مەديتسينا • 23 جەلتوقسان، 2019

«ج ۇلىن جارىعى» ۇكىم ەمەس!

48 رەتكورسەتىلدى

«ج ۇلىن جارىعى» (Spina bifida) – بويدا ءتۋابىتتى بولاتىن، ادامدى ءومىر بويى ارباعا تاڭاتىن اۋىر دەرت. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى «رەسپۋبليكالىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ورتالىعى» شجق رمك «Spina Bifida قوعامى» قوعامدىق قورىمەن بىرلەسە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جانە مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن ج ۇلىن جارىعى بار بالالارعا مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ شەڭبەرىندە دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدى.

ومىرتقا جوتاسىنداعى ءبىر نەمەسە بىرنەشە ومىرتقادا ءدۇرديىپ شىققان جارىقتىڭ اسەرىنەن تۇيىسپەي قالۋدان تۋعان اۋىتقۋشىلىق «ج ۇلىن جارىعى» اتالادى. بۇل دەرتتىڭ تابيعاتى تولىق انىقتالماعان، الايدا، جۇكتىلىك كەزىندە نارەستەنىڭ ىشتەگى دامۋىنىڭ العاشقى 3 ايىندا انانىڭ قانداي دا ءبىر ينفەك­تسيا­لىق اۋرۋمەن اۋىرۋى سەبەپ بول­ۋى مۇمكىن دەيدى ماماندار. ويتكەنى سول كەزەڭدە ءتىپتى ۇيرەنشىكتى، پالەندەي ءمان بەرمەيتىن تۇماۋدىڭ اسەرىنەن فولات­تىق زات الماسۋ جاڭىلىسىپ، فولي قىشقىلىنىڭ جەتىمسىزدىگى جۇي­كە تۇتىگىندەگى اشىق كەمىستىككە الىپ كەلەدى ەكەن. ەلىمىز بويىنشا بۇگىندە 347 بالا وسى دەرتتىڭ شىرماۋىندا. سوندىقتان دا جۇكتى بولۋدان 3 اي بۇ­رىن جانە بالانىڭ ىشكى دامۋىنىڭ العاش­­قى 3 ايىندا فولي قىشقىلىن قا­بىل­­داۋ وتە ماڭىزدى جانە ونىڭ مول­شەرىن دارىگەردىڭ انىقتاپ بەرۋى قاجەت، «ال كەلىنشەكتەر بولسا الدىمەن جۇكتىلىك بويىنشا ەسەپكە تۇرۋعا دا اسىقپايدى»، دەگەن دارىگەرلەر رەنى­شىنە قۇلاق اسقان ءجون-اۋ. ادەتتە جا­راتۋشى و باستا دەنە كەمىستىگىمەن تۋعان بالانى ەسىركەپ، وعان الدەبىر سالاعا دەگەن بەيىمدىلىك پەن دارىن سىي­لايتىنى بار. ج ۇلىن جارىعىمەن اۋى­راتىن بالالاردىڭ بو­يىنا دا سونداي ەرەكشە قاسيەتتەر بەرەدى ەكەن. ەۋروپادا نارەستە تۋىسىمەن انانى شى­عار­ماشىلىق قابىلەتتىلىگىن كور­سە­­تۋدىڭ ادەمى مۇمكىندىگى بولاتىن «ەر­ەك­­شە» بالاسىنىڭ ومىرگە كەلۋىمەن قۇت­­تىقتاۋى، پسيحولوگيالىق تۇرعىدا وتبا­­سىنىڭ تۇلعا قالىپتاستىرۋدا قيىن دا جاۋاپتى ءىستىڭ مويىنعا ارتى­لاتىنىن كورسەتەدى. راسىندا، توسەك­تە ۇزاق جاتاتىن بالانىڭ جامباسىن تەسكەن، ويىق جارادان ساقتاۋ، اياق-قولدارىنىڭ سەمۋىنە، قان اينا­لىمى­نىڭ ناشارلىعىنان وزگە دە ورگاندار قىز­مەتىنىڭ بۇزىلۋىنا قارسى كۇرەس جان­كەشتى ەڭبەك پەن ءتوزىمدى تالاپ ەتەدى.

