انىقتالعان بىرنەشە دەرەككە توقتالساق, 2019 جىلى جانسۇگىروۆ كەنتىندە 5 جاسار بالدىرعاندى زورلاعان قورقاۋدىڭ قولىنا كىسەن سالىندى. زورلىقشىل الىستان ەمەس, كورشى ۇيدەن كەلگەن ەكەن. قاپشاعايلىق 9 جاستاعى ۇل بالانى زورلاۋعا ارەكەت جاساعان شەتەلدىك تۋريست تە قازىر قاماۋدا وتىر. تالدىقورعاندا 7 جانە 12 جاستاعى تۋعان قىزدارىمەن ۇزاق ۋاقىت بويىنا جىنىستىق قاتىناسقا ءتۇسىپ كەلگەن ازعىن اكە تۇتقىندالدى. ماتاي اۋىلىندا 2 قىزدى جابىرلەگەن جىگىت تە 16 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.
وسى ماتاي اۋىلىنداعى زورلىق-زومبىلىق كورگەن جاسوسپىرىمدەرگە پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتكەن ەرىكتى مامان, ورتا مەكتەپ پسيحولوگى اجار دۇيسەنبەكوۆا زورلىق كورسەتۋ فاكتىسىن انىقتاپ, كىنالىنىڭ جازاعا تارتىلۋىنا مۇرىندىق بولعان-دى. ول ءجابىر كورگەن جاسوسپىرىمگە دەر كەزىندە پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتىپ, وزىنە قول سالۋدان ساقتاپ قالدى.
– مەنىڭ ورنىمدا بولسا, كەز كەلگەن پسيحولوگ وسىلاي جاسايدى دەپ ويلايمىن. مەن ءبىر ەرەكشە ءىس جاسادىم دەمەيمىن, تەك ءوزىمنىڭ كاسىبي مىندەتىمدى ورىندادىم. ءاربىر بالا مەيىرىم مەن ماحابباتقا بولەنىپ ءوسۋى كەرەك, بالاعا زورلىق جاساۋعا ەشكىمنىڭ دە حاقى جوق. ءبىز ءار بالانىڭ تاعدىرىنا جاۋاپتىمىز, – دەيدى اجار دۇيسەنبەكوۆا.
2018 جىلدىڭ ون ءبىر ايىندا 66 وقيعا بولسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش ءتىپتى كوبەيىپ, 100 بالانىڭ تاعدىرى ويران بولعانى جايلى مالىمەت بار. بۇل پەدوفيلدەر تاراپىنان زورلىق كورگەن بالالار مەن كامەلەتتىك جاسقا تولماعان جاسوسپىرىمدەرگە قاتىستى وقيعالاردى قوسا العانداعى دەرەك. وكىنىشتىسى, جاۋىزدىق ارەكەتتەر كوبەيگەن سايىن, قۇرباندىقتاردىڭ قاتارى دا جاسارىپ كەلەدى.
ايتپاقشى, زورلىققا ۇشىراعان بالالاردىڭ جان جاراسىن ەمدەۋ قازىر اتا-انا مەن پسيحولوگتەرگە عانا كەرەك بولىپ تۇرعان سياقتى. تالدىقورعانداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ پەداگوگ مامانى, تاجىريبەلى پسيحولوگ اسەم وسپانوۆا بۇل ماسەلەنىڭ وتە نازىك ەكەنىن ايتادى.
– بىزگە «پسيحولوگيا بۇل جارانى ەمدەي مە؟» دەگەن ساۋال ءجيى قويىلادى. ارينە جازۋعا تىرىسامىز. ءبىز الدىمىزعا كەلگەن ادامعا ەڭ ءبىرىنشى «بۇل ءسىزدىڭ عانا باسىڭىزدا بولعان جاعداي ەمەس. ومىردە ءسىز سياقتى قانشاما ادامدار بار» دەپ ايتىپ, مۇنداي جاعدايعا ۇشىراعان جالعىز ءوزى ەمەس ەكەنىنە سەندىرۋگە تىرىسامىز. پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرگەي كوۆالەۆتىڭ «پسيحو-تەحنولوگيا: ادامنىڭ سانا-سەزىمىن ارتتىرۋ» جايلى التى قادامى بار. سوندا ءبىرىنشى قادامىندا بىلاي دەيدى: «جاعدايدى قابىلداڭىز». ياعني, ءبىز الدىمىزعا كەلگەن ادامعا بۇل جاعدايدىڭ بولعانىن, ەندى ونى وزگەرتۋ ەش مۇمكىن ەمەس ەكەنىن تۇسىندىرەمىز. ەكىنشى قادامىندا «كىنالىلەردى ىزدەمەڭىز, ەشكىم كىنالى ەمەس, جالپى جاعداي كىنالى» دەيدى. ءۇشىنشى «نەلىكتەن؟» دەگەن سۇراقتى وزىڭىزگە قويماڭىز», ال ءتورتىنشى قادامىندا ەندى بۇل جاعدايدان شىعۋدىڭ جولىن قاراستىرادى. ءومىردىڭ مۇنىمەن توقتاپ قالماعانىن, ءارى قاراي دا جالعاساتىندىعىن مويىنداۋ كەرەك. ءتورتىنشى قادامىندا «نە ءۇشىن؟ جانە بۇل جاعدايدى قالاي مينيمالدى جاساۋعا بولادى؟». بەسىنشى قادامدا «وسى جاعدايدان نە ۇيرەنۋىم كەرەك؟» دەيدى. ياعني, ومىرىمىزدە بولعان سونداي اۋىر جاعدايدان دا ساباق الۋىمىز كەرەك ەكەن. التىنشى قادامىندا پروفەسسور ادامدى بيىك ماقساتتارعا جەتەلەيدى, ۇمىتتەندىرەدى. «ەگەر بۇل جاعداي بولماعاندا, جاقسى نارسە ومىرىمدە بولماس ەدى» دەپ ويلاڭىز» دەيدى. وسى التى قادام ادام تاعدىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋىنە جول اشادى, – دەيدى پسيحولوگ.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, ادام ەڭ ءبىرىنشى جاعدايدى قابىلداپ ۇيرەنۋى كەرەك. كوپ جاعدايدا قاتەلىككە, تاعدىردىڭ تالكەگىنە ۇشىراعان ادامدار جاعدايدى قابىلداعىسى كەلمەيدى ەكەن.
– ءبىز الدىمىزعا كەلگەن ادامعا ەڭ ءبىرىنشى سول جاعدايدى قابىلداۋدى ۇيرەتەمىز. سوسىن ەندى ءارى قاراي قالاي ءومىر ءسۇرۋ كەرەكتىگىن, وسى تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن ىزدەيمىز. ءار بالانىڭ بويىندا تىعىلىپ جاتقان قابىلەت بولادى. مۇمكىن ول گۋمانيتارلىق جاعىنان اشىلا الماي جۇرگەن بالا شىعار نەمەسە كەرىسىنشە ماتەماتيكا جاعىنان قابىلەتتى شىعار. سوندىقتان بالانى جەتىستىككە قاراي يكەمدەيمىز. كونكۋرستارعا, ءتۇرلى شارالارعا قاتىستىرىپ, ءپوزيتيۆتى ەموتسيا قالىپتاستىرامىز. جەتىستىككە جەتكەن بالادا سەنىم پايدا بولادى. مىنە, وسى سەنىم بالانى كەلەڭسىز جاعدايدان الىپ شىعادى, – دەيدى اسەم وسپانوۆا.
الماتى وبلىسى
