قوعام • 06 قاڭتار، 2020

پەداگوگ مارتەبەسى بيىكتەيدى

509 رەتكورسەتىلدى

مۇعالىمنىڭ مەرەيىن ءوسىرىپ، مار­تە­بەسىن كوتەرۋگە باعىتتالعان تاري­­­حي شەشىم «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ دەر ەدىم. تاۋەلسىز ەل بولعالى ءتۇرلى قيىندىقتى باستان كەشىردىك. ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايىن كوتەرۋ ءۇشىن ەكونوميكا سالاسىنا ءجىتى كوڭىل ءبولىپ، كەيبىر سالانى ەسكەرۋسىز قالدىردىق.

ەل بولىپ ەڭسەمىز كوتەرىلىپ، دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا نيەت ەتىپ جاتقاندا ولقى تۇسىمىزدى تولتىرۋدى قولعا الدىق. سونىڭ ءبىرى – پەداگوگ بەدەلى. «التى الاشتىڭ بالاسى باس قوسسا، توردەگى ورىن مۇعالىمدىكى»، دەپ ماع­جان جۇماباەۆ ايتقان ەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل اراسىنداعى وسى ءسوزدى قايتا ءتىرىلتىپ، 2019 جىلعى 30 جەلتوقسان كۇنى «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭعا قول قويىپ، پەداگوگ مارتەبەسىن زاڭمەن بەكىتتى.

«پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نامالىق اكتىلەرىنە پەداگوگ مار­تەبەسى، وقۋشى مەن مۇعالىمگە جۇكتەمەنى تومەندەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2018 جىلعى 5 قازانداعى «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋىن جانە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2019 جىلعى پەداگوگتەردىڭ تامىز كونفەرەنتسياسىندا ايتقان تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن بولاتىن.

جاڭا زاڭدا قاراستىرىلعان پوزيتسيا­لاردىڭ بارلىعى مۇعالىمنىڭ جەكە دامۋىنا جانە وقۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا، پەدا­گوگتىڭ وقىتۋ مەن تاربيەلەۋدىڭ اۆتور­لىق ادىستەرىن ازىرلەۋ جانە قولدانۋ، وقۋ قۇرالدارىن تاڭداۋ، اقپاراتتىق رەسۋرس­تاردى تەگىن پايدالانۋ، بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە تاعىلىمدامادان ءوتۋ فور­مالارىن تاڭداۋ بويىنشا كاسىبي قۇ­قىقتارى كەڭەيتىلدى.

پەداگوگكە ءتان ەمەس فۋنكتسيالار­عا تارتۋعا، شامادان تىس ەسەپ بەرۋگە، نە­گىزسىز تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋگە تىيىم سالۋ ارقىلى جۇكتەمەنى ازايتۋ بويىنشا جەكە نورمالار كوزدەلگەن. وسى نورمالار بۇ­زىل­عان جاعدايدا قۇقىق بۇزۋشىلىق سۋبەك­تىسىنە بايلانىستى 20-دان 120 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە (اەك) دەيىن ايىپپۇل سالىنادى.

بۇدان بولەك، پەداگوگ مامانداردىڭ بالالارىن بالاباقشاعا ورنالاستىرۋدا باسىمدىق بەرۋ، «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» مەملەكەتتىك ماراپاتى سياقتى بىرقاتار ماتەريالدىق ەمەس ىنتالاندىرۋ قاراستىرىلعان. بۇل رەتتە اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋدى كە­يىنگە قالدىرۋ، اۋىلدىق جەردە جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەرگە جوعارى جالاقى تولەۋ، دەنساۋلىعىن ساقتاۋ، «ۇزدىك پەداگوگ» سىندى گرانتتارعا الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر ساقتالعان.

جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا پەدا­گوگتەردىڭ ەڭبەگىن كوتەرمەلەۋدىڭ قوسىمشا شارالارىن، سونىڭ ىشىندە جەر­گىلىكتى ەرەكشەلىك بەلگىلەرىمەن، قۇر­مەتتى اتاقتارمەن ماراپاتتاۋ، بىرجولعى سىياقى تولەۋ قۇقىعى بەرىلەتىن بولادى.