ء وزىن ارايلىم دەپ تانىستىرعان ج ۇلىن جارىعىمەن اۋىراتىن بالانىڭ اناسى بۇگىندە ەڭ باستى پروبلەمانىڭ ءبىرى اتا-انالاردىڭ وسى دەرت جايىندا تولىق اقپاراتتى بىلمەۋى ەكەنىن ايتقان ول: «اكە-شەشەنىڭ بار كۇشى بالانىڭ جارىعىندا بولىپ، قايتسەم اياقتان تۇرعىزامىن دەگەن جانتالاسقا جۇمىل­دىرىلادى. ال بۇل بالالاردىڭ بويىن­داعى كەسەلدىڭ باستى سالقىنىنا كىشى دارەتتىڭ تولىق شىقپاي، اعزادا قالىپ قويۋى جاتادى. سودان ۋلانىپ، ينفەك­تسيا جينالعان كەزدە بۇيرەكتىڭ، ت.ب. ور­گانداردىڭ اۋرۋى باستالادى. ءوزىم جۇ­مىسىمەن اينالىساتىن «Spina Bifida قوعامى» قوعامدىق قورىنىڭ نازارىنداعى بالالاردىڭ اراسىندا ءار جارتى جىل شاماسىندا ينفەكتسيانىڭ سونداي اسەرىنەن ءبىر بالا قايتىس بولادى. قازىر نۇر-سۇلتان قالاسىندا ج ۇلىن جارىعىمەن اۋىراتىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ سانى – 40، ياعني 40 تاعدىر. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن باستان وتكەرىپ جۇرگەندىكتەن انىق ۇعىنعان ءبىز قوعامدىق نەگىزدە بىرىكتىك، ارنايى توپ، الەۋمەتتىك جەلىدە پاراقشامىزدى اشىپ، ورتاق پروبلەمالاردى ايقىندادىق. سول ارقىلى وزدىگىنەن تولىق ءزارىن شىعارا المايتىن وسىنداي دياگنوزى بار بالالارعا كو­مەك­­تە­سەتىن كۇنىنە 6 كاتەتەر تەگىن بەرى­­لە­تىن بولدى. ايتپەگەندە ونى كۇن­­د­ە­لىكتى ساتىپ الۋ مۇمكىن ەمەس»، دەگەن.

جۇرەك اۋىرتار سالماقپەن بولى­سە­تىن انالاردىڭ تارقاتار شەرى از ەمەس ءتارىزدى. الەۋمەتتىڭ وسىدان 10 جىل بۇرىنعىعا قاراعاندا مۇگەدەك ادام­دارعا دەگەن كوزقاراستارىندا ءبىراز ىلگەرىلەۋشىلىك بار، الايدا بۇل ءبىز كۇتكەن دەڭگەيدە ەمەس، كوپشىلىك جەر­لەرگە بارۋ، قوعاممەن ەتەنە ارا­لا­­سۋد­اعى قيىندىقتار شاش ەتەكتەن. كولبەۋ ەمەس، كوز الداۋعا ءتىپ-تىك قويىل­عانداي پاندۋستان ارباسىز جاياۋ ادام­نىڭ ءوزى جۇگىرىپ تۇسەتىندەي، قور­قى­نىشتى. «جاڭادان سالىنعان مەكتەپتەردىڭ وزىندە جەدەلساتى-ليف­تى­لەر قاراستىرىلماعان، مەن 10 جاستاعى قى­زىمدى قاباتتان قاباتقا كوتەرىپ شى­عارامىن. نەمەسە كىپ-كىشكەنتاي بالا ىڭعايسىز ۇلكەن اربادا وتىرادى. ويتكەنى اتا-اناعا بالاسىنىڭ دامۋىنا قاجەتتى اربانى تاڭداۋدا ارنايى ماماننىڭ كەڭەسى كەرەك، وسىنداي قولايسىزدىقتار تىزبەگى بالالاردى الەۋمەتتەندىرۋگە ۇلكەن كەدەرگى» دەيدى قامىققان اتا-انالار.

