قازاق تاريحشىسى, كورنەكتى قوعام قايراتكەر, عالىم, تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى اقاي نۇسىپبەكوۆتىڭ تۋعانىنا 110 جىل. وسى ورايدا الماتىدا IV نۇسىپبەكوۆ وقۋلارى اياسىندا «اقاي نۇسىپبەكوۆ جانە ۇلى دالا تاريحىنىڭ زەرتتەلۋى» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى.
وندا عالىمنىڭ وتاندىق تاريح عىلىمىنىڭ دامۋى جولىندا قارىمتالى ەتكەن ەڭبەكتەرى, ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستار تاريحى تۋراسىندا, قازاقستاندىقتاردىڭ ۇلى وتان سوعىسىنداعى ەرلىكتەرىنە ارنالعان زەرتتەۋلەرىنىڭ ماڭىزدىلىعى ءسوز بولدى.
«اقاي نۇسىپبەكوۆتىڭ تاريحشى عالىم, مەملەكەت قايراتكەرى, عىلىمي ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە ەڭبەگىن ناسيحاتتاۋىمىز كەرەك. جاس ۇرپاققا ايتۋىمىز كەرەك. بۇل تاريح ساباقتاستىعى. ەلىمىز وسىنداي ۇلى تۇلعالارىن دارىپتەۋ ارقىلى وتكەنىن ءبىلۋ كەرەك. وتكەنىن ءبىلۋ ارقىلى بولاشاعىن ايقىن ءتۇسىنۋى كەرەك», - دەدى ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ حح عاسىرداعى قازاقستان تاريحى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءسابيت شىلدەباي.
اقاي نۇسىپبەكوۆ 1932 جىلى الماتى اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكۋمىن ءبىتىرىپ, وسى وقۋ ورنىنىڭ وقىتۋشىسى, ديرەكتورى, قازاقستان كپ الماتى وبلىسى كومميتەتىنىڭ سەكتور مەڭگەرۋشىسى بولدى. 1937–1939 جىلدارى قازاقستان كپ وك-ءنىڭ مادەني-اعارتۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, سەمەيدەگى ۇجىمشار باسشىلارىن دايارلايتىن رەسپۋبليكاسىنىڭ وقۋ ورنىنىڭ ديرەكتورى (1939–1941) قىزمەتتەرىن اتقاردى. ء ۇلى وتان سوعىسى جىلدارى ي.ۆ. پانفيلوۆ ديۆيزياسىندا باتارەيا كوميسسارى, ديۆيزيانىڭ ساياسي ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى بولعان. 1945 جىلدان قازاق سسر عىلىم اكادەمياسىنىڭ ش.ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح, ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولدى. 1946–1956 جىلى قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ تاريح, ارحەولوگيا جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ كىشى, اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى (1953–1956), ينستيتۋت ديرەكتورى (1956–1982), قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى بولدى (1968–1976).
ونىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن ونداعان عالىم كانديداتتىق جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. ا.نۇسىپبەكوۆ قاز. سسر تاريحى سالاسىندا 100-دەن اسا عىلىمي ەڭبەك, بىرنەشە كولەمدى مونوگرافيا جازدى. نۇسىپبەكوۆتىڭ عىلىمي قىزمەتى قازاق كەڭەس مەملەكەتىنىڭ قۇرىلۋى جانە نىعايۋى, قازاق جەرلەرىنىڭ ءبىرتۇتاس مەملەكەت شەڭبەرىندە توپتاستىرىلۋى, قازاقستان ءجۇمىسشى تابىنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋى, قازاقستان ەڭبەكشىلەرىنىڭ ء ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا مايدانداعى ەرلىكتەرى مەن تىلداعى قاجىرلى ەڭبەگى, تاريحتى ءبۇرمالاۋشى بۋرجۋازياشىلاردى اشكەرەلەۋ سياقتى كۇردەلى دە ماڭىزدى تاقىرىپتارعا ارنالعان.
قازاقستاننىڭ رەسەيگە قوسىلۋىنىڭ ناتيجەلەرى تۋرالى, قازاق شارۋالارىنىڭ ە.ي. پۋگاچەۆ جەتەكشىلىك ەتكەن شارۋالار سوعىسىنا, سىرىم باتىر باستاعان كوتەرىلىسكە قاتىسۋى جايىندا تىڭ پىكىرلەر ايتىپ, عىلىمي ءتۇجىرىمدار جاسادى.
ا.نۇسىپبەكوۆ — ەكى تومدىق قازاق كسر تاريحىنىڭ نەگىزگى اۆتورلارىنىڭ ءبىرى.
قازاقستاندا ءجۇمىسشى تابىنىڭ قالىپتاسۋى تۋرالى ەڭبەگى ءۇشىن وعان ش. ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سىيلىق بەرىلدى.
ماسكەۋدە وتكەن شىعىس زەرتتەۋشىلەرىنىڭ ححV-حالىقارالىق كونگرەسىندە (1960), باكۋدە وتكەن شىعىس زەرتتەۋشىلەرىنىڭ حالىقارالىق كونفەرەنتسياسىندا (1967) ت. ب. حالىقارالىق جانە بۇكىل وداقتىق كونگرەستەر مەن سيمپوزيۋمداردا, كونفەرەنتسيالاردا جاساعان باياندامالارى شەت تىلدەرىنە (اعىلشىن, اراب, فرانتسۋز, يسپان) اۋدارىلىپ جاريالاندى. ا.نۇسىپبەكوۆ 1968 جىلى كسرو- جاپونيا مودەني بايلانىس قوعامىنىڭ شاقىرۋىمەن جاپونيادا بولىپ, توكيونىڭ باسەدا ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاق تاريحىنان لەكتسيا وقىدى. ۆەنگريا عا-دا بايانداما جاسادى. ا.نۇسىپبەكوۆ اۋداندىق, قالالىق جانە وبلىستىق پارتيا كوميتەتتەرىنە مۇشە جانە الماتى قالالىق كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولدى. قازاقستان كپ XIII, حӀV-سەزدەرىنە (1971, 1976) وك مۇشەلىگىنە كانديدات بولىپ سايلانعان.
