ءبىز شوقاندى دا, ابايدى دا, ىبىرايدى دا اعارتۋشى دەيمىز. «اعارتۋشى» دەگەن جاقسى ءسوز. ءبارى دە حالىققا ءبىلىم تاراتتى. وقۋ-ءبىلىمدى ناسيحاتتادى. بىراق شوقان – جاي اعارتۋشى ەمەس, عالىم. ىبىراي – جاي اعارتۋشى ەمەس, ناعىز ۇستاز. اباي جاي اعارتۋشى ەمەس, ويشىل, فيلوسوف. سونىمەن بىرگە ۇشەۋى دە – ويشىل. ويشىل بولعان سوڭ, ۇشەۋىنىڭ دە فيلوسوفياعا قاتىسى بار.
بىراق ولاردىڭ شىعارمالارىنىڭ دۇنيەتانىمدىق, فيلوسوفيالىق ماعىناسى بۇرىن اشىلمادى, ايتىلمادى. ايتۋعا دا بولمادى. ابايدىڭ دانالىعىن, ويشىلدىعىن ابايدى الەمگە تانىتقان مۇحتار اۋەزوۆ بىلمەدى, كورمەدى دەيسىز بە؟ بىلگەندە قانداي. بىراق كەڭەستىك ساياساتتىڭ سالدارىنان ول: «... شىن مانىندە العاندا, اباي فيلوسوف ەمەس ..., ونىڭ ارناپ جازعان فيلوسوفيالىق... ەڭبەكتەرى... جوق», دەپ جازۋعا ءماجبۇر بولدى. ءسوز جوق, بۇل عۇلاما جازۋشىنىڭ ءوز ويى ەمەس, رەسمي يدەولوگيانىڭ نۇسقاۋىنا ءۇن قوسقانى.
ەگەر دە ابايعا, شوقانعا, ىبىرايعا قازاق قاۋىمى ويشىل-فيلوسوفتار دەپ قارايتىن بولسا, وندا ولار قازاقتىڭ كوزىن اشار ەدى, قازاقتى وياتار ەدى. قازاقتار ء«بىز قالايشا باسقالاردان ارتتا قالدىق, بالا سياقتى بەيقام ءومىر ءسۇرىپ ءجۇرمىز» دەپ ويلانار ەدى. كەڭەستىك قيتۇرقى يدەولوگيا وسىدان قاۋىپتەندى.
مەن كەيدە «ەگەر گەگەل بولماسا, ونىڭ ومىرشەڭ ديالەكتيكاسى بولماسا, ماركس بولماس ەدى دەپ ويلايمىن. ماركس بولماسا, ماركستىڭ كوممۋنيستىك ءىلىمى بولماسا, لەنين بولماس ەدى. لەنين بولماسا, ول قۇرعان بولشەۆيكتەر پارتياسى بولماسا, وندا 1917 جىلعى قازان توڭكەرىسى بولماس ەدى. رەسەيدىڭ, رەسەي قۇرامىنداعى ەلدەردىڭ, قازاق ەلىنىڭ دامۋ جولى باسقاشا بولار ەدى. بۇلار بۇگىنگىدەي دامىعان ەلدەردەن كوپ ارتتا قالىپ قويماس ەدى دەپ ويلايمىن.
يدەولوگيا, يدەيا, فيلوسوفيا دەگەن – وسىنداي پارمەندى كۇش. ماركس دۇرىس ايتقان: «يدەيا ستانوۆيتسيا ماتەريالنوي سيلوي, كوگدا ونا وۆلادەۆاەت ماسسامي», دەپ.
سول سياقتى قازاقتار ابايدىڭ ايتقانىنا ەرىپ, اباي جولىمەن جۇرەر بولسا, كەشەگىدەي, بۇگىنگىدەي بولماس ەدى, رۋحى دا, نامىسى دا جوعارى, ۇياتى دا قالىپتى بولار ەدى.
ابايدىڭ جان قۇمارى, جان ازىعى تۋرالى ايتقان سوزدەرى قازاقتىڭ رۋحىن وياتۋعا باعىتتالعان.
جول دەگەن – كيەلى ۇعىم. قىتايدا ادامعا دۇرىس جولدى ۇسىناتىن داوسيزم دەگەن لاو تسزىنىڭ ءىلىمى بار. فيلوسوفيا ادام جولىنا, عىلىم جولىنا, تاريح جولىنا ەرەكشە ءمان بەرەدى. ولاردىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنان ءتالىم, تاعىلىم ىزدەيدى, ساباق الادى.
مۇحتار اۋەزوۆ قازاقتى, قازاقتىڭ ۇلى اقىنى, ويشىلى ابايدى الەمگە تانىتقان شىعارماسىن «اباي جولى» دەپ دۇرىس اتاعان ەكەن. بۇگىن دە بىزگە كەرەگى وسى – اباي جولى. مەن ەلىمىزگە, قازاق حالقىنا, بيلىكتەگىلەرگە قازاق فيلوسوفياسىنا, مادەنيەتىنە ۇلگى رەتىندە وسى اباي جولىن ۇسىنار ەدىم. اباي جولىندا, اباي ىلىمىندە بىزدەرگە قاجەت نارسەنىڭ ءبىرازى بار: نارىق تا, دەموكراتيا دا, باسەكەلەستىك تە, عىلىم-ءبىلىم دە بار. تەك ونى يگەرە ءبىلۋ كەرەك. ابايدى وقىماعان, بىلمەيتىن ادام بولماس. بىراق قايسىسى اباي جولىمەن ءجۇرىپ كەلە جاتىر – ايتۋ قيىن. قىتاي وزىق دەپ باتىس ۇلگىلەرىن جاي الا سالعان جوق. ءوز جولىمەن, كونفۋتسي جولىمەن ءجۇرىپ كەلە جاتىر. قازىر كوش باسىنداعى ەلدەردىڭ ءبىرى.
كەيىنگى كەزدە ءبىز ابايدىڭ فيلوسوفياسىن عانا مويىنداپ قويماي, ونىڭ ءىلىمىنىڭ ءداستۇرلى فيلوسوفيامەن, الەمدىك فيلوسوفيامەن ۇندەسىپ جاتقانىن دا اۋىز تولتىرىپ ايتا باستادىق. جانە بۇل شىعارىپ سالما ءسوز ەمەس, قۇرعاق دەكلاراتسيا ەمەس, بارىپ تۇرعان شىندىق.
«فيلوسوفيا» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسى – دانالىق, دانالىققا قۇمارلىق دەگەندى بىلدىرەدى.
«اباي تۋىندىلارىندا دانالىق بار ما؟» دەگەن سۇراق قويساق, ەستى ادامدارعا تىم ەرسىلەۋ بولىپ كورىنەرى انىق. سوندا دا. اباي سوكراتتى ءپىر تۇتادى, ونى تىلگە تيەك ەتەدى, سوكراتشا ويلاپ, سوكراتشا اڭگىمەلەسكىسى كەلەدى. سوكراتشا سۇحبات قۇرىپ, وعان 27 قاراسوزىن ارنايدى. نە ءۇشىن اباي سوكراتقا دەن قويدى؟ ارينە دانالىعى ءۇشىن, ءبىلىم-عىلىمدى جوعارى باعالاعانى ءۇشىن, حالقىنا ايانباي قىزمەت ەتكەنى ءۇشىن, ناداندىقپەن كۇرەسكەنى ءۇشىن, شاكىرتتەرىنە وزىق تاربيە بەرگەنى ءۇشىن اباي سوكراتتى جاقسى كورەدى, ودان ۇلگى الادى. اباي سوكراتتى حاكىم, ياعني دانا دەپ قادىرلەيدى.
اباي ءوزىنىڭ ومىرلىك ميسسياسىن دا سوكراتشا تۇسىنەدى: حالقىنا ايانباي قىزمەت ەتۋ, بەتكە ۇستار قۇندىلىقتارىن اتاپ كورسەتۋ, كەمشىلىگىن اشىق, باتىرا ايتىپ, حالقىن تۇزەتۋ. سول ءۇشىن دە اباي ءوز شىعارمالارىندا سوكراتشا سىندى, مىسقىلدى, كەكەسىندى كوبىرەك پايدالانادى. سىنشىلدىق تا فيلوسوفياعا ءتان قاسيەت.
باتىستا وسى كەزگە دەيىن فيلوسوفيانى عىلىم دەپ, گنوسولوگيا, لوگيكا, مەتودولوگيا دەپ تانيدى. سونداي فيلوسوفيا بولعانى, بار ەكەنى راس. بىراق فيلوسوفيانىڭ ءتول قاسيەتى, نەگىزگى قىزمەتى – دانالىقتى جۇزەگە اسىرۋ. سوكرات ءۇشىن, اباي ءۇشىن فيلوسوفيا – ەڭ الدىمەن دانالىق.
جاسىمدا عىلىم بار دەپ ەسكەرمەدىم,
پايداسىن كورە تۇرا تەكسەرمەدىم,
ەر جەتكەن سوڭ تۇسپەدى ۋىسىما,
قولىمدى مەزگىلىنەن كەش سەرمەدىم.
تالاي ادامنىڭ باسىنان وتكەن, تالاي ادامداردى وكىندىرگەن نارسە. قازىرگى جاستارعا دا قاتىسى بار ۇلاعاتتى ءسوز.
بىرەۋدى كوركى بار دەپ جاقسى كورمە,
لاپىلداق كورسەقىزار ناپسىگە ەرمە!
ايەل جاقسى بولمايدى كوركىمەنەن,
مىنەزىنە كوز جەتپەي, كوڭىل بەرمە!
قانشا ايتسا دا جاستارعا جەتپەي جاتقان, بىراق ەشقاشاندا ەسكىرمەيتىن شىندىق – وسى. ەلىمىزدە وتباسىن قۇرعان جاستاردىڭ جارتىسىنان جۋىعى كوپ ۇزاماي ايىرىلىسىپ جاتىر. مىنەزىنە, بىلىمىنە, ونەرىنە, كىسىلىگىنە قاراپ قوسىلعاسىن با؟ جوق, لاپىلداق كورسەقىزار ناپسىگە ەرگەندىكتەن.
تاعى دا سول «جىگىتتەر, ويىن – ارزان, كۇلكى – قىمبات» دەگەن ولەڭىنەن ءۇزىندى:
جاساۋلى دەپ, مالدى دەپ بايدان الما,
كەدەي قىزى ارزان دەپ قۇمارلانبا.
ارى بار, اقىلى بار, ۇياتى بار
اتا-انانىڭ قىزىنان عاپىل قالما.
جاستارعا بۇدان ارتىق نە ايتۋعا بولادى؟
ابايدىڭ بارىڭىزگە, بارىمىزگە بەلگىلى, بەلگىلى بولعانىمەن سانامىزعا سىڭبەي, باسشىلىققا الىنباي, جاتتاندى ءسوز بولىپ قالعان «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەگەن ولەڭىنىڭ العاشقى جولدارىن كەلتىرەيىن:
عىلىم تاپپاي ماقتانبا,
ورىن تاپپاي باپتانبا,
قۇمارلانىپ شاتتانبا,
ويناپ بوسقا كۇلۋگە.
بەس نارسەدەن قاشىق بول,
بەس نارسەگە اسىق بول,
ادام بولام دەسەڭىز.
تىلەۋىڭ, ءومىرىڭ الدىڭدا,
وعان قايعى جەسەڭىز.
وسەك, وتىرىك, ماقتانشاق,
ەرىنشەك, بەكەر مال شاشپاق -
بەس دۇشپانىڭ بىلسەڭىز.
تالاپ, ەڭبەك, تەرەڭ وي,
قاناعات, راقىم ويلاپ قوي –
بەس اسىل ءىس كورسەڭىز.
بۇل ولەڭنىڭ ءاربىر جولى – تۇنىپ تۇرعان دانالىق. ابايدىڭ ولەڭدەرىن, قارا ءسوزىن تالداپ, تارقاتا بىلسەك, وسىنداي دانالىققا تاپ بولامىز.
ابايدىڭ «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەگەن ءسوزىن, جاستارعا عانا ەمەس, بيلىك باسىنداعى شەنەۋىكتەرگە, دەپۋتاتتارعا دا جولداۋىمىزعا بولادى. سوڭعىلار ماقتانسا ماقتانعانداي, شەتىنەن عالىمدار عوي. عىلىمعا ولار قانداي ۇلەس قوستى ەكەن – بۇل بارىمىزە بەيمالىم. بىردە-ءبىر عىلىمي ماقالا جازباعان دەپۋتات, مينيستر قالاي جانە قانداي عالىم بولادى؟ تاۋەلسىزدىك تۇسىندا ەلىمىزدە وسىنداي جالعان عالىمدار كوبەيىپ كەتتى. ءبىر كەزدە مارقۇم گەرولد بەلگەر «پاراسات» جۋرنالىندا جازىپ ەدى: «تاعى ءبىر مينيستر پوليتولوگيا دوكتورى اتاندى. قازاقستان باستىقتارىنىڭ 80 پايىزى عىلىمي دارەجەلى. عالامداعى ەڭ وقىمىستى ۇكىمەت بىزدىكى», دەپ.
ءبىزدىڭ ەل عىلىمعا بولىنەتىن قاراجات جاعىنان (شامامەن 200 ملن دوللار) كوپ ەلدەن ارتتا قالىپ قويدى. ارينە بۇل ماقتاناتىن جايت ەمەس.
«ورىن» دەگەن فيلوسوفيادا جاي ءسوز ەمەس. ونىڭ تەرەڭ ءمانى بار جانە سالماعى اۋىر: ءار نارسەنىڭ دۇنيەدەگى ورنى, ادامنىڭ دۇنيەدەگى ورنى, ولاردىڭ بىرىنە-ءبىرى لايىق بولۋى – قاي كەزدە دە كۇردەلى ماسەلە.
ابايدىڭ وسى ورىن دەگەن ۇعىمعا ءمان بەرۋى – دانالىق.
اباي اتاپ كورسەتكەن «بەس دۇشپان»: وسەك, وتىرىك, ماقتانشاق, ەرىنشەك, بەكەر مال شاشپاق – بۇگىن دە بىزدەرگە, قازاقتارعا ءال بەرەر ەمەس. ولارمەن كۇرەسۋ ويىمىزعا دا كىرمەيدى.
ابايدىڭ ادامعا قويعان تالاپتارى بۇگىن دە وزەكتى بولىپ تابىلادى. ادام بۇگىن دە ادام بولۋ ءۇشىن اباي ۇسىنعان بەس اسىل ءىستى يگەرۋى كەرەك.
اباي فيلوسوفياسىنىڭ وزەگى بولىپ تابىلاتىن «ادام بول!» دەگەن يدەياسى بار. ادام ءازىر كۇيدە تۋا سالمايدى, ادام بولىپ قالىپتاسادى. ادام بولۋ – ەكى جاقتى پروتسەسس: ءبىر جاعىنان, بۇل قوعامعا, وتباسىنا, اتا-اناعا, سولار ارقىلى قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىستى; ەكىنشى جاعىنان, ادامنىڭ وزىنە - ونىڭ تالابىنا, ىنتاسىنا, جىگەرىنە بايلانىستى. ادامدى كۇشتەپ, زورلاپ ادام قىلا المايسىڭ. ادامدى سىرتتان كۇشتەپ, يناباتتى, مادەنيەتتى قىلا المايسىڭ. ادامدى زورلاپ وقىتىپ, مامان قىلا المايسىڭ. وقۋ دا, عىلىم دا, ونەر دە – ءبارى دە تالاپپەن, ىنتامەن, جىگەرمەن كەلەدى. «كىسىدە بار بولسا تالاپ, وتىرماس ول بويىن بالاپ. جۇرەر, ارقايدان ىزدەنەر, الار ءوز سۇيگەنىن قالاپ», دەيدى حاكىم اباي.
ادام ەڭبەك ەتەدى, وسەدى, جەتىلەدى, باقىتتى بولادى. ەڭبەك – اباي ىلىمىندەگى ءجيى ءسوز بولاتىن ۇعىمداردىڭ ءبىرى. ادامعا ەڭبەكتىڭ قاي ءتۇرى دە جاراسادى. «اۋەلى ونەر ىزدەلىك, قولدان كەلسە, ەڭ بولماسا, ەڭبەكپەن مال تابالىق», «تاۋەكەلسىز, تالاپسىز مال تابىلماس, ەڭبەك قىلماس, ەرىنشەك ادام بولماس», «بولماسىن كەكشىل, بولسايشى كوپشىل, جان اياماي كاسىپ قىل. ورىنسىز ىرجاڭ, بولىمسىز قىلجاڭ. بولا ما داۋلەت, ءناسىپ بۇل؟ ەڭبەك قىلساڭ ەرىنبەي – تويادى قارنىڭ تىلەنبەي». دانالىق دەگەن وسى بولسا كەرەك.
