رۋحانيات • 04 جەلتوقسان، 2019

تۇركى الەمىنىڭ تۇعىرلى تۇلعاسى

104 رەت كورسەتىلدى

ءتۇبى ءبىر تۇركى جۇرتىنىڭ ەرتەڭىن باياندى ەتۋ جولىندا ەلباسى باس­تاماشى بولىپ، ىرگە كوتەرگەن تۇركى كەڭەسى، تۇركپا، تۇركسوي، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى سىندى قۇرىلىمدار بۇگىندە تابىستى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. وسى رەتتە حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن بىرلەسىپ، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنىن اتاپ ءوتۋ اياسىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا «تۇركى الەمىنىڭ تۇعىرلى تۇلعاسى» اتتى تاعىلىمدى جيىن وتكىزدى.

القالى باسقوسۋعا قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسى توراعا­سى­نىڭ ورىنباسارى جانسەيىت تۇيمە­باەۆ، پارلامەنت سەناتى مەن ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتات­­تارى، حا­لىق­ارا­لىق تۇركى اكادەميا­سى­­نىڭ پرەزي­دەنتى دارحان قىدىرالى، ەلىمىزدەگى بىرقاتار ەلدىڭ ەل­شى­لەرى، عى­لىمي مەكەمەلەر مەن ءبىلىم وردا­لارىنىڭ باسشىلارى، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى، تانىمال عالىمدار مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى. العاش بولىپ ءسوز العان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانسەيىت تۇيمەباەۆ وتە قىسقا مەرزىمدە ەگەمەن ەلدىڭ زايىرلى، قۇقىقتىق جانە ءبىرتۇتاس مەملەكەت رەتىندەگى نەگىزىن قالاپ قانا قويماي، جاس مەملەكەتتى حالىق­ارالىق قوعامداس­تىقتىڭ بەلدى مۇشەسىنە اينالدىرعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ تاريحي ءرولى مەن ىقپالى تۋراسىندا كەڭىنەن باياندادى.

– ءار مەملەكەتتىڭ ءوزىن ساق­تاۋى، كەلەشەك ۇرپاققا جەتۋى ەڭ ءبىرىنشى كەزەڭدە سول ەلدى باسقارىپ وتىر­عان كوشباسشىعا بايلانىس­تى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە قازاق­ستان باقىتتى مەملەكەت. ويتكەنى كەڭەس وداعى ىدىراعان 1991 جى­لى ەنشىسىن تەڭدەي ءبولىپ ال­عان مەملەكەتتەر ءوز كۇندەرىن وز­دەرى كورە باستادى. وسىن­داي كەزەڭدە مەملەكەتتى باس­­قارۋ­دىڭ ەنشىسى ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرە­­زي­­دەنتىمىز نۇرسۇلتان نازار­­باەۆتىڭ پەشەنەسىنە جازىل­دى. جىل سايىن جەلتوقسان ايىندا ەسەبىمىزدى تۇگەندەپ، قورىتىن­دىلاپ وتىرامىز. سالىستىرۋدىڭ قاراپايىم عانا ولشەمدەرى بار: ەكونوميكا، ساياسات، مادەنيەت، عى­لىم، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى. سو­­نىڭ بارلىعىن وت­كەن كەزەڭ­دەر­مەن جانە كورشى مەم­لە­كەتتەر دەڭگەيىمەن سالىستىرا وتىرا، ءبىزدىڭ ۇلكەن جەتىستىككە كوتەرىل­گەنىمىز تاريحي فاكت، – دەگەن ول نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ايماق­تىق، جاھاندىق ماسەلەلەردىڭ شەشى­لۋىنە دەر كەزىندە اتسالىسىپ، حالىق­ارالىق جاعدايدى رەتتەۋ ماق­ساتىندا تىڭ يدەيالار ۇسىنا بىلگەن سۇڭعىلالىعىنا ايرىقشا توقتالدى.

– ەلباسىنىڭ تۇركى الەمىنىڭ تۇعىرلى تۇلعاسى بولۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن اڭگىمەلەرگە ارقاۋ بولاتىن جاعداي.تۇركى دۇنيەسى سوناۋ تۇركى قاعاناتىنان كەيىن بىرلەسكەن ەمەس، سول كەزەڭنەن كەيىن تەك XX عاسىر سوڭىندا تامىرى ءبىر تۋىس جۇرت قايتا ۇيىستى، – دەگەن جان­سەيىت تۇي­مەباەۆ تۇركيا­لىق پۋب­ليتسيست، پروفەسسور كۋر­شاد زور­لۋ­دىڭ ەلباسى ن.ءا.نازار­باەۆ­تىڭ كە­مەڭگەرلىگى مەن ليدەر­لىك قىرىن زەردەلەگەن «نازار­باەۆ كوشباسشىلىعى: ۇلى دالا­نىڭ ورلەۋى» اتتى ەڭبەگى ءۇشىن اسسامب­لەيا اتىنان زور العىس ءبىل­دىرىپ، «مەيىرىم» مەدالىمەن مارا­پات­تادى. بۇدان سوڭ اتالعان كىتاپتىڭ رەسمي تانىستىرىلىمى ءوتىپ، جينالعان جۇرتشى­لىق زور ىقىلاسپەن قابىل الدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەت قۇرۋداعى داڭعىل جولىن، ەل باسقارۋ مودەلى مەن كوش­باسشىلىق قىرىن تەرەڭ تال­داعان زەرتتەۋ ەڭبەك اۋەلى قازاق تىلىندە جارىق كورسە، تاياۋ كۇن­دەرى تۇركيادا 5 مىڭ دانا تارالىممەن باسىلىپ شىقپاق.

دوڭگەلەك ۇستەلگە مودەراتور­لىق ەتكەن حالىقارالىق تۇركى اكادە­مياسىنىڭ پرەزيدەنتى دار­حان قىدىرالى ەڭبەكتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەت قۇرۋ جو­لىن­داعى كوشباسشىلىق قى­رىن تانۋعا جانە قازاقستاننىڭ تاۋەل­سىزدىك جىلدارىنداعى قا­لىپ­تاسۋ كەزەڭىن زەرتتەۋشىلەرگە تاپ­­تىر­ماي­تىن كومەكشى قۇرال ەكە­نىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق «نازار­باەۆ فەنومە­نىن» زەرتتەۋ جۇ­مىس­تارىنا ارقاۋ ەتكەن سايا­سات­­تانۋ­شى عالىمدار مەن پۋب­لي­تسيست-قالامگەرلەردىڭ كوپ ەكەنىن، وسى رەتتە اۆتوردىڭ تۋىندىسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ ساياسي قىزمەتىن ۇزاق جىلدار بويى تۇراقتى زەرت­تەۋى­مەن ەرەكشەلەنەتىنىن ايتتى. اتالعان تۋىندىدا ەلباسى­­نىڭ تۇركى دۇنيەسىنىڭ ىنتى­ماق­تاس­تى­عىن نىعايتۋداعى ءرولى كەڭىنەن تالدانعان. ەڭ اۋەلى ن.نازارباەۆتىڭ كوشباس­شى­لى­­عىنا قاتىستى ۇعىم­دىق جانە تەوريالىق ماعلۇ­مات­تار ۇسىنى­لىپ، جۇمىستىڭ ەمپيري­كالىق بولىمىندە جۇرگىزىلگەن ساۋالنامادان الىنعان ناتيجەلەر بە­رىلگەن. كىتاپتى قولعا العان وقىر­مان ەلباسىنىڭ دارا­لىعىنا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قازاقستاندى جاقىننان تانىپ، تۇركى الەمىنە قىسقا ساياحات جاسايتىنى انىق.

– «بىرلىك بولماي تىرلىك بولمايدى» دەگەن قوس ەلگە ورتاق ءسوز بار. سوندىقتان جاڭا ءداۋىر جۇيەسى قازاقستان مەن تۇركيانىڭ تىعىز بايلانىسىپ، جاقىنداسۋىن تالاپ ەتەدى. تۇرىك جۇرتى سىزدەردىڭ قىسقا ۋاقىت ىشىندە قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىڭىزگە سۇيسىنە قاراپ وتىر. قازاقستان تاۋەلسىزدىك ال­عال­ى بەرى تۇركيادا قازاقشا بىلە­تىن، قازاقشا سويلەيتىن جان­دار كو­ب­ەيدى. تاريحتاعى عاسىر­­لار بوي­­عى قازاق دالاسىنىڭ دامى­­عان جەتىس­­تىگى قازىرگى ۋاقىت­تا تۇركيا الەمى­نە باعىت-باعدار بولۋدا. وسى سەبەپ­پەن قازاقستان مودەلىن زەرت­تەپ-زەردەلەۋ ءۇشىن شامامەن 20 جىل بويى قازاقستانداعى جاڭا­لىق­تار مەن وزگەرىستەردى مۇقيات باقىلادىم. زەرتتەۋ ەڭبەك كەلەسى جىلداردان باستاپ تۇركيا­نىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلادى دەپ سەنەمىن، – دەيدى كىتاپ اۆتورى كۋرشاد زورلۋ.

قازاقستانداعى وزبەك جۇرت­شى­لىعىنىڭ وكىلى، ءماجىلىس دەپۋتاتى فاح­ريددين قاراتاەۆ اتال­عان ەڭ­بەك­تىڭ ساياساتتانۋ، الەۋ­مەتتانۋ عىلىم­دارىنىڭ سوڭعى وزىق ءادىس-تاسىلدەرىن پايدالانا وتىرىپ جا­زىل­عانىن، بۇل رەتتە اۆتوردىڭ سوڭ­عى جىلدارى جيعان تىڭ دەرەكتەر مەن جەكە تاجىريبەسىن سارپ ەتكەن وراسان ەڭبەگى بايقالاتىنىن جەتكىزدى.

– اۆتور تۇركى تەكتەس باۋىر­لاس ەلدەردەگى حالىق اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزىپ، قوعام­­دىق پىكىر ايناسىن ءوز ەڭبەگىندە دايەكتى پايدالانادى. تۇڭعىش پرەزيدەنتتى تۇركى الەمىنىڭ دارابوز ليدەرى قاراپا­يىم حالىق­تىڭ قايراتكەرى رەتىندە تانىل­عانى، ونىڭ ەسىمى قازاقستان ەلىنىڭ بالاماسىنا اينالعا­نىن اي­قىن­داپ جازىپ شىققان، – دەگەن ول وقىرمان رەتىندە اۆتور­عا العىس ءبىلدىرىپ، جارىق كورگەن ەڭبەك­تىڭ ءمان-ماڭىزى مەن قۇندىلى­عى­نىڭ جوعارى ەكەندىگىن اتادى.

بۇدان بولەك، جيىنعا قاتىس­­قان ءماجىلىس دەپۋتاتى ساۋىت­بەك ابدراحمانوۆ تۇركى دۇنيەسىن بىرىكتىرۋدەگى نازارباەۆ ەڭبەگى­نىڭ وراسان ەكەندىگىن ايتا كەلىپ، جاقسى كۇندەردى بىلاي قويعان­دا، قيىن كۇندەردىڭ وزىندە تۇركى بىر­لى­گىن نىعايتۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوس­قان تۇلعا رەتىندە ىقپا­لى زور دەپ تۇجىرىمداسا، بەل­گىلى قىر­عىز­ستاندىق عالىم، تۇركو­لوگ قادىر­الى قونقوباەۆ، نازار­باەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەس­سورى يۋلاي شاميلوگلۋ، تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى كىتاپحاناسى­نىڭ جەتەكشى زەرتتەۋشىسى عازيز تەلەباەۆ، سونداي-اق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وكىلى اسكەر پيريەۆ جاڭا باسىلىم تۋرالى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالىپ، ەلباسىنىڭ تۇركى الەمىندەگى رولىنە قاتىستى لەبىزدەرىن ءبىل­دىر­دى. جيىن سوڭىندا اكادەميا باسشىسى دارحان قىدىرالى كۋر­شاد زورلۋعا ارنايى قۇرمەت كور­­سە­تىپ، حالىقارالىق تۇركى اكادە­ميا­سىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتادى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا قانشا ادام ۆاكتسينا الدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:42

ۇقساس جاڭالىقتار