قوعام • 05 جەلتوقسان، 2019

جەكەمەنشىك مەكتەپتەر – ولاردىڭ كوبەيۋى باسەكەلەستىكتى ارتتىرا ما؟

284 رەتكورسەتىلدى

ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە قالتالى اتا-انالاردىڭ عانا بالالارى وقىعانىن قالامايتىنىن بىرەر جىلدان بەرى اشىپ ايتىپ ءجۇر. ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تەتىكتەرى بيىلدان باستاپ بەلگىلى بولا باس­تادى. جۋىردا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ 2019 جىلدىڭ باسىنان بەرى 47 جەكەمەنشىك مەكتەپتىڭ اشىلعانىن جەتكىزدى.

«مەملەكەت ءۇشىن، بۇل – بيۋد­جەتكە تۇسەتىن جۇكتەمەنى تومەن­دەتۋ، ورىن تاپشىلىعىن ازايتۋ، ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ، پەدا­گوگ مارتەبەسىن ارتتىرۋ. ين­ۆەس­تور ءۇشىن، بۇل – تۇتىنۋ كە­پىل­دىگى بار تابىستى ءارى ۇزاق مەر­زىم­دى بيزنەس-جوبا» دەپ اتاپ وتكەن-ءدى مينيستر ۇكىمەتتە وتكەن جيىندا.

ياعني، ۇكىمەت نارىقتىڭ بۇل سەگ­مەنتىن بيزنەس دەپ تانيدى. نۇر-سۇلتان مەن الماتى قا­لا­لارىنداعى كەيبىر مەكتەپتەردەگى جىل­دىق وقۋ قۇنى 3-5 ملن تەڭگە بولاتىنىن ەسكەرسەك، بۇل – بيزنەس. قازاق قوعامى بۇگىندە ەكو­نو­ميكالىق تابىسى مەن الەۋ­مەتتىك مارتەبەسىنە قاراي جىكتەلە باستاعانىن كورىپ ءجۇرمىز. ال­عاشقى ساتىدا ءزاۋلىم ۇيلەر مەن قىمبات كولىك بولسا، ەكىنشى ساتى بەدەلدى وقۋ ورنى مەن جەكەمەنشىك سەكتورداعى مەكتەپتەرمەن ەرەكشەلەندى. سول سەبەپتى جەكەمەنشىك مەكتەپتەر تۋرالى ءسوز بولعاندا «اقشاسى بارلار بەتتەپ، اقشاسى جوقتار شەتتەي بەرەدى» دەگەن پىكىردىڭ ءباسى باسىم بولىپ كەلگەن ەدى.

ەستەرىڭىزدە بولسا، 2017 جىلى قولدا­نىستاعى ء«بىلىم تۋرالى» زاڭعا وزگەرىس ەنگىزىلىپ، اۋقاتتى وتباسىنان شىققان بالا­لارعا ءبىلىم بەرەتىن جەكەمەنشىك مەك­تەپ­تەردە مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن تا­لانتتى وقۋشىلاردى وقىتۋ تۋرالى باستاما كوتەرىلدى.

سول كەزدە ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى بيبىگۇل اسىلوۆا مەملەكەتتىڭ قاراماعىنداعى مەكتەپتەردە وقىپ جاتقان ءاربىر بالاعا جىل سايىن بيۋدجەتتەن 200 مىڭ تەڭگە بولىنەتىنىن، الداعى ۋاقىتتا وسى اقشا سۋبسيديا رەتىن­دە جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە بەرىلۋى مۇمكىندىگىن ايتقان بولاتىن. «اتا-انا­لار­دىڭ باسىم بولىگى بالالارىن پرەميۋم ساناتتاعى مەكتەپتەردە وقىتقىسى كەلەدى. الايدا، بۇعان بارلىعىنىڭ قارجىسى جەتە بەرمەيدى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن ءبىز جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە سۋبسيديا قاراستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ۇكىمەت اتا-انالار تولەيتىن قارجىنىڭ ءبىر بولىگىن ءوزى وتەيدى. بۇل الەمدىك تاجىريبەدە بار نارسە»، دەگەن-ءدى بيبىگۇل اسىلوۆا.

قازىر نۇر-سۇلتان مەن الما­تى­داعى اقىلى ءبىلىم بەرەتىن 54 مەك­تەپتە نەبارى 150 مىڭ بالا وقي­دى. سوندا ءار مەكتەپتە ورتا ەسەپ­پەن 2777 بالا وقيدى. بۇل – ور­تا ەسەپپەن العانداعى كورسەتكىش.

قازاقستانداعى ۇزدىك جەكەمەنشىك مەكتەپتەردىڭ رەيتينگى مىناداي: ءبىرىنشى ورىن – Haileybury Almaty.

جىلدىق تابىسى – شامامەن 2،7 ميلليارد تەڭگە. بۇل 15 ميلليون دوللارعا جۋىق سوما. وقۋ ءۇشىن ايلىق تولەم­اقى – 516 مىڭ تەڭگە. وقۋشى­لار سانى – 575.

ەكىنشى ورىن – HaileyburyAstana.

جىلدىق تابىسى – شامامەن 1،5 ميلليارد تەڭگە. وقۋ ءۇشىن ايلىق تولەماقى – 381 مىڭ تەڭگە. وقۋشىلار سانى – 430.

ءۇشىنشى ورىن – «ميراس» حالىق­ارالىق مەكتەبى. استانا قالاسىندا. جىلدىق تابىسى – شامامەن 1،4 ميلليارد تەڭگە. وقۋ ءۇشىن ايلىق تولەماقى – 417 مىڭ تەڭگە. وقۋشىلار سانى – 370.

ءتورتىنشى ورىن – «TAMOS Education» فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبى. الماتى قالا­سىندا. جىلدىق تابىسى – شامامەن 1،25 ميلليارد تەڭگە. وقۋ ءۇشىن ايلىق تولەماقى – 117 مىڭ تەڭگە. وقۋشىلار سانى – 1185.

كەيبىر ساراپ­شى­لاردىڭ «جوو-عا ءبولى­نىپ جاتقان ءبىلىم گرانتتارى­نىڭ 10 پايىزى پرەميۋم سا­نات­تاعى مەكتەپتەرگە ءبو­لىنۋى ءتيىس. قبتۋ، «نازارباەۆ ۋني­ۆ­ەر­سيتەتتە» ءبىلىم گرانتىمەن وقىپ جاتقان تۇلەكتەر كوپ» دەگەن پىكىرىن قاپەرگە الا­تىن كەز كەلدى. ياعني Haileybury Almaty نەمەسە «TAMOS Education» مەكتەپ­تەرىنە مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبى­نەن گرانت ءبولۋ كەرەك. بۇل قازاقستانداعى ۇلتتىڭ ساپاسىنا دا اسەر ەتەتىن فاكتور.

نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى ءانۋار جانعوزين وسى جىلدىڭ شىلدە ايىندا ەلوردا مەكتەپتەرىندە ءۇش اۋىسىممەن ءبىلىم بەرۋ ماسە­لەسى ءالى شەشىمىن تاپپاي جات­قانىن، 2018-2019 وقۋ جىلىندا قالاداعى 5 مەكتەپ 3 اۋىسىمدى رەجىمدە ءبىلىم بەرەتىنىن ايتقان بولاتىن. دەمەك بۇل فاكتوردى پارادوكس دەپ قابىلداۋدان وزگە امال جوق. رەسمي ستاتيستيكا نۇر-سۇل­تان قالاسىنىڭ مەكتەپتەرىندە 11 مىڭ بالاعا ورىن جەتپەيتىنىن، 2023 جىلعا دەيىن وعان تاعى دا 124 مىڭ بالا قوسىلاتىنىن ايتادى. بۇل ماسەلەنىڭ ءبىر قىرى. ەكىنشى قىرى بۇدان دا سالماقتى. اشىپ ايتساق، ۆيتسە-مينيستر ب.اسىلوۆا تىلگە تيەك ەتكەن 200 مىڭ تەڭ­گەنى جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە با­عىتتاۋ وقۋشىنىڭ ءبىر جىل­دىق وقۋ اقىسىنىڭ جىرتىعىن جاماي المايدى. ۇكىمەتتىڭ 15-20 پايىزدىق سۋبسيدياسىنىڭ ءوزى اسپانداپ تۇرعان باعانىڭ سالماعىن جەڭىلدەتە المايدى. قارجىلىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى اتا-انا اقشانى قايدان تابادى؟ دەمەك، بۇل تۇستا ۇكىمەت جەكەمەنشىك مەك­­تەپ­­تەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن 15-20 پايىز­دىق سۋبسيديا ەمەس، بيزنەس پەن بيلىك اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ جاڭا فورماسى ارقىلى قامتاماسىز ەتۋگە بولادى. جەكە سەكتوردىڭ مۇمكىن­دىگى ارقىلى مەملەكەت­تىك مەك­تەپتەردىڭ جۇگىن جەڭىل­دەتۋ تۋرالى باستاما كوپ­تىڭ ويىنان شىقتى. «بىلىمگە قۇشتار بالا قالاي بولعاندا دا ءبىر جەردى تەسىپ شىعادى» دەگەن حح عاسىردىڭ ۇستانى­مى قازىر ەسكىردى. «بالانىڭ ءبىلى­مىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن وعان قول­دان كەلگەنشە جاعداي جاساۋ كەرەك. جىل باسىندا دايىن­دالاتىن وقۋ باعدارلامالارى­مەن شەكتەلىپ قالماي، ونى تو­لىق­تىرىپ تۇرۋ كەرەك» دەيدى ساراپشىلار.

الماتى مەنەدجمەنت ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى اسىل­بەك قوجاح­مەتوۆتىڭ تۇ­سىن­دىرۋىن­شە، جەكەمەنشىك مەك­تەپ اشۋدى قولعا العان ادام الدى­مەن پايدانى ەمەس، وزگە جەكە­مەنشىك مەكتەپتەردەن قان­داي ارتىقشىلىعى بولادى دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابىن ويلاۋى كەرەك. سەبەبى جەكە­مەنشىك مەكتەپتەر قولدانىس­تاعى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ كەم­شى­لىگىن تولىقتىرىپ تۇرات­ىن، قوعامدىق نەگىزدەگى مەكتەپ­تەردى شي­رىق­تىرىپ تۇراتىن كۇش بولۋى ءتيىس. «قازاقستاندا جەكەمەنشىك مەكتەپتەر كوپ بولۋى ءتيىس. سوندا باسەكە پاي­دا بولادى، ال باسەكە بول­عان جەردە باعا تومەندەيدى جا­نە جەكەمەنشىك مەكتەپتىڭ مەم­لە­كەتپەن ارىپتەستىگى ارتادى. وسىلاي بولعاندا مەكتەپ وقۋ­­­شى­­لارىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى جەكە­مەنشىك مەكتەپتەر­دە وقۋ­عا قول جەتكىزەدى»، دەيدى ول.

ا.قوجاحمەتوۆتىڭ پىكىرىن­شە، جەكە­مەنشىك مەكتەپ­تەر­دىڭ قانشا­لىقتى جاقسى ءبىلىم بەرەتىنى قۇرىل­تاي­شى­لارى­­نىڭ وقۋ ورنىن قانداي ماقسات­پەن اشقانىنا دا ءبايلانىس­تى بولۋى مۇم­كىن. ءتىپتى مەكتەپتىڭ باعىت-باعدارى دا وسى­عان بايلانىس­تى، ءبىرى وعان ساپالى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورنى رەتىندە قاراسا، كەلەسىسى كىرىس كەلتىرەتىن بيزنەس رەتىندە مەكتەپ اشۋى ىقتيمال. «مەن كاسىپكەر رەتىندە مۇنى بيزنەس تۇرىنە جاتقىزا المايمىن. ەگەر بيزنەس كوزى بولسا، كليەنتتەرىنەن، كىرىسىنەن ايى­رىلماۋ، داۋلەتتى اتا-انا­لار­دىڭ وقۋ اقىسى­نان قاعىل­ماۋ ءۇشىن وقۋشىلاردان دا ەشتەڭە تالاپ ەتپەيدى. بالا­نىڭ قانشالىقتى جاقسى وقي­تىنى وتباسى مەن اتا-انانىڭ بالاعا قوياتىن تالاپتارىنا بايلانىس­تى»، دەيدى ا.قوجاحمەتوۆ.

