ەلىمىزدە جىل سايىن ءجىتى رەسپيراتورلىق اۋرۋلار مەن تۇماۋدىڭ 1 ميلليونعا دەيىن جاعدايلارى تىركەلەدى. ياعني ەپيدەميولوگيالىق ماۋسىمدا حالىقتىڭ 10 جانە ودان جوعارى پايىزى جرۆي جانە تۇماۋمەن اۋىرادى. ددۇ دەرەكتەرى بويىنشا, الداعى 2019-2020 جىلعى ماۋسىمدا تۇماۋ ۆيرۋسىنىڭ ءتورت شتامى – A (H1N1) – بريسبەن, A (H3N2) – كانساس, B – كولورادو, سونداي-اق ۆ – پحۋكەت وزەكتى بولادى. سپيكەر بيىل 1 قازاننان باستاپ تۇماۋعا قارسى جاپپاي يممۋنداۋ ناۋقان باستالعانىن جەتكىزدى. ارينە جۇرتشىلىقتى جاپپاي يممۋنداۋ مۇمكىن ەمەس, سوندىقتان دا حالىقتىڭ نەعۇرلىم وسال توپتارى, (سوزىلمالى وكپە, جۇرەك-قان تامىرى اۋرۋلارىمەن, يممۋن تاپشىلىعىمەن اۋىراتىن بالالار, ءالسىز جانە ءجيى اۋىراتىن بالالار, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جانە ەكىنشى, ءۇشىنشى تريمەسترىندەگى جۇكتى ايەلدەر) ياعني حالىقتىڭ 10%-ى ەگىلگەنىن ايتقان باس سانيتار تۇماۋدىڭ الدىن الۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى ءادىسى رەتىندە ۆاكتسيناتسيالاۋدى العا تارتتى.
الايدا, تۇماۋعا قارسى تۇرۋ ءۇشىن جالپى قانداي دا ءبىر ينفەكتسيانىڭ تارالۋىن شەكتەۋدە ۋاقىتىندا ەكپە الۋدىڭ ماڭىزىن تۇسىنبەيتىندەردىڭ ارامىزدا بار ەكەنى وكىندىرەدى. مىسالى, ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندەگى وبلىستار مەن تۇركىستان وبلىسىندا ەكپەدەن قاشۋ وزگە وڭىرلەرگە قاراعاندا جوعارى ەكەنىن ايتقان ج.بەكشين ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ارقىلى بيىل بۇل ساناتتاعىلار سانىنىڭ ازايعانىنا توقتالدى. دەگەنمەن بۇل ءۇردىستىڭ ساقتالۋى قوعامىمىزدى ويلاندىرۋى ءتيىس. ەكپە العان ادام ءتىپتى تۇماۋ ۆيرۋسىن جۇقتىرعان جاعدايدا دا اۋرۋدىڭ اۋىر وتۋىنەن جانە ودان ءارى اسقىنۋىنان قۇتىلاتىنى بەلگىلى. وسىنى ويلاعان ۇكىمەت جىل سايىن حالىقتىڭ 10%-ىن تۇماۋعا قارسى ۆاكتسيناتسيالاپ, بيىل 2019-2020 جىلعى ەپيدەميولوگيالىق ماۋسىمعا بيۋدجەت قاراجاتىنان 1 ملرد 600 ملن تەڭگەدەن استام سوماعا رەسەي فەدەراتسياسىندا وندىرىلگەن, قۇرامىندا الداعى ماۋسىمنىڭ شتامدارى بار «گريپپول پليۋس» ۆاكتسيناسىنىڭ 1,8 ملن دوزاسىن ساتىپ العان.
جۋرناليستەرمەن جۇزدەسۋدە باس سانيتار ۆاكتسيناتسيالاۋدان باسقا تۇماۋدىڭ جانە باسقا دا رەسپيراتورلىق ينفەكتسيالاردىڭ الدىن الۋدىڭ سپەتسيفيكالىق ەمەس تاسىلدەرىنە دە توقتالدى. بۇل – كوپشىلىك جينالاتىن جەرلەرگە, اسىرەسە جابىق ءۇي-جايلارعا (كينوتەاترلارعا, بالالار ەرتەڭگىلىكتەرىنە) بارۋدى شەكتەۋدى, بولمەلەردى ءجيى جەلدەتۋدى, يممۋندىق تۇزەتۋشى پرەپاراتتاردى (انافەرون, ينتەرفەرون, ۆيفەرون, ينتەرفەرون يندۋكتورى), گومەوپاتيالىق پرەپاراتتاردى, وكسولين, انتيۆير ءتارىزدى جاقپامايلاردى قولدانۋ, پوليۆيتاميندەردى, اسىرەسە ليمون, يتمۇرىن, قارا قاراقات, انار, تۇزدالىپ اشىتىلعان قىرىققابات ءتارىزدى س ۆيتامينىنە باي تاعامدار مەن كەشكى اس ۋاقىتىندا سارىمساق پەن پيازدى كوبىرەك تۇتىنۋدى ۇسىندى. سونداي-اق ءزۇمبىردىڭ دە يممۋنيتەتتى نىعايتۋعا جانە تۇماۋمەن اۋىرۋدىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەتىنىن, قولدى مۇقيات جۋىپ, ناۋقاس اداممەن قارىم-قاتىناستى شەكتەپ, ءوزىن ءوزى ەمدەۋمەن اينالىسپاۋ كەرەكتىگىن دە ەسكە سالدى. ويتكەنى اشەيىن تۇماۋ عوي دەپ ەلەمەي ءوزىن ءوزى ەمدەۋدىڭ اياعى كوبىنە گايموريت, وتيت, برونحيت, تراحەيت, سينۋسيت, پيەلونەفريت, تسيستيت, ميوكارديت, ت.ب. ءتارىزدى ەلەۋلى اسقىنۋلارعا الىپ كەلەدى.
جىل باسىنان بەرى 55 مىڭ اسقىنعان رەسپيراتورلىق ينفەكتسيا تىركەلگەن. «بيىل تۇماۋدى تىركەۋ ءبىر اي بۇرىن باستالدى. تۇماۋدىڭ 11 وقيعاسىن انىقتاپ, لابوراتوريادا راستاپ, قانداي شتام ەكەنى ناقتىلاندى. حالىقتى ۆاكتسينا الۋعا شاقىرامىن. ويتكەنى ۆاكتسينا 2500-3500 تەڭگە تۇرادى. اسقىنباعان جاعداي بولسا دا 10-15 مىڭ تەڭگە جۇمسايمىز. ستاتسيوناردا 40 مىڭ تەڭگە, اسقىنعان بولسا ەمدەۋگە 130 مىڭ تەڭگەدەي قاراجات جۇمسالادى. سوندىقتان اۋىرعاننان گورى ساقتانۋ ارزانعا تۇسەدى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – اۋرۋلار تۋرالى ەسكەرتۋ, اقپاراتتاندىرۋ. قاي جەردە ۆاكتسيناتسيالاۋعا بولاتىنى تۋرالى اقپاراتتى اۋماقتىق ورگانداردان الۋعا بولادى», دەدى باس سانيتار دارىگەر. جانداربەك بەكشين ەل اۋماعىندا تۇماۋدان وزگە كوپتەگەن ينفەكتسيانىڭ تۇرلەرى بويىنشا ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدىڭ تۇراقتىلىعىنان دا حاباردار ەتتى. اتاپ ايتقاندا, بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 28 ينفەكتسيالىق اۋرۋ ءتۇرى تومەندەگەن. حالىق اراسىندا سارى اۋرۋ اتالاتىن «گەپاتيت ا»
42%-عا, مەنيگوكوكك ينفەكتسياسى 36%-عا تومەندەگەن. تۋبەركۋلەز جىلدان-جىلعا ازايىپ, 7-8%-عا تومەندەۋىمەن 2018 جىلى قازاقستان ءبىرىنشى رەت ەپيدەميا زوناسىنان شىقتى. ماسەلەن, 2018 جىلى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا كورسەتكىش 48 بولعان.
