ونىڭ ايتۋىنشا, 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامادا 12 ينديكاتور, 71 كورسەتكىش جانە 262 ءىس-شارانى ورىنداۋ كوزدەلگەن. مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ورىندالۋى 92%, ءىس-شارالار – 98,8% قۇرادى.
جالپى, مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى:
- ەلىمىزدەگى مەكتەپتەر جاڭارتىلعان مازمۇنعا كوشتى;
- كوللەدجدەردە بارشاعا ارنالعان تەگىن تجكبب جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا;
- ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اكادەميالىق جانە قارجىلىق دەربەستىك بەرىلدى;
- وتاندىق عالىمداردىڭ بەدەلدى جۋرنالداردا جاريالاۋ بەلسەندىلىگى 2,5 ەسە ءوستى.
مينيستر اتاپ وتكەندەي, قازىرگى تاڭدا ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىنىڭ الدىندا جاڭا ماقساتتار مەن مىندەتتەر تۇر. ولاردى شەشۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بىرقاتار ستراتەگيالىق جانە باعدارلامالىق قۇجاتتارعا نەگىزدەلگەن, ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ازىرلەندى. بۇل «ۇلت جوسپارى: 100 ناقتى قادام», «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى پلاتفورماسى, تامىز كەڭەسىندە جانە قازاقستان حالقىنا ارنالعان جولداۋدا بەرىلگەن تاپسىرمالار تولىعىمەن ەسكەرىلگەن.
«باعدارلاما جوباسى پەداگوگيكالىق ۇجىمداردا مۇعالىمدەرمەن, پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق كەڭەستىڭ وكىلدەرىمەن, ساراپشىلارمەن جانە پارلامەنت دەپۋتاتتارىمەن تالقىلاندى. بۇل جوبانىڭ ەرەكشەلىگى – PISA, TALIS, PIAAC, PIRLS, ISILS سەكىلدى 5 حالىقارالىق زەرتتەۋدىڭ ناتيجەلەرى بىزگە نەگىزگى پروبلەمالاردى انىقتاۋعا جانە ولاردىڭ شەشىمدەرىن تابۋعا مۇمكىندىك بەردى. جالپى, جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاما جوباسىندا 2 ماقسات, 11 مىندەت, 8 ينديكاتور, 39 كورسەتكىش قاراستىرىلعان», دەدى ا. ايماعامبەتوۆ.
جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماعا سايكەس نەگىزگى مىندەتتەر ايقىندالدى:
- قازاقستاندىق ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ;
- جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتار نەگىزىندە تۇلعانى تاربيەلەۋ جانە وقىتۋ;
- عىلىمنىڭ ەل ەكونوميكاسىنا قوسار ۇلەسىنىڭ ارتۋى.
ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن 5 باعىت, 11 مىندەت قاراستىرىلعان.
ءبىرىنشى ورىن — پەداگوگ مارتەبەسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 4 جىل ىشىندە 500 مىڭ پەداگوگتىڭ جالاقىسىن 2 ەسەگە ارتتىرۋ قاراستىرىلعان.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, پەداگوگتەردى قايتا دايارلاۋدىڭ, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ەنگىزىلەدى; الداعى ۋاقىتتا بالاباقشا, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ, كوللەدج پەداگوگتەرىنىڭ جالاقىسى وسەدى, ولاردىڭ جەتەكشىلەرىنە اتتەستاتتاۋ قورىتىندىسى بويىنشا پەداگوگتەردىڭ ەڭبەگىن نورمالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى; 2021 جىلدان باستاپ ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى سەرتيفيكاتسيادان وتەدى.
سونىمەن قاتار پەداگوگيكالىق ءبىلىمدى جەتىلدىرۋ, بولاشاق مۇعالىمدەردىڭ پەداگوگيكالىق تاجىريبەسىن وزگەرتۋ, وقۋ باعدارلامالارىن 100% جاڭارتۋ قاراستىرىلعان.
«3 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى بالاباقشامەن 100% قامتۋ قاراستىرىلعان. ساپانى جاقسارتۋ ماقساتىندا ليتسەنزيالاۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قايتارۋ جانە بالالاردى مەكتەپكە دايارلاۋدى جاقسارتۋ ءۇشىن ءتيىستى باعدارلامالاردى ەنگىزۋ قاراستىرىلۋدا. وڭىرلەردەگى جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس قۇنى 30 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ارتتى. بۇل ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن شامامەن 400 ملرد تەڭگە ءبولىندى», — دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
سونىمەن بىرگە ارنايى كۇزەت, بەينەباقىلاۋ, قاۋىپسىز تاسىمالداۋ, تاماقتانۋ نورمالارى مەن مولشەرىن قايتا قاراۋ, اسحانالارداعى قولما-قول اقشاسىز تولەمدەرگە بىرتىندەپ كوشۋ, ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى قولداۋ بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردى جان باسىنا قارجىلاندىرۋ, كيبەر مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرىن 100% شەشۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق, بۋللينگ پەن ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋدىڭ بىرىڭعاي باعدارلاماسىن ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا.
ا. ايماعامبەتوۆ اتاپ وتكەندەي, مەكتەپ پەن اتا-انا قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا فورماتى, ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە «جاس قىران», «جاس ۇلان» قوزعالىسىن ودان ءارى دامىتۋ, تەاترعا تارتۋ, پىكىرسايىس قوزعالىسى, «قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن ءبىلىمدى» ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ءۇشىن سپورت ليگاسىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. بۇگىنگى تاڭدا بۇل كورسەتكىش 30% قۇرايدى.
اۋىلداردا ورتا ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ
وقۋلىقتاردى ازىرلەۋ, ساراپتاۋ, باسىپ شىعارۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋ, ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنىنا كوشۋدى اياقتاۋ, 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە بىرتىندەپ كوشۋ, كريتەريلىك باعالاۋ مەن وقۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋ قاراستىرىلعان.
بالالارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە ساپالى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم الۋعا جاعداي جاسالعان. ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ 55%-دان استى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت — قالالىق جانە اۋىلدىق مەكتەپتەر اراسىنداعى ءبىلىم ساپاسىنداعى الشاقتىقتى ازايتۋ. وسى ماقساتتا كەشەندى شارالار قابىلدانادى: شاعىن جيناقى مەكتەپتەردى بىلىكتى پەداگوگيكالىق كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ, ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيەسى وزگەرەدى, اۋىل مەكتەپتەرىن وقۋ ماتەريالدارىمەن, كومپيۋتەر جابدىقتارىمەن جانە تسيفرلىق قۇرىلعىلارمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلگەن. بۇل ماقساتقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 150 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
800 جاڭا مەكتەپ قۇرىلىسى تاپشىلىق ماسەلەسىن شەشەدى
بولجام بويىنشا 2025 جىلعا قاراي ورىندار تاپشىلىعى شامامەن 500 مىڭ ورىندى قۇرايدى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن مەكتەپتەر مەملەكەت پەن جەكە سەكتوردىڭ ەسەبىنەن سالىنادى.
اتاپ ايتقاندا, مەملەكەتتىك بيۋدجەت جانە جەكە ينۆەستيتسيالار تارتۋ ەسەبىنەن 650 مىڭنان استام ورىنعا ارنالعان 800 جاڭا مەكتەپ سالۋ جوسپارلانۋدا.
«بۇل ءۇشىن 876 ملرد تەڭگە بولىنەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ورىندار تاپشىلىعى مەن ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر ماسەلەسى شەشىلىپ, اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردىڭ سانى ازايادى», دەدى مينيستر.
سونىمەن قاتار اۋىل مەكتەپتەرىن قولداۋ بويىنشا «اۋىل – بەسىگى» باعدارلاماسى اياسىندا اۋىلدىق تىرەك مەكتەپتەر ءۇشىن 114 ينتەرنات قۇرىلىسىنا 53 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانۋدا.
جاڭا باعدارلاما اياسىندا بارلىق مەكتەپتەردى زاماناۋي فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, STEAM پاندىك سىنىپتارىمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە 100 ملرد تەڭگە بولىنەدى, ال پاندىك كابينەتتەردى كومپيۋتەرلەرمەن 100% قامتۋعا 50 ملرد تەڭگە بولىنەدى.
جىل سايىن 100 مىڭ ستۋدەنت كوللەدجدەردە تەگىن وقيدى
«جاس مامان» جوباسى اياسىندا 180 كوللەدجدىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاڭارتىلادى, وعان بيۋدجەتتەن 58 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.
«تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى جىل سايىن 100 مىڭ ستۋدەنتتى قامتيدى. ال قوسارلى ءبىلىم الۋمەن قامتىلعان ستۋدەنتتەردىڭ سانى 35%-عا جەتەدى. كوللەدج تۇلەكتەرىنىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋ دەڭگەيى 63%-دان 75%-عا دەيىن ارتادى», — دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ۇبت ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلەدى
مۇنداعى مىندەت — كاسىپتىك ستاندارتتار نەگىزىندە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن 100% جاڭارتۋ. شەتەلدىك ستۋدەنتتەر سانى جالپى كونتينگەنتتىڭ 10% قۇرايتىن بولادى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ, ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىن ورتا ەسەپپەن 340-420 مىڭنان 900 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋ ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ماتەريالدىق بازاسىن جاقسارتۋ قاراستىرىلعان.
«بۇل كوپتەن كۇتكەن جاڭالىق, 2011 جىلدان باستاپ گرانت قۇنى وزگەرگەن جوق دەۋگە بولادى. ول ءۇشىن بيۋدجەتتەن 244 ملرد تەڭگە بولىنەدى. 10 ۋنيۆەرسيتەتتە اكادەميالىق باسىمدىق ورتالىقتارىن قۇرۋ ءۇشىن 21 ملرد تەڭگە بولىنەدى. 10 ۋنيۆەرسيتەت الەمدەگى ۇزدىك 500 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاتارىنا قوسىلادى», دەدى ا. ايماعامبەتوۆ.
سونىمەن قاتار ۇبت تاپسىرۋ ءتارتىبى ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلىپ, بىرنەشە گرانت تۇرلەرى ەنگىزىلىپ, جوعارى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن اشىقتىعى قامتاماسىز ەتىلەدى.
2025 جىلعا دەيىن 90 مىڭ ورىنعا جاتاقحانالار سالىنادى.
ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى كادرلاردىڭ اۋىسۋى
وسىعان بايلانىستى 2021 جىلدان باستاپ اۋداندىق ءبىلىم بولىمدەرىن باسقارۋ وبلىستىق دەڭگەيگە وتەدى.
«قارجىلاندىرۋ دا وبلىستىق دەڭگەيگە كوتەرىلەدى. ول وڭىرلەر مەن مەكەمەلەر اراسىنداعى ءبىلىم الشاقتىقتىعىن تومەندەتۋگە باعىتتالادى», دەدى مينيستر.
ا. ايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى ۋاقىتتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارىن تاعايىنداۋ ءتارتىبى تۋرالى سۇراقتار كوبەيىپ كەلەدى. ماسەلەن, بىرقاتار ۇيىمداردىڭ باسشىلارى 20 جىلدان استام ۋاقىت بويى ءبىر جەردە جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
«سوندىقتان ءبىز جاڭا جۇيە بويىنشا بالاباقشا, مەكتەپ جانە كوللەدج ديرەكتورلارىن تاعايىندايتىن بولامىز. سونىمەن قاتار, الداعى ۋاقىتتا اۋىستىرۋ جۇيەسىن روتاتسيا ارقىلى قولداناتىن بولامىز. قازىرگى زامان تالابىنا سايكەس ءبىلىم بەرۋ سالاسى اۆتونومدى باسقارۋدان كورپوراتيۆتى باسقارۋعا كوشەدى», — دەدى ول.
عىلىمي الەۋەتتى نىعايتۋ
- بىرىنشىدەن, ەگەر 2019 جىلى عىلىمدى قارجىلاندىرۋ 43 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, 2025 جىلى ول 400 ملرد تەڭگەگە جەتەدى;
- ەكىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جاس عالىمداردى قولداۋعا جىل سايىن 3 ملرد-تان استام تەڭگە بولىنەدى;
- ۇشىنشىدەن, ەگەر بۇعان دەيىن گرانتتار بويىنشا كونكۋرستار ءۇش جىلدا ءبىر رەت وتكىزىلسە, كەلەسى جىلدان باستاپ ول جىل سايىن بولىنەتىن بولادى;
- تورتىنشىدەن, عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ ءۇشىن جەكە بيۋدجەتتىك باعدارلاما جاسالادى.
عىلىمي ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جانە تسيفرلاندىرۋ بويىنشا عالىمداردىڭ تسيفرلىق داعدىلارىن دامىتۋ, عىلىمي ۇيىمداردىڭ كادرلىق جانە باسقارۋشىلار قۇرامىن قايتا دايارلاۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلادى.
جالپى, باعدارلاما اياسىندا ءبىلىم بەرۋدى قارجىلاندىرۋ كولەمى 6 ەسەگە, عىلىمدى قارجىلاندىرۋ 7 ەسە ءوستى.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا 11 ترلن 578 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار, جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ ۇلەسى ارتىپ, 1 ترلن 284 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, كوكشەتاۋداعى ات مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ ديرەكتورى ا. بالتاشەۆا پەداگوگيكالىق قاۋىمداستىق اتىنان ۇكىمەت وتىرىسىنا شاقىرىلدى. ول ءوز سوزىندە جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلامادا پەداگوگ مارتەبەسىنە ەرەكشە ءمان بەرىلگەنىن, ال ىسكە اسىرىلعان باعدارلامادا بۇعان ءمان بەرىلمەگەنىن اتاپ ءوتتى. ا. بالتاشەۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇعالىمدەردى قايتا دايارلاۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋ جانە جالاقىنىڭ ءوسۋى مەكتەپ پەداگوگتەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ, جاس مامانداردىڭ جاڭا اعىمىن قامتاماسىز ەتۋعا ىقپال ەتەدى.
بۇعان قوسا, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلامادا ءبىلىم بەرۋ مادەنيەتىنە باسا نازار اۋدارىلىپ, مەكتەپ پەن اتا-انا قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا فورماتىن ەنگىزۋ قاراستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. ەندى ءبىلىم بەرۋ قازاقستاندىق مۇعالىمدەردى قۋانتاتىن جاڭالىق — قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلەتىن بولادى