 راس، ەلىمىزدە مۇنداي بالالارعا مەديتسينالىق كومەكتى جەتىلدىرۋ شەڭ­بە­رىندە ءتۇرلى ءىس-شارالار جۇرگىزىلەدى: نەيروحيرۋرگتار ج ۇلىنعا كۇردەلى وپەراتسيالار (ج ۇلىن فيكساتسياسىن الىپ تاستاۋ) جاسايدى، تەحنيكالىق وڭالتۋ قۇرالدارىنىڭ ءتىزىمى ەداۋىر كەڭەيتىلگەن، سونداي-اق اتا-انالار اراسىندا اقپاراتتىق جۇمىس جۇرگىزىلىپ، سايت جانە ادىستەمەلىك قۇرالدار شى­عا­رىل­عان. ج ۇلىن جارىعى بار كىشكەنتاي پاتسيەنتتەردى ەمدەۋدى نەيروحيرۋرگ، نەۆ­روپاتولوگ، ۋرولوگ، حيرۋرگ، ورتو­پەد، وفتالمولوگ، رەابيليتولوگ ما­مان­دار اتقارادى دەسە دە ناق وسى اۋرۋ­دىڭ بارلىق ماسەلەلەرىن ءبىلىپ، انىقتاپ، قانداي جاعدايدا، قانداي ەم ءتۇرى­نىڭ تيىمدىلىگى جوعارى جانە تاعى باسقا دا پارامەترلەردى سارالايتىن ورتالىقتاندىرىلعان جۇمىس جوق. بال­كىم جوعارىداعى مامانداردىڭ تىزى­مىنە گەنەتيكتەر دە كىرۋى قاجەت شىعار، اۋرۋدىڭ پايدا بولۋ تابيعاتى تولىق انىقتالماعاندىقتان تۇقىم قۋالاۋ­شى­لىق تۇرعىسىنان زەرتتەۋ دە نازاردا ۇستالسا دەيدى جينالعاندار.

ءىس-شارا بارىسىندا ج ۇلىن جارىعى بار بالالارعا مەديتسينالىق كومەك كور­سە­تۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى، ۆە­دوم­س­تۆو­ارالىق تالقىلاۋ جانە ونى شەشۋ بو­يىنشا جيناقتالعان ۇسىنىستار ورتا­عا سالىندى.

ودان ءارى اتا-انالار اراسىندا، ونىڭ ىشىندە وڭىرلەردە اقپاراتتىق-ءتۇ­سىن­­دىرۋ قىزمەتىن جالعاستىرۋ قاجەت­تى­­لىگى كوتەرىلىپ، ەل بويىنشا تۋا بىت­­كەن ج ۇلىن جارىعى بار پاتسيەنت­تەر­­­دىڭ دەرەكتەر بازاسىن جاساي وتىرىپ، بالالاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جانە ەمدەلۋى بويىنشا اقپاراتتىق زەرتتەۋ جۇرگىزىلەدى، سونداي-اق وڭالتۋدىڭ تەح­نيكالىق قۇرالدارىنىڭ ءتىزىمىن كەڭەي­تۋ: جورگەكتەر سانىن ۇلعايتۋ، بەرىلەتىن قۇرال­دار ساپاسىنىڭ ساقتالۋىن باقى­لاۋ اڭگىمەنىڭ وزەگىنە اينالدى.

دامىعان ەلدەردە مۇنداي دياگنوزى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىنىڭ ۇزاقتىعى جانە قوعامعا پايدالىلىعى، بويلارىنداعى دارىندارىن ەل يگىلىگىنە جۇمسالۋىنا جول اشىلعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ولاردىڭ اراسىنان مىقتى سۋرەتشىلەر، ءتىپتى كاسىبي ارتىستەر، شىعارماشىلىق كەڭىستىگى كەڭ ادامدار كوپتەپ شىققان. ال ءبىزدىڭ قوعامدا بۇل ازىرگە ارمان كۇيىندە قالىپ وتىر، دياگنوز بالاعا شىعارىلعان ۇكىم ەمەس، اتا-انالاردىڭ اۋرۋ ەرەكشەلىگىن بىلمەۋى باستى كەدەرگىنىڭ ءبىرى بولۋدا. سوندىقتان دا قوعامنىڭ حاباردار بولىپ، اۋرۋمەن كۇرەستە جاناشىرلىق كوزقاراسپەن قاتار اقپارات الماسۋداعى جىتىلىگى قاجەت دەيدى دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ىستىق تاماق تاراتتى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار