بولعان، عۇلامانىڭ تاريحىمىزدا الاتىن ورنى قانداي؟ اباي مۇراسىنىڭ قانداي تۇستارى ومىرىمىزگە ەرەكشە قاجەت، ونى قالاي زەرتتەپ بىلەمىز؟ مىنە، وسىنداي كەلەلى وي سالا­تىن ماقالا ابايتانۋ تۇ­جى­رىمداماسىن جاساۋدى قاجەت ەتىپ وتىر. وسى تۇستا ءتيىستى مەكەمە ماماندارى­مەن مازمۇندى كەڭەستەر ۇيىم­داستىرىلۋى قاجەت.

ابايدىڭ تۋعان جەرى شىڭ­عىستاۋ – كيەلى مەكەن. ارينە قازاقستانداي تۋعان ەلدىڭ بارلىق ايماعى دا قاستەرلى ءارى كيەلى. ال اباي مەن شا­كارىم، ولاردىڭ شاكىرتتەرى ءوسىپ-ونگەن ورتاعا رۋحاني ورتا­لىق رەتىندە قاراۋ، جاڭا مارتەبە بەرۋ ءوڭىردى تۇلەتىپ، سەرپىلتەتىن يگى باستاما. ادام تۇگىلى، ءشوبى دە، توپىراعى دا يادرولىق سىناقتىڭ زاردابىن شەككەن ايماقتىڭ، شىڭ­عىستاۋ ولكەسىنىڭ قايتا جاندانىپ، گۇلدەنۋىنە، رۋحاني جاڭ­عىرۋىنا، ۇمىتسىزدىكتەن ارى­لۋىنا جول اشاتىنى ءسوزسىز.

ويعا-وي قوسۋعا ۇندەيتىن پرەزيدەنت ماقالاسىنىڭ وزىندىك ءبىر اۋەزى بار. ال ابايدى تانۋ ءۇشىن اركىم ءوز-ءوزىن، ىشكى الەمىن تانۋى ءتيىس. سوندا عانا اباي بىزگە جاقىنداي تۇسەدى. ابايدىڭ «تولىق ادامى» وسىعان مەڭزەيدى. اباي – ۇلى ۇستاز. ءارى ابايدى زەرتتەپ، ءتۇسىنۋ قوعام ءۇشىن ۇلكەن ولجا. سوندىقتان دا ابايدى تانۋعا ارقايسىمىز دايىن بولۋعا ءتيىسپىز. ابايدى ءتۇسىنۋ ءۇشىن كوكىرەك كوزىندە ءۇمىت وتى ۇيالاعان، ەل مەن جەردى سۇيگەن ۇلت­جاندى ادام بولۋ كەرەك. سوندا عانا اباي الەمىنىڭ سى­رىن ۇعىنا تۇسەمىز. ابايدى ءتۇسى­نۋ ءۇشىن اركىم دە سول بيىك­كە ۇمتىلسا يگى. اباي كوپتىڭ ءبىرى ەمەس، اباي – بيىك شىڭ. زامانعا قارسى تۇرا بىلگەن سەگىز قىرلى، ءبىر سىرلى تۇلعا.

وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى ءساتتى، ناتيجەلى جۇزەگە استى. قورىتىندىسىندا مادەني مۇرامىزدى تۇگەندەپ، سانامىزدى ەكى جارىم مىڭ جىل­دىق تاريحىمىزعا ۇيرە­تە باس­تادىق. اباي وسى سانعا­سىر­لىق تاريحىمىزدىڭ جالعاسى.

 

مۇرات اۋەزوۆ،        

 مادەنيەتتانۋشى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار