پرەزيدەنت ءوز ماقالاسىندا: «ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا قوعامدىق سانانى قايتا تۇلەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتتى. ۇلتتىق سانانى ساقتاۋ جانە ونى زامان تالابىنا بەيىمدەۋ مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ماسەلەگە اينالدى. ويتكەنى سانانى جاڭعىرتۋ ارقىلى ءححى عاسىردا ەلىمىزدىڭ تىڭ سەرپىنمەن دامۋىنا جول اشامىز» دەدى.
راسىمەن دە, قازاق حالقىنىڭ ۇلت ۇستازى اباي (يبراھيم) ءوز حالقىمەن بىرگە مىنە ءححى عاسىر مەجەسىنە جەتىپ, ەل-جۇرتىمەن بىرگە ەمەن-جارقىن جاساپ جاتىر. ءوزى كەزىندە ايتقانداي:
ءولدى دەۋگە بولا ما, ايتىڭدارشى,
ولمەيتۇعىن ارتىنا ءسوز قالدىرعان, –
دەپ, شايىردىڭ ءوزى جوق بولسا دا, ءسوزى قالدى. اسىل ءسوز ولمەيدى. اسىل ءسوز ايتا العان ادام دا, اسىلى ولمەك ەمەس. كەزىندە ابايدىڭ شىعارماشىلىق ءومىرىن قۇنتتاپ, كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن التىن ساندىققا سالىپ, امانات قىپ, بەرىپ كەتكەن م.اۋەزوۆ ءوزىنىڭ اتاعى الەمگە جايىلعان «اباي جولى» رومان- ەپوپەياسىندا: «التىن تەرەك, ارسىعا قۇلاش ۇرعان ارداقتى ازامات, سەن ولمەيسىڭ! ەلىڭنىڭ جالعىز جان, ەڭ سوڭعى ۇلى ما, قىزى ما, ەڭ كەيىنگى ءناسىلى بىردە-ءبىر جان بولسا, سونىڭ دا كەۋدەسىندە سەنىڭ اتىڭ بىرگە كەتەدى. سەنىڭ تىرلىگىڭ بىرگە جاسايدى, سەنىڭ نۇرىڭ بىرگە جارقىرايدى! الدىڭ جارقىن, ءوزىڭ سولاي سەنىپ ەڭ... انا جۇرتىڭ سەنى ءولدى دەمەيدى...» دەگەن بولاتىن.
مەملەكەت باسشىسى ماقالادا ازاماتتارعا, اسىرەسە, جاستارعا مەملەكەتتى سىيلاۋدىڭ ءمان-ماڭىزىن ءتۇسىندىرۋ قاجەت ەكەندىگىن, وسى رەتتە تاعى دا ابايدىڭ مۇراسىنا زەيىن قويعان ابزال ەكەندىگىنە ەرەكشە توقتالىپ ءوتتى.
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە 2018 جىلدىڭ قاراشا ايىندا «مۇحتارتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى اشىلعان بولاتىن. وعان بەلگىلى عالىم, ابايتانۋشى, تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قارساڭىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولىنان ەكىنشى دارەجەلى «بارىس» وردەنىنە يە بولعان, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى جەتەكشىلىك ەتەدى. عالىمدارىمىز مۇحتار اۋەزوۆتى عانا ەمەس, ۇلى اباي مۇراسىن دا زەرتتەۋدى توقتاتقان ەمەس.
ورتالىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى م.اۋەزوۆتىڭ مۇراجاي ۇيىندەگى مۇرسەيىت قولجازباسىنا سۇيەنىپ, قازاق ادەبيەتى تاريحىندا تۇڭعىش رەت ابايدىڭ «كيتاب تاسديق» شىعارماسىنىڭ ترانسكريپتسياسىن جاساپ شىقتى. بۇل ابايتانۋ تاريحىندا ۇلكەن ورىن الار عىلىمي جاڭالىق دەپ بىلەمىن. ءبىز وسى كەزگە دەيىن اتالمىش شىعارمانىڭ تۇپنۇسقاسىن وقىماي, قازىرگى قازاق تىلىندەگى اۋدارماسىن وقىپ كەلگەنبىز. سەبەبى, مۇرسەيىت قولجازباسىنان بەرى قاراي ابايدىڭ «كيتاب تاسديق» شىعارماسىنىڭ تۇپنۇسقاسى قازاق وقىرمانىنا جەتپەگەن. اقيقاتىندا, اباي «كيتاب تاسديق» شىعارماسىن شاعاتاي تىلىندە جازعان. شاعاتاي ءتىلى اركەزدە مۇسىلمان-تۇركي, ياكي قادىمشا, ياكي كيتابي ءتىل دەپ اتالىپ كەلگەن. قازاقتىڭ ادەبي ءتىلىن تۇرلەندىرگەن اباي تەك «كيتاب تاسديق» تۋىندىسىن وسىلاي وزگەشە تىلمەن جازعان. سەبەبى «كيتاب تاسديق» – كوركەم شىعارما ەمەس, عىلىمي ەڭبەك ياكي تراكتات. ال, شاعاتاي – بۇكىل تۇرىك جۇرتى مىڭ جىل بويى قولدانعان عىلىمي ءھام ادەبي ورتاق ءتىل. ول ستيلمەن كەزىندە ءجۇسىپ بالاساعۇني, قوجا احمەت ياساۋي, ناسرەددين رابعۋزي, ءسايف ساراي, قادىرعالي جايلايىريلار جازدى.
«كيتاب تاسديق» – وسى كۇنگە دەيىن باعى اشىلماي كەلە جاتقان تۋىندى. ونىڭ باعى اشىلۋى ءۇشىن ەڭ اۋەلى ونىڭ تۇپنۇسقاسى جاريالانۋى كەرەك ەدى. تۇپنۇسقاسىز ءماتىنتانۋ ءىسى تولىققاندى بولا المايدى. تۇپنۇسقا سوناۋ باياعى ارحيۆ سورەلەرىندەگى مۇرسەيىت قولجازباسىنىڭ ىشىندە شاڭ باسىپ, جەتىمسىرەپ جاتقان ەدى. سودان بەرى شىعارما ا.بايتۇرسىنوۆتىڭ جاڭاشا اراب الىپبيىمەن دە, كەيىنگى لاتىن ءھام كيريلل الفاۆيتىمەن دە جارىق جۇزىنە شىقپاي, ەلەۋسىز بوپ قالعان بولاتىن. ال, ءبىز وقىپ جۇرگەن قازاقشا ءتارجىما ماتىنگە ءوز اتى قويىلماي, وسى كۇنگە دەيىن «38 قارا ءسوز» دەپ اتالىپ كەلگەن ەدى. ەندى ابايدىڭ ەڭ باستى شىعارماسىنا ءوز اتىن بەرىپ, ءوزى جازعان تۇپنۇسقا تىلدە ەل-جۇرتقا جەتكىزۋ كەرەك, بۇل ۇلى دانىشپاننىڭ 175 جىلدىق مەرەي تويى قارساڭىندا باعا جەتپەس زور سىيلىق بولار ەدى دەپ ويلايمىز.
ابايدىڭ سوناۋ 1995 جىلعى 150 جىلدىق مەرەيتويىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «الەم حالىقتارىنىڭ رۋحاني ومىرىندەگى جارىق جۇلدىزدارىنىڭ ءبىرى جانە بىرەگەيى – اباي. سوندىقتان دا قازاق مادەنيەتىنىڭ تاريحىنداعى وسىناۋ ەرەكشە جاراتىلعان قۇبىلىستىڭ ءمان-ماڭىزىن وتە جوعارى باعالاعان يۋنەسكو ءوز ۇيعارىمىمەن بيىلعى 1995 جىلدى – اباي جىلى دەپ اتادى. بۇل – تاۋەلسىزدىك تۋىن جاڭا عانا تىككەن ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي! ەسىمى ادامزات جۇرەگىندە ماڭگىلىك ساقتالار ۇلى تۇلعالار – گەتە, بايرون, ناۋي, پۋشكيندەرمەن قاتار اتالار ۇلى بابامىزدىڭ مەريتويىن بۇكىل دۇنيە ءجۇزى حالىقتارى بىزبەن بىرگە تويلاپ جاتسا, ەڭسەسىن ەندى عانا كوتەرگەن ەل ءۇشىن بۇل شىنىندا زور مەرەي ەمەس پە.
مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىندا ايتقانداي اباي حاكىم بۇگىنگى ءبىزدىڭ دە شىن مانىندە «ولمەس, وشپەس تۇرعىلاسىمىز ەكەنى انىق. بىزگە كەرەگى ەندى سول «تۇراقتى نۇردى» تۇرعىلاس رەتىندە تانۋ عانا.
داريا قوجامجاروۆا,
م.اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ رەكتورى, قر ۇعا-نىڭ اكادەميگى
شىمكەنت