كوزدەلگەن نورمالاردىڭ ماڭىزدى بلوك­تارىنىڭ ءبىرى – ماتەريالدىق ىنتا­لاندىرۋ. نەگىزگى ماتەريالدىق ىنتالان­دىرۋ­لارعا سىنىپ جەتەكشىلىگى مەن داپ­تەر تەكسەرگەنى ءۇشىن ەكى ەسە مولشەردە قوسىمشا اقى، پەداگوگيكالىق شەبەرلىگى ءۇشىن قوسىمشا اقى، بارلىق پەداگوگتەر ءۇشىن دەمالىس ۋاقىتىن 56 كۇنگە دەيىن ۇلعايتۋ، تالىمگەرلىك ءۇشىن قوسىمشا اقى تولەۋ جانە باسقا دا شارالار جاتا­دى. بۇعان قوسا ماگيستر دارەجەسى بار تۇل­عالار ءۇشىن 10 اەك مولشەرىندە قوسىمشا اقى قاراستىرىلعان. بۇل نورما ءوز كەزەگىندە مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىن 5029 پەداگوگكە قاتىستى جانە مەكتەپتەرگە اكادەميالىق دارەجەسى بار جاڭا ما­مان­داردى تارتۋدى كوزدەيدى.

«پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدى ءما­جىلىس دەپۋتاتتارى دا قىزۋ تالقىلاپ ءوز تارا­پىنان بىرقاتار ۇسىنىس ايتىپ، تۇزە­تۋلەر ەنگىزدى. ولار: – 2021 جىلعى 1 قىر­كۇيەكتەن باستاپ ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى پەداگوگتەرى ءۇشىن اپتالىق نورماتيۆتىك وقۋ جۇكتەمەسىن 18 ساعاتتان 16 ساعاتقا تومەندەتۋ جونىندەگى نورما;

– پەداگوگتەردىڭ پەداگوگيكالىق ەتيكا نورمالارىن بۇزۋى بۇرىن كوزدەلگەندەي اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىققا ەمەس، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك كودەكسىندە كورسەتىلگەن كاسىبي جاۋاپ­سىز­دىققا اكەپ سوعاتىن تەرىس قىلىققا تەڭەستىرىلدى;

– ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان ايقىندايتىن تىزبە بويىنشا ءبىلىم الۋشىلار مەن تاربيەلەنۋشىلەر ارا­سىنداعى حالىقارالىق وليمپيا­دالاردىڭ، كونكۋرستار مەن سپورتتىق جارىستاردىڭ جەڭىمپازىن، جۇلدەگەرىن دايىنداعان پەداگوگكە ءتيىستى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ قىزمەتى بويىنشا ۇنەمدەۋ ەسەبىنەن لاۋازىمدىق ءۇش اي­لىق اقى مولشەرىندە بىرجولعى سىياقى تولەنۋىن كوزدەيتىن نورما ەنگىزىلدى;

– «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇس­تازى» قۇرمەتتى اتاعىمەن ماراپات­تال­عان پەداگوگكە 1000 ەسەلەنگەن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە بىرجولعى تولەم بەلگىلەندى;

– مادەنيەت جانە سپورت سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جانە اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ پەداگوگ­تەرىنە ماگيستر دارەجەسى ءۇشىن 10 ەسەلەنگەن ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە قوسىمشا اقى ەنگىزىلەدى;

– اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەرگە جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن جەر ۋچاسكەلەرىن باسىم تارتىپپەن بەرۋگە كەپىلدىك بەلگىلەندى;

– پەداگوگتىڭ ءبىلىم الۋشىلار، تار­بيەلەنۋشىلەر جانە ولاردىڭ اتا-اناسى نەمەسە وزگە دە زاڭدى وكىلدەرى تاراپىنان وزىنە قۇرمەتپەن قاراۋدى جانە ءتيىستى مىنەز-ق ۇلىقتى تالاپ ەتۋ قۇقىعى ناقتىلاندى;

– مۇعالىمدەردى وزدەرىنە ءتان ەمەس جۇمىستارعا تارتۋ، ولاردى قوعامنىڭ الەۋمەتتىك، مادەني جانە ەكونوميكالىق دامۋىنا جاردەمدەسۋگە مىندەتتەيتىن نور­مالار جانە قايتالاناتىن ەرەجەلەرى بار نورمالار الىنىپ تاستالدى;

– ءوزىنىڭ لاۋازىمدىق مىندەتىن ورىنداۋ كەزىندە پەداگوگكە بىلاپىت سوي­لەگەن، مازاق قىلعان، بەيادەپ ءىس-ارە­كەتتەر جاساعان جانە دە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن نەمەسە تەلەكوممۋني­كاتسيا جەلىلەرىن پايدالانۋ ارقىلى باسقا دا وسىنداي ارەكەتتەرگە بارعان ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. مىسالى، پەداگوگتەرگە ەتيكاعا جات قىلىق كورسەتكەن جەكە تۇلعاعا 30 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋ كوزدەل­گەن. ەگەر ول ادام وسى اكىمشىلىك جازا قول­دانىلعاننان كەيىن ءبىر جىل ىشىندە قاي­تالاپ جاساعان بولسا، وعان 40 اەك مول­شەرىندە ايىپپۇل سالىنادى نەمەسە 5 تاۋلىككە دەيىنگى مەرزىمگە اكىم­شى­لىك قاماۋعا الىنادى. وسى قۇقىق بۇزۋ­شىلىقتى ون ەكى جاستان ون التى جاسقا دەيىنگى بالالار جاساسا، اتا-اناسىنا نەمەسە ولاردى الماستىراتىن ادامدارعا 20 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل سالىنادى. وسى ارەكەت اكىمشىلىك جازا قولدانىلعاننان كەيىن ءبىر جىل ىشىندە قايتالانسا، بۇل ايىپپۇل 10 اەك-كە وسەدى;

– جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پەداگوگ­تەرىنەن باسقا، بارلىق پەداگوگتەرگە اسكەري قىزمەتكە شاقىرۋدى كەيىنگە قالدىرۋ جونىندەگى نورما قاراستىرىلدى. بۇرىن مۇنداي نورما تەك اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگتەرگە قاتىستى ەدى.

ۇستازداردىڭ قۇقىعى، بەدەلى، الەۋ­مەتتىك جاعدايى زاڭمەن بەكىتىلىپ، ۇلكەن قۇرمەت كورسەتىلگەن سوڭ، ولارعا قويى­لاتىن كاسىبي تالاپ تا ارتا تۇسەدى. «مەك­تەپتىڭ جانى – مۇعالىم. ول قانداي بولسا، مەكتەپ تە سونداي بولماقشى. ياعني، مۇعا­لىم ءبىلىمدى بولسا، بالالار مەكتەپ­تەن تەرەڭ ءبىلىم الىپ شىقپاقشى. سولاي بول­عان سوڭ، ەڭ اۋەلى مەكتەپكە كەرەگى – ءبىلىمدى، پەداگوگيكا، مەتوديكادان حابار­دار، جاقسى وقىتا بىلەتىن مۇعالىم»، دەگەن اح­مەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ءسوزى بۇگىنگى ۇس­تازعا قويىلاتىن تالاپتى ءدوپ باسىپ تۇر.

بالاباقشا – مەكتەپ – كوللەدج – جوعارى وقۋ ورنىندا بەرىلەتىن ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ قاينار كوزى ۇستازدىڭ ورەسىنە، بىلىمدىلىگىنە بايلانىستى.

جاڭا زاڭ ەلىمىزدىڭ ءتيىستى دەڭگەيدەگى ءبىلىم وردالارىنداعى مۇعالىمدەرگە دە، ءبىلىم الۋشىلارعا دا ءتيىمدى بولىپ، ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىن.

 

ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ،

ءماجىلىس دەپۋتاتى،

Nur Otan ءپارتياسىنىڭ  «بىلىم بەرۋ» باعىتى بويىنشا پارتيالىق كۋراتورى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار