القالى باسقوسۋعا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانسەيىت تۇيمەباەۆ, پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى, ەلىمىزدەگى بىرقاتار ەلدىڭ ەلشىلەرى, عىلىمي مەكەمەلەر مەن ءبىلىم وردالارىنىڭ باسشىلارى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, تانىمال عالىمدار مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى. العاش بولىپ ءسوز العان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانسەيىت تۇيمەباەۆ وتە قىسقا مەرزىمدە ەگەمەن ەلدىڭ زايىرلى, قۇقىقتىق جانە ءبىرتۇتاس مەملەكەت رەتىندەگى نەگىزىن قالاپ قانا قويماي, جاس مەملەكەتتى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەلدى مۇشەسىنە اينالدىرعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي ءرولى مەن ىقپالى تۋراسىندا كەڭىنەن باياندادى.
– ءار مەملەكەتتىڭ ءوزىن ساقتاۋى, كەلەشەك ۇرپاققا جەتۋى ەڭ ءبىرىنشى كەزەڭدە سول ەلدى باسقارىپ وتىرعان كوشباسشىعا بايلانىستى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە قازاقستان باقىتتى مەملەكەت. ويتكەنى كەڭەس وداعى ىدىراعان 1991 جىلى ەنشىسىن تەڭدەي ءبولىپ العان مەملەكەتتەر ءوز كۇندەرىن وزدەرى كورە باستادى. وسىنداي كەزەڭدە مەملەكەتتى باسقارۋدىڭ ەنشىسى ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پەشەنەسىنە جازىلدى. جىل سايىن جەلتوقسان ايىندا ەسەبىمىزدى تۇگەندەپ, قورىتىندىلاپ وتىرامىز. سالىستىرۋدىڭ قاراپايىم عانا ولشەمدەرى بار: ەكونوميكا, ساياسات, مادەنيەت, عىلىم, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى. سونىڭ بارلىعىن وتكەن كەزەڭدەرمەن جانە كورشى مەملەكەتتەر دەڭگەيىمەن سالىستىرا وتىرا, ءبىزدىڭ ۇلكەن جەتىستىككە كوتەرىلگەنىمىز تاريحي فاكت, – دەگەن ول نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ايماقتىق, جاھاندىق ماسەلەلەردىڭ شەشىلۋىنە دەر كەزىندە اتسالىسىپ, حالىقارالىق جاعدايدى رەتتەۋ ماقساتىندا تىڭ يدەيالار ۇسىنا بىلگەن سۇڭعىلالىعىنا ايرىقشا توقتالدى.
– ەلباسىنىڭ تۇركى الەمىنىڭ تۇعىرلى تۇلعاسى بولۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن اڭگىمەلەرگە ارقاۋ بولاتىن جاعداي.تۇركى دۇنيەسى سوناۋ تۇركى قاعاناتىنان كەيىن بىرلەسكەن ەمەس, سول كەزەڭنەن كەيىن تەك XX عاسىر سوڭىندا تامىرى ءبىر تۋىس جۇرت قايتا ۇيىستى, – دەگەن جانسەيىت تۇيمەباەۆ تۇركيالىق پۋبليتسيست, پروفەسسور كۋرشاد زورلۋدىڭ ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ كەمەڭگەرلىگى مەن ليدەرلىك قىرىن زەردەلەگەن «نازارباەۆ كوشباسشىلىعى: ۇلى دالانىڭ ورلەۋى» اتتى ەڭبەگى ءۇشىن اسسامبلەيا اتىنان زور العىس ءبىلدىرىپ, «مەيىرىم» مەدالىمەن ماراپاتتادى. بۇدان سوڭ اتالعان كىتاپتىڭ رەسمي تانىستىرىلىمى ءوتىپ, جينالعان جۇرتشىلىق زور ىقىلاسپەن قابىل الدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەت قۇرۋداعى داڭعىل جولىن, ەل باسقارۋ مودەلى مەن كوشباسشىلىق قىرىن تەرەڭ تالداعان زەرتتەۋ ەڭبەك اۋەلى قازاق تىلىندە جارىق كورسە, تاياۋ كۇندەرى تۇركيادا 5 مىڭ دانا تارالىممەن باسىلىپ شىقپاق.
دوڭگەلەك ۇستەلگە مودەراتورلىق ەتكەن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى ەڭبەكتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى كوشباسشىلىق قىرىن تانۋعا جانە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى قالىپتاسۋ كەزەڭىن زەرتتەۋشىلەرگە تاپتىرمايتىن كومەكشى قۇرال ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق «نازارباەۆ فەنومەنىن» زەرتتەۋ جۇمىستارىنا ارقاۋ ەتكەن ساياساتتانۋشى عالىمدار مەن پۋبليتسيست-قالامگەرلەردىڭ كوپ ەكەنىن, وسى رەتتە اۆتوردىڭ تۋىندىسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياسي قىزمەتىن ۇزاق جىلدار بويى تۇراقتى زەرتتەۋىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن ايتتى. اتالعان تۋىندىدا ەلباسىنىڭ تۇركى دۇنيەسىنىڭ ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋداعى ءرولى كەڭىنەن تالدانعان. ەڭ اۋەلى ن.نازارباەۆتىڭ كوشباسشىلىعىنا قاتىستى ۇعىمدىق جانە تەوريالىق ماعلۇماتتار ۇسىنىلىپ, جۇمىستىڭ ەمپيريكالىق بولىمىندە جۇرگىزىلگەن ساۋالنامادان الىنعان ناتيجەلەر بەرىلگەن. كىتاپتى قولعا العان وقىرمان ەلباسىنىڭ دارالىعىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قازاقستاندى جاقىننان تانىپ, تۇركى الەمىنە قىسقا ساياحات جاسايتىنى انىق.
– «بىرلىك بولماي تىرلىك بولمايدى» دەگەن قوس ەلگە ورتاق ءسوز بار. سوندىقتان جاڭا ءداۋىر جۇيەسى قازاقستان مەن تۇركيانىڭ تىعىز بايلانىسىپ, جاقىنداسۋىن تالاپ ەتەدى. تۇرىك جۇرتى سىزدەردىڭ قىسقا ۋاقىت ىشىندە قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىڭىزگە سۇيسىنە قاراپ وتىر. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العالى بەرى تۇركيادا قازاقشا بىلەتىن, قازاقشا سويلەيتىن جاندار كوبەيدى. تاريحتاعى عاسىرلار بويعى قازاق دالاسىنىڭ دامىعان جەتىستىگى قازىرگى ۋاقىتتا تۇركيا الەمىنە باعىت-باعدار بولۋدا. وسى سەبەپپەن قازاقستان مودەلىن زەرتتەپ-زەردەلەۋ ءۇشىن شامامەن 20 جىل بويى قازاقستانداعى جاڭالىقتار مەن وزگەرىستەردى مۇقيات باقىلادىم. زەرتتەۋ ەڭبەك كەلەسى جىلداردان باستاپ تۇركيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلادى دەپ سەنەمىن, – دەيدى كىتاپ اۆتورى كۋرشاد زورلۋ.
قازاقستانداعى وزبەك جۇرتشىلىعىنىڭ وكىلى, ءماجىلىس دەپۋتاتى فاحريددين قاراتاەۆ اتالعان ەڭبەكتىڭ ساياساتتانۋ, الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ سوڭعى وزىق ءادىس-تاسىلدەرىن پايدالانا وتىرىپ جازىلعانىن, بۇل رەتتە اۆتوردىڭ سوڭعى جىلدارى جيعان تىڭ دەرەكتەر مەن جەكە تاجىريبەسىن سارپ ەتكەن وراسان ەڭبەگى بايقالاتىنىن جەتكىزدى.
– اۆتور تۇركى تەكتەس باۋىرلاس ەلدەردەگى حالىق اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزىپ, قوعامدىق پىكىر ايناسىن ءوز ەڭبەگىندە دايەكتى پايدالانادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتى تۇركى الەمىنىڭ دارابوز ليدەرى قاراپايىم حالىقتىڭ قايراتكەرى رەتىندە تانىلعانى, ونىڭ ەسىمى قازاقستان ەلىنىڭ بالاماسىنا اينالعانىن ايقىنداپ جازىپ شىققان, – دەگەن ول وقىرمان رەتىندە اۆتورعا العىس ءبىلدىرىپ, جارىق كورگەن ەڭبەكتىڭ ءمان-ماڭىزى مەن قۇندىلىعىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن اتادى.
بۇدان بولەك, جيىنعا قاتىسقان ءماجىلىس دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ تۇركى دۇنيەسىن بىرىكتىرۋدەگى نازارباەۆ ەڭبەگىنىڭ وراسان ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, جاقسى كۇندەردى بىلاي قويعاندا, قيىن كۇندەردىڭ وزىندە تۇركى بىرلىگىن نىعايتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان تۇلعا رەتىندە ىقپالى زور دەپ تۇجىرىمداسا, بەلگىلى قىرعىزستاندىق عالىم, تۇركولوگ قادىرالى قونقوباەۆ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى يۋلاي شاميلوگلۋ, تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ جەتەكشى زەرتتەۋشىسى عازيز تەلەباەۆ, سونداي-اق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وكىلى اسكەر پيريەۆ جاڭا باسىلىم تۋرالى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپ, ەلباسىنىڭ تۇركى الەمىندەگى رولىنە قاتىستى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. جيىن سوڭىندا اكادەميا باسشىسى دارحان قىدىرالى كۋرشاد زورلۋعا ارنايى قۇرمەت كورسەتىپ, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتادى.