ابايدىڭ سول كەزدىڭ وزىندە-اق تەرەڭ ويدى العا تارتا بەرۋى – تاڭعالارلىق جايت. «تەرەڭ وي, تەرەڭ عىلىم ىزدەمەيدى», «ىنساپ, ۇيات, تەرەڭ وي, ويلاعان جان جوق, جاۋىپ قوي»; «مالدا دا بار جان مەن ءتان, اقىل, سەزىم بولماسا, تىرشىلىكتىڭ نەسى ءسان, تەرەڭگە بەت قويماسا», «تەرەڭ ويدىڭ تەلمىرىپ, سوڭىنا ەرمەي», ادامنىڭ ءىسى بىتەر مە؟ – دەيدى اباي. مۇنداي تالاپقا سول كەزدىڭ ادامدارى تۇگىل بۇگىنگى زاماننىڭ ادامدارى دا جاۋاپ بەرە الماس.
ابايدى ءبىز ءوز ۋاقىتىن باسىپ وزعان دانىشپان دەپ ايتا الامىز.
ادام بولۋدىڭ, ءوسىپ جەتىلۋدىڭ تاعى ءبىر شارتى – قاناعات. ەجەلگى گرەك, ءۇندى, قىتاي ويشىلدارى قۇمارلىقتى, ءناپسىنى جەڭۋگە, ءسويتىپ ادامنىڭ ءوزىن ءوزى بيلەۋىنە كوپ ءمان بەرەدى. ادامنىڭ ەڭ قيىن جاۋى – ونىڭ ءوزى, دەيدى ءۇندى دانالىعى. قاناعات قىلۋ اباي ءۇشىن دە ادامنىڭ اسىل قاسيەتى بولىپ تابىلادى. قاناعاتشىلدىق قازىرگى نارىق زامانىندا دا كەرەك-اق. قاناعات, راقىم, ىنساپ, ۇيات بولسا, ەلىمىزدە جەمقورلىق وسىلاي جايىلىپ كەتەر مە ەدى؟ بۇگىن دە ابايشا ايتۋعا بولادى: «بار ما ەكەن جاي جۇرگەن جان قاناعاتپەن, قۇدايدىڭ ءوز بەرگەنىن جەپ كورەم دەپ؟»
ابايدىڭ پوەماسىنداعى ەسكەندىر پاتشاعا قاراتىپ: «مىقتىمىن دەپ ماقتانبا, اقىل بىلسەڭ, مىقتى بولساڭ, ءوزىڭنىڭ ءناپسىڭدى جەڭ» دەۋى دە – ءومىر كورگەن دانانىڭ تۇسىنىگى.
اباي دانالىققا, دانالىقتى جەتكىزەتىن سوزگە, ىسكە, مىنەز-ق ۇلىققا ەرەكشە ءمان بەرەدى. اباي دانالىقتى تانىپ, باعالايدى. اباي ىلىمىندەگى دانالىق تەوريالىق توپشىلاۋ ەمەس, ادام بولىپ ءومىر ءسۇرۋ ءتاسىلى.
دانالىقتىڭ ءتۇيىنى, ناقتى كورىنىسى – تۇسىنىك. ادامعا قاتىستى نارسەلەردىڭ ءبارىن اباي تەرەڭ تۇسىنەدى. ابايدا ادام تۋرالى, «ادامنىڭ كەيبىر كەزدەرى» تۋرالى, دۇنيە, ءومىر, ار-ۇيات, جاقسى-جامان قىلىقتار, ماحاببات, دوستىق, ءبىلىم-عىلىم تۋرالى تاڭعاجايىپ تۇسىنىك بار. ونداي تۇسىنىك وقۋدىڭ بارلىق جولدارىنان وتكەن بۇگىنگى ادامداردا جوق.
اباي سوزدەرىندەگى تۇسىنىك ومىردەن, تاريحتان, ادامداردىڭ ءسوزىن, ءىسىن, مىنەز-قۇلقىن, قارىم-قاتىناسىن كورىپ-ءبىلىپ, پايىمداپ, وي ەلەگىنەن وتكىزۋدەن تۋعان.
ابايدا تولىق ادام تۋرالى جان-جاقتى ويلاستىرىلعان ءىلىم بار. ادام قالاي تولىق, جەتىلگەن تۇلعا بولادى؟ ابايدىڭ جاۋابى قىسقا, قىسقا بولسا دا نۇسقا: «اقىل, قايرات, جۇرەكتى بىردەي ۇستا, سوندا تولىق بولاسىڭ ەلدەن بولەك», دەيدى. تاعى ءبىر جەردە: ء«ۇش-اق نارسە ادامنىڭ قاسيەتى: نۇرلى اقىل, ىستىق قايرات, جىلى جۇرەك», دەپ ءوز ويىن ناقتىلاي تۇسەدى. ادامنىڭ باسقا قاسيەتتەرى وسىدان شىعادى. «ادامزاتقا نە كەرەك؟ سۇيمەك, سەزبەك, كۇيىنبەك, حارەكەت قىلماق, جۇگىرمەك. اقىلمەن ويلاپ سويلەمەك» – دەپ, اباي اقىل, قايرات, جۇرەكتىڭ قالاي ىسكە اساتىنىن كورسەتەدى.
ابايدىڭ دانالىعىن, تەرەڭدىگىن ادام ومىرىندەگى جۇرەكتىڭ ەرەكشە ءرولىن اشىپ كورسەتۋىنەن اڭعارۋعا بولادى. بۇل ارادا ءبىز تاعى دا ابايمەن بىرگە الەمدىك فيلوسوفيا دەڭگەيىنە شىعا الامىز. ابايدا دانالىق دەگەن اتىنا ساي كەلەتىن ناعىز فيلوسوفيا بار ەكەندىگىنە تاعى دا كۋا بولامىز.
ءبىر عاجابى – اباي اقىلدى, قايراتتى جۇرەككە باعىندىرىپ قويادى. بۇلار «وزىمبىلەمدىككە», «الىمجەتتىككە» سالىنىپ, كوپ نارسەنى ءبۇلدىرۋى مۇمكىن. ادام ومىرىندە ءبارى جۇرەكتىڭ امىرىمەن, قالاۋىمەن بولادى دەيدى. قۇدايدى قالايتىن – جۇرەك. ادامدى ادامعا قوساتىن – جۇرەك. ماحاببات تا, دوستىق تا – جۇرەكتىڭ قالاۋى. «ادىلەت, نىساپ, ۇيات, راقىم, مەيىربانشىلىق» – ءبارى دە جۇرەكتەن شىعادى (ون جەتىنشى ءسوز). «دوستىق, قاستىق, بار قىزىق – جۇرەك ءىسى. ار-ۇياتتىڭ ءبىر اقىل كۇزەتشىسى» – دەگەن دە اباي.
اباي اقىلدىڭ جايىن تەرەڭ تۇسىنەدى. اقىلدى ادام سوزگە دەن قويادى, ءسوزدى ۇعادى. اقىلسىز ادام, كەرىسىنشە, «سوزگە ىنتاسىز» بولىپ كەلەدى. «قارنى توق, قاسا نادان ۇقپاس ءسوزدى, ءسوزدى ۇعار, كوكىرەگى بولسا كوزدى...» – دەيدى. «اتتەڭ دۇنيە-اي, ءسوز تانىر كىسى بولسا» دەپ, اباي زامانداستارىن اشىق اڭگىمەگە شاقىرادى. بىراق ونى تىڭداپ, تۇسىنەر ادام تابىلمايدى. ال قازىر شە؟ ابايدى وقىپ, تۇسىنەر ادام تابىلا ما؟ تابىلار دەپ ءۇمىت ارتۋدان باسقا امال جوق سياقتى.
اباي ءىلىمى ۇشان-تەڭىز. ءبىر ماقالا تۇگىل, تۇتاس ەنتسيكلوپەديادا (سونداي ەنتسيكلوپەديا بار ەكەنىن بىلەسىزدەر) اباي ءىلىمىن تۇتاس قامتىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز, مۇحتار اۋەزوۆ ايتقانداي, «مۇحيتتىڭ ءبىر تامشىسىنداي» وي ءبولىسۋ.
قانسوناردا بۇركىتشى شىعادى اڭعا
قانسوناردا بۇركىتشى شىعادى اڭعا,
تاستان تۇلكى تابىلار اڭدىعانعا,
جاقسى ات پەن تاتۋ جولداس – ءبىر عانيبەت,
ىڭعايلى ىقشام كيىم اڭشى ادامعا.
سالاڭ ەتىپ جولىقسا قايتقان ءىزى,
ساعادان سىمپىڭ قاعىپ ءىز شالعاندا,
بۇركىتشى تاۋ باسىندا, قاعۋشى ويدا,
ءىزدىڭ بەتىن تۇزەتىپ اڭداعاندا.
توماعاسىن تارتقاندا ءبىر قىرىمنان,
قىران قۇس كوزى كورىپ سامعاعاندا,
تومەن ۇشسام تۇلكى ورلەپ قۇتىلار دەپ,
قاندىكوز قايقاڭ قاعىپ شىقسا اسپانعا,
كورە تۇرا قالادى قاشقان تۇلكى,
قۇتىلماسىن بىلگەن سوڭ قۇر قاشقانعا,
اۋزىن اشىپ, قوقاقتاپ, ءتىسىن قايراپ,
و دا تالاس قىلادى شىبىن جانعا,
قىزىق كورەر, كوڭىلدى بولسا اڭشىلار,
شابار جەرىن قاراماي جىعىلعانعا,
قىرىق پىشاقپەن قىرجىڭداپ تۇرعان تۇلكى,
و داعى وسال جاۋ ەمەس قىران پاڭعا,
سەگىز نايزا قولىندا, كوز اۋدارماي,
باتىر دا ايال قىلمايدى ەرتەڭ تاڭعا,
قانات, قۇيرىق سۋىلداپ, ىسقىرادى,
كوكتەن قىران سورعالاپ قۇيىلعاندا,
جارق-جۇرق ەتىپ ەكەۋى ايقاسادى,
جەكە باتىر شىققانداي قان مايدانعا,
بىرەۋى – كوك, بىرەۋى – جەر تاعىسى,
ادام ءۇشىن باتىسىپ قىزىل قانعا,
قار – اپپاق, بۇركىت – قارا, تۇلكى – قىزىل,
ۇقسايدى حاسسا سۇلۋ شومىلعانعا,
قارا شاشىن كوتەرىپ ەكى شىنتاق,
و دا بۇلك-بۇلك ەتپەي مە سىيپانعاندا,
اپپاق ەت, قىپ-قىزىل بەت, جاپ-جالاڭاش,
قارا شاش قىزىل ءجۇزدى جاسىرعاندا,
كۇيەۋى ەر, قالىڭدىعى سۇلۋ بولىپ,
جانە ۇقسار تار توسەكتە جولعاسقانعا,
ارت جاعىنان جاۋرىنى بۇلكىلدەيدى,
قىران بۇكتەپ استىنا ءدال باسقاندا,
قۇسى دا يەسىنە قورازدانار,
الپىس ەكى ايلالى تۇلكى العاندا,
«ۇيىرىمەن ءۇش توعىز» دەپ جىمىڭداپ,
جاسى ۇلكەنى جانىنا بايلانعاندا,
سىلكە كيىپ تىماقتى, ناسىبايدى,
ءبىر اتاسىڭ كوڭىلىڭ جايلانعاندا.
تاۋدان جيدە تەرگەندەي الا بەرسە,
ءبىر جاسايسىڭ قۇمارىڭ ءار قانعاندا,
كوكىرەكتە جاماندىق ەش نيەت جوق,
اڭ بولادى كەڭەسىڭ قۇس سالعاندا.
ەشكىمگە زيانى جوق, ءوزىم كورگەن
ءبىر قىزىق ءىسىم ەكەن سۇم جالعاندا,
كوكىرەگى سەزىمدى, كوڭىلى ويلىعا
ءبارى دە انىق تۇرماي ما ويلانعاندا,
ۇقپاسسىڭ ءۇستىرت قاراپ بۇلعاقتاساڭ,
سۋرەتىن كورە الماسسىڭ, كوپ باقپاساڭ,
كولەڭكەسى تۇسەدى كوكەيىڭە,
ءار ءسوزىن ءبىر ويلانىپ سالماقتاساڭ,
مۇنى وقىسا, جىگىتتەر, اڭشى وقىسىن,
بىلە الماسسىڭ, قۇس سالىپ ءدام تاتپاساڭ.
تىلەكجان رىسقاليەۆ,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,
جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى
