قارا التىننىڭ قايماعىن قالقىپ, وڭدەۋ ىسىمەن اينالىساتىن ۇجىم ءوزىنىڭ جوبالىق قۋاتىن ارتتىرۋ, ءونىم كولەمىن ەسەلەي ءتۇسۋ ءۇشىن باتىل قادامدارعا باردى. ناتيجەسىندە وتاندىق ءونىم بۇرىنعىدان دا تەرەڭ وڭدەلىپ, ساپاسى «ەۋرو-4» جانە «ەۋرو-5» ستاندارتىنا كوتەرىلدى. وسىلايشا زاۋىت مۇنداي مۇمكىندىككە ەلىمىزدەگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قول جەتكىزدى.
كۇنى كەشە ەكى ەل ەكونوميكالىق دوستىعىنىڭ ايناسى اتانعان ءىرى ءوندىرىس الاڭىنا قحر-دىڭ ەلىمىزدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى چجان سياو ارنايى كەلىپ, ءوندىرىس وشاعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
«جىل وتكەن سايىن قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق, ەكونوميكالىق جوبالاردىڭ كورسەتكىشى جوعارىلاپ كەلەدى. بۇل دەگەنىمىز كورشىلەس ەكى مەملەكەتتىڭ تاتۋلىعىنىڭ بەلگىسى. ءبىز جۇمىسىمەن تانىسىپ وتىرعان شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى سونىڭ ءبىر دالەلى. اتالعان مەكەمەدە وڭدەلگەن ونىمدەردىڭ ساپاسى ارتىپ, شەتەل نارىعىندا ساۋدالانۋدا. كاسىپورىن ەكى ەلدىڭ سالا ماماندارىنىڭ ۇجىمدىق بىرلىگىنىڭ, تىنباي ەڭبەكتەنۋىنىڭ ارقاسىندا عانا وسىنداي جەتىستىكتەرگە جەتىپ وتىر. وسى ورايدا ەلشىلىك اتىنان قازاقستان ازاماتتارىن وتكەن تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن قۇتتىقتايمىن», دەدى چجان سياو.
ءوز كەزەگىندە «پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» جاۋاپكەرشiلiگi شەكتەۋلi سەرiكتەستiگiنiڭ پرەزيدەنتi تسزيان شي ءوندiرiس ورنىنىڭ تاريحى تۋرالى ءسوز قوزعاپ, كەڭەستىك كەزەڭنەن بەرى كۇردەلى جوندەۋ كورمەگەن زاۋىتتىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرىنە توقتالىپ ءوتتى.
ء«بىز وسى ورايدا قازاقستاندىق ارىپتەستەرىمىزگە العىس ايتامىز. زاۋىتتى جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ اۋقىمدى جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا بىرلەسىپ ساپالى ەڭبەك ەتتىك. ەندى سونىڭ جەمىسىن كورىپ وتىرمىز. وسى مەكەمەدە قانشاما قازاقستاندىق جاس بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, وتاندىق مۇناي وڭدەۋ سالاسىندا مىقتى مامانعا اينالۋدا. ولاردىڭ بويىنداعى تالپىنىس, جاڭالىققا ۇمتىلعىش قاسيەت ءبىزدى قۋانتادى. قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىندەگى ءبىزدىڭ مەكەمەدەن تۇلەپ ۇشقان جاستارمەن, جاقسى ماماندارمەن ارقاشان ماقتانامىز», دەدى تسزيان شي.
قازىرگى تاڭدا شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى شىعاراتىن وتىن ساپاسىن «ك-4», «ك-5» ستاندارتتارىنا دەيىن جوعارىلاتۋ, زاۋىتتىڭ جوبالىق قۋاتىن جىلىنا 6 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ جولىندا جۇمىس ىستەۋدە. سونداي-اق قازاقستان نارىعىنىڭ قاجەتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءمولدىر مۇناي ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسىن ارتتىرۋعا كۇش سالۋدا. شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ اۋقىمدى جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا «پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» جشس مەن باس مەردىگەر بولىپ تابىلاتىن «سرەسس» – قىتاي مۇناي ينجەنەرلىك-قۇرىلىس كومپانياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدىنا قويىلعان مىندەتتەر وسىلايشا ءساتتى ورىندالدى.
اۋقىمدى جوبا «قازمۇنايگاز-ءوم» اق مەن CNPC E&D كومپانيالارىنان الىنعان تەڭ قارىز ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلدى, سونداي-اق «قازاقستان دامۋ بانكى» اق-تان دا قارىز الىندى. جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 1,8 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيىلدى.
CNPC كورپوراتسياسىنىڭ بولىمشەسى – سرەسس مۇناي ينجەنەرلىك-قۇرىلىس كومپانياسى جوبانىڭ باس مەردىگەرى بولدى.
جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالعاننان كەيىن – جەڭىل نافتانى يزومەرلەۋ قوندىرعىسى, جىلىنا 4 مىڭ توننا كۇكىرت ءوندىرۋ قوندىرعىسى, رەكونسترۋكتسيادان وتكىزىلگەن ديزەل وتىنىن گيدروتازالاۋ قوندىرعىسى, اۆتوماتتى نۇكتەلىك قۇيۋ قوندىرعىسى پايدالانۋعا بەرىلدى.
جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭى بويىنشا: كاتاليتيكالىق كرەكينگ كەشەنى (قۋاتى جىلىنا 2 ملن توننا); كاتاليتيكالىق كرەكينگ بەنزينىن گيدروتازالاۋ قوندىرعىسى (قۋاتى جىلىنا 1 ملن توننا); قانىقپاعان كومىرسۋتەكتى گازداردى كۇكىرتسىزدەندىرۋ قوندىرعىسى (قۋاتى جىلىنا 303,1 مىڭ توننا); ءسىلتىنى تازالاۋ قوندىرعىسى (قۋاتى جىلىنا 6 مىڭ توننا); قانىققان كومىرسۋتەكتى گازداردى كۇكىرتسىزدەندىرۋ قوندىرعىسى (قۋاتى جىلىنا 145 مىڭ توننا); كۇكىرت ءوندىرۋ قوندىرعىسى (قۋاتى جىلىنا 15 مىڭ توننا); س3/س4 فراكتسيالارىن ءبولۋ قوندىرعىسى (قۋاتى جىلىنا 301,9 مىڭ توننا); ءاميندى رەگەنەراتسيالاۋ قوندىرعىسى (قۋاتى جىلىنا 1,345 مىڭ توننا); قىشقىل اعىزىندى سۋلاردى بۋلاندىرۋ قوندىرعىسى (قۋاتى جىلىنا 792,1 مىڭ توننا); قىسقا تسيكلدى ادسوربتسيالاۋ قوندىرعىسى (قۋاتى جىلىنا 209,8 مىڭ توننا) قولدانىسقا ەنگىزىلدى. سونداي-اق قۋاتى جىلىنا 6 ملن توننالىق لك-6ۋ كەشەنىنىڭ ات قوندىرعىسى رەكونسترۋكتسيادان وتكىزىلدى.
وسىلايشا جوبا ىسكە اسىرىلعاننان كەيىن شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ كولەمى مەن اسسورتيمەنتى كوبەيدى.
ەكولوگيالىق كودەكستىڭ 288-بابىنا سايكەس جانە ء«وندىرىس جانە تۇتىنۋ قالدىقتارىن جيناۋدى, ساقتاۋدى, جويۋدى جانە شىعارۋدى ۇيىمداستىرۋ ەرەجەلەرىنە» سايكەس كاسىپورىندا پايدالانىلعان توك كوزدەرىن جيناۋ ءۇشىن كونتەينەرلەر جانە ماكۋلاتۋرانى جيناۋ ءۇشىن پلاستيكالىق جاشىكتەر قويىلدى. قايتا وڭدەۋ جانە كادەگە جاراتۋ (جويۋ) ءۇشىن 1000 توننا مۇناي شلامى شىعارىلدى. كاسىپورىن اۋماعىن كوگالداندىرۋ جانە اباتتاندىرۋ اياسىندا كاسىپورىن اۋماعىنا ءتۇرلى اعاشتاردىڭ كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى. جالپى اۋدانى 350 شارشى مەتر بولاتىن كۇن كوزىنەن قۋات الاتىن باتارەيالار مەن 10 جەل گەنەراتورى ورناتىلدى. سونداي-اق كاسىپورىندا ەكولوگيالىق كولىك ءتۇرى بولىپ سانالاتىن ۆەلوسيپەدتەرمەن جانە ەلەكتروموبيلدەرمەن ءجۇرۋ ءۇشىن جاعداي جاسالدى.
جاڭا قوندىرعىلار ىسكە قوسىلعاننان كەيىن «پكوپ» جشس-دا 2017-2018 جىلدارى 284 جاڭا جۇمىس ورنى قوسىمشا اتتەستاتتاۋدان وتكىزىلدى. زاۋىت جۇمىسكەرلەرىنىڭ 98 پايىزى قازاقستاندىق, تەك 2 پايىزى شەتەلدىك ازامات ەكەنىن ايتقان ءجون.
جوبانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە شىمكەنت قالاسى مەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ جەرگىلىكتى 30 كومپانياسى مەن 4800-دەي جەرگىلىكتى جۇمىسشى جۇمىسقا تارتىلدى.
ءوزارا تاجىريبە الماسۋ اياسىندا قىتايدىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا جانە سالالاس كاسىپورىندارعا بارىپ كورۋلەرى ءۇشىن جىل سايىن كومپانيا جۇمىسكەرلەرىنە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا ساپارلار ۇيىمداستىرىلادى.
كاسىپورىن جۇمىسكەرلەرىنە قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن جاساۋدا جوعارى كورسەتكىشتەرى ءۇشىن «پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» جشس دۇنيە جۇزىلىك ەڭبەكتى قورعاۋ كۇنىنە وراي ۇيىمداستىرىلعان ۇزدىك قاۋىپسىز كاسىپورىن» بايقاۋىندا ارنايى ديپلوممەن جانە جەڭىمپاز كۋبوگىمەن ماراپاتتالدى. وندىرىستىك قىزمەتتەگى جەتىستىكتەرى ءۇشىن جانە شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋعا قوسقان ۇلەستەرى ءۇشىن «پەتروقازاقستان ويل پروداكتس» جشس-ءنىڭ باسشىلىعى مەن جۇمىسكەرلەرى مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن, مەدالدارمەن جانە قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتالدى.
شىمكەنتتەگى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋدان وتكىزۋدىڭ ەڭ ءبىرىنشى ۇتىمدىلىعى, كاسىپورىننان شىعىپ جاتقان ونىمدەردىڭ ساپاسى جوعارىلايدى. ياعني ەكولوگيالىق تالاپقا ساي ءونىم ۇسىنىلادى. قازىرگى تاڭدا وڭدەۋ ىسىمەن اينالىساتىن زاۋىت ىرگەسىندەگى اۋىلداردان تۇسەتىن ارىز-شاعىمدار دا ازايعان.
اۋىل اقساقالى ولجاباي سۇيەرقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا زاۋىت باسشىلىعى ىرگەلەس جاتقان اۋىلدارعا ارقاشان كومەك قولىن سوزىپ كەلەدى ەكەن. ءتىپتى, جۇلدىز اۋىلىنداعى 60-قا تارتا شاڭىراققا تەگىن اۋىز سۋ تارتقىزىپ بەرىپتى. مەرەكە-مەيرام سايىن الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسىلارعا قارجىلاي-ماتەريالدىق تۇرعىدا كومەكتەسىپ وتىرادى دەپ اعىنان جارىلدى.
ءدال بۇگىندە مۇناي وڭدەۋدىڭ تەرەڭدىگى ارتىپ, ءار ليتر مۇنايدان الىناتىن بەنزين كولەمى كوبەيگەن. ءونىمنىڭ ۇلعايۋى وزىندىك قۇن مەن ىشكى نارىقتاعى باعاعا دا اسەر ەتىپ, وزگەگە تاۋەلدىلىكتەن ارىلتۋدا.
شىمكەنتتەگى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالىپ, وتاندىق ءونىم ساپاسى «ەۋرو-4» جانە «ەۋرو-5» ستاندارتىنا سايكەستەندىرىلدى. يزومەرلەۋ قوندىرعىسى قوسىلعاننان كەيىن جوعارى وكتاندى بەنزيندەردى شىعارۋ 100 پايىزدى قۇرادى. موتورلارعا ارنالعان وتىنداردىڭ ساپاسى كەدەن وداعىنىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس «ك4» جانە «ك5» ەكولوگيالىق كلاسىنا جەتكىزىلدى. ياعني قازىر «ەۋرو-4» جانە «ەۋرو-5» ستاندارتىنا ساي جانارماي مەن ديزەلدى وتىن شىعارۋدا. كۇردەلى جوندەۋدىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە ءوندىرىس كولەمى 1 ملن تونناعا ارتىپ, 6 ملن-عا جەتتى. مۇنىمەن شەكتەلىپ قانا قويماي, جىلىنا 400 مىڭ توننا اۋە كەروسينىن دە وندىرەدى.
ءبىر انىعى, ەلىمىزدە شىعارىلاتىن مۇناي ونىمدەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرى وسى زاۋىتقا تيەسىلى. ەندىگى جەردە زاۋىتتىڭ بارلىق وندىرىستىك پروتسەستەرى ءبىر جەردەن باسقارىلادى. مۇنداعى تەحنولوگيالار تسيفرلى جۇيەگە كوشىرىلىپ, وپەراتورلار زاماناۋي اۆتوماتتاندىرىلعان تسيفرلىق جۇيەنى پايدالانۋدا. جاڭعىرتۋ اياسىندا مۇندا 11 تەحنولوگيالىق قوندىرعى مەن جالپى زاۋىت شارۋاشىلىعىنىڭ 29 نىسانى سالىنعان بولاتىن.
شىمكەنت