ەستەرىڭىزدە بولسا، 2017 جىلى كاسىپ­كەر ەركىن ءتاتىشوۆ الماتىدا سان-ديەگونىڭ High Tech High ۇلگى­سىن­دەگى جاڭا مەكتەپكە ينۆەستور بولدى. بۇل مەكتەپتىڭ وزگەلەردەن ەرەكشەلىگى، تا­لانت­تى بالالار ءۇشىن ينۆەستوردىڭ جەكە ەسەبىنەن گرانت بولىنگەن.

اپتا باسىندا الماتىدا وتكەن ينۆەستيتسيالىق فورۋم كەزىندە ە.ءتا­تىشوۆ­تى كەز­دەس­تى­رىپ، ەرەكشە ۇلگىدەگى مەك­تەپ­تى اشۋعا قانداي فاكتور اسەر ەتكەنىن سۇراپ بىلدىك. ە.ءتاتىشوۆتىڭ پايىمداۋىنشا، جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە ينۆەستيتسيا سالۋ بيزنەس ەمەس. «كەزىندە گەرمانيانىڭ كەيبىر وكرۋگ­تارىنداعى حالىق سانىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى مەكتەپتەردە ورىن تاپ­­شىلىعى سەزىلگەندە جەكە مەك­­تەپ­­تەر پايدا بولدى. سو­نىڭ وزىندە مەم­لەكەت ەسەبى­­نەن قارجىلان­دى­رى­­لا­تىن­­دىق­تان، جەكەمەنشىك مەك­تەپ­­تەر­­دىڭ كوبى ءار وتباسى ءۇشىن قول­جەتىمد­ى، ياعني وقۋ اقىسى ارزان بولادى. دەمەك، جەكەمەن­شىك مەكتەپ­تەر­دىڭ قا­تارىنىڭ كوبەيۋى با­سە­كەلەستىكتى قالىپ­تاس­تىرادى. ادال باسەكە باعاعا دا، سوڭعى ناتي­جەگە دە اسەر ەتەدى. ءبىز دە وسى باعىتقا ەۆوليۋ­تسيالىق جولمەن جاقىنداپ كەلە جاتىرمىز»، دەيدى ە.ءتاتىشوۆ.

تابيعاتى جاعىنان بيزنەس ەمەس، الەۋمەتتىك جوبا

بيزنەستە ينۆەستيتسيا­لار­دىڭ كىرىس­تىلىگى، شىعىندار جانە باسقالار­عا باسىمدىق بەرى­­لەدى. جەكە مەكتەپ قۇرىل­تاي­­شىلارىنىڭ وعان بيزنەس كوزى رەتىندە قاراۋى – زا­ڭ­­دى­لىق. بىراق بۇل تابي­عا­تى جاعىنان بيزنەس ەمەس، الەۋ­مەتتىك جوبا. ونىڭ تا­بىس­­تىلىعى اقشامەن ەمەس، وقۋ­­­شى­لاردىڭ ينتەللەك­تۋالى­مەن، ولاردىڭ بولاشاق­تاعى تۇل­عا­سىنا قاراپ ايقىن­دا­لا­دى. اقش-تا، باتىس ەل­دەرىن­­دە مەكتەپ­تەر وقۋشى­لار­ى­­نىڭ قاتارىنان نوبەل سىي­­لى­عىنىڭ لاۋرەاتتارى شىق­­قانى­­مەن ماقتانادى. ولارعا مەك­تەپتىڭ ءيميدجى دەپ قارايدى.

«مەن اقش-تا جۇرگەندە بىرنەشە عاسىرلىق تاجىريبەسى بار مەك­تەپتەر­دىڭ 15-17 جاس­تاعى تۇلەكتەرىمەن سويلەس­تىم. ولار جاستىعىنا قاراماستان، كوزقاراسى قالىپتاسقان، وز­دەرىنە نە قاجەت ەكەنىن بىلەدى. ولار ابايدىڭ كوزقاراسىمەن الىپ قاراعاندا تولىق ادامدار. جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە ينۆەس­تيتسيا سالعان كاسىپ­كەر قار­جى­سىنىڭ قايتارى­مىنا ەمەس، تولىق ادامدى قالىپ­تاستىرسا، ونىڭ بيزنەسى­نىڭ عۇمىرى ۇزاق بولادى. ەگەر مۇنى جۇيەلى جولعا قويسا، مەك­تەپتىڭ ءيميدجى بيزنەسىنىڭ باس­قا تۇرلەرىنە جول اشادى. بيزنەس – فيلوسوفيا. وندا ۇي­لەسىم بولعان كەزدە عانا جول اشىلادى»، دەيدى ە.ءتاتىشوۆ.

كاسىپكەردىڭ ايتۋىنشا، بالانىڭ ازاماتتىق ۇستانى­مى قالىپتاسقانشا ونى تۋعان ورتاسىنان الىستاتۋعا بول­مايدى. بالا العاشقى قاتە­لىگى ءۇشىن اتا-اناسىنىڭ، باۋىر­لا­رىنىڭ الدىندا ۇيالىپ، تا­بى­سى مەن جەتىستىگى ءۇشىن سو­لار­دىڭ الدىندا ماقتانۋى ءتيىس.

ءتۇيىن

«قازاقستاندا جەكەمەنشىك مەكتەپ قاجەت پە؟» دەگەن ماسەلە قازىر ترەند ەمەس. بۇل ماسەلە قازىر ءوزىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە ءوتتى. ۇكىمەت الماتى نەمەسە نۇر-سۇلتان ءتارىزدى ءىرى مەگاپوليس­تەردە جەكە سەكتوردىڭ مۇم­كىندىگىن مەكتەپتەر سالۋ­عا جۇمىلدىرىپ جاتىر. سە­بەبى بۇل قالالاردا جەكە­مەنشىك مەكتەپتەردى مەم­لە­كەت­تىك تاپسىرىس ارقىلى قارجى­لاندىراتىن قاجەتتىلىك بار. ۇكىمەت تاراپىنان جەكەنىڭ مەنشىگىندەگى مەكتەپتەر مەن مەملەكەتتىك مەنشىكتەگى مەك­تەپ­تەردىڭ اراسىنداعى الشاق­تىقتى جاقىنداتپاققا تالپىنعان نيەتتەر بۇرىن دا بولعان، قازىر دە جالعاسىپ جاتىر. ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­لىگى قازاقستاندا جەكە­مەن­شىك مەكتەپ كوپ بولۋعا ءتيىس دەگەن ساياسات ۇستانىپ وتىر. ەندىگى جەردە باعا مەن ساپاعا قاتىستى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تەك باسەكە شەشەدى.

 

الماتى

1

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ءوز قارجىسىنا كىتاپحانا سالعان

ايماقتار • بۇگىن، 10:08

ساباننان جاسالعان قالاشىق

ايماقتار • بۇگىن، 10:05

وتانعا قىزمەت – ورتاق پارىز

قوعام • بۇگىن، 09:48

اۋىلعا كەل، جاس دارىگەر

ايماقتار • بۇگىن، 09:37

تاريح. تۇلعا. تۇركىستان

رۋحانيات • بۇگىن، 09:06

ادامدىقتىڭ قاينارى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:55

بەرىك ءۋالي: اباي مەن الاش

رۋحانيات • بۇگىن، 08:54

التى كولىك قار قۇرساۋىنان شىعارىلدى

ايماقتار • 18 قاڭتار، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار