ەلۋ جىل الدىندا
...سونىمەن,
ەلۋ جىل الدىندا ءولىپ ەم,
ءومىر دەپ اتالار قورىمعا كومىلگەم,
نە جازدىم مەن ساعان, و, ءتاڭىر؟!.
...ءتىرى ەدىم,
جاپ-جاسىل قۇس ەدى جۇرەگىم,
حور قىزىن قولتىققا اپ باقتاردا تۇنەدىم.
...عايبات تا,
جوق ەدى قاسىرەت... وي باتپان.
تەك جۇماق سارايى قۇستارىن سايراتقان.
داڭىق تا,
بولماعان پاتشا دا, عارىپ تا,
بەيكۇنا جانىمىز جۇرەتىن قالىقتاپ...
ءبارى ءادىل,
مەيىربان پەرىشتە - قاراۋىل;
ءتاڭىردىڭ كەسىگى قاق جارار قارا قىل..!
جاراتقان
سىي ەتكەن كيەلى شاراپتان,
ماستانعان شايىرلار جۇپار جىر تاراتقان.
بولاتىن
جۇماقتا جىن شالىق كوپ اقىن;
ال, قۇداي ءبارىن دە كەشىرە سالاتىن...
...سونىمەن
ەلۋ جىل الدىندا ءولىپ ەم,
ءومىر دەپ اتالار قورىمعا كومىلگەم.
بۇل قورىم -
تامۇقتىڭ ءوزى ەكەن بىلگەنىم.
باقاستىق,
عاداۋات,
كوز جاسى - كۇندەرىم.
كۇنام نە؟
قالايشا توزەمىن بۇعان مەن!؟.
شىن ءومىر وسى ما؟
قانشا جىل تۇرام مەن؟!.
قاراشى,
عالامنىڭ جاڭىلماس پاناسى!
...ءبىر نارسە الماسىپ كەتكەن اۋ, شاماسى...
***
بەيتانىسسىڭ جانە سونداي تانىسسىڭ,
كۇندەي نۇرلى بولعانىڭمەن, الىسسىڭ.
جۇرەگىمدى ورتتەي جاۋلاي بەرەدى,
جانارىڭنان شاشىراعان ءار ۇشقىن.
سەن كوكتەمسىڭ,
جاپىراقسىز مەن كۇزبىن,
سەنى ىزدەدىم جانارىنان ءار قىزدىڭ.
جاپاندا وسكەن جالقى داراق سەكىلدى
جالعىزبىن-اۋ, جالعىزبىن-اۋ
جالعىزبىن...
مەن كەتەرمىن,
اشار اسپان ساڭىلاۋ,
اقىل-دۇشپان,
جۇرت تاباشىل,
ء(بارى جاۋ!)
ءتۇپسىز تەرەڭ كوزدەرىڭمەن كيىلىپ,
قاراماۋىڭ كەرەك ەدى, جانىم-اۋ.
سەنىڭ كوزىڭ - مەنىڭ مۇڭىم كولكوسىر,
ءار قۇراعى ايتاتۇعىن جەلگە سىر.
مەن كۇزبىن عوي, ورتكە ورانعان ورتەڭمىن,
جاندىم, ءبىتتى!
سەن سەبەپكەر, كەل دە ءوشىر؟!
ەسكى دەرتى, سۋداي جاڭا مۇڭى بار,
ەسالاڭمىن,
جو جوق, كەلمە! (كىم ۇعار...)
مەن كۇزبىن عوي,
كوكتەم مەن كۇز تىم الىس,
اقپان كەلەر, ءبارى تىنار, سۋىنار...
***
ءۇڭىل ماعان؟!
كەكتەن مەيلى...
ۇڭىلمە,
مەن وزىڭە تاۋەلسىزبىن بۇگىن دە!
ءبىر جۇمباق قىز سىبىزعىسىن سىڭسىتىپ
وتىرادى جۇرەگىمنىڭ تۇبىندە...
تىڭداشى سەن,
ءۇنى دەرسىڭ بۇلبۇلدىڭ,
مۇڭى دەرسىڭ جاستىق دەگەن قۇرعىردىڭ...
گۇل ەرنىنەن ۇشقان لاعىل اۋەندەر
كىسقى كەشتە اي نۇرىنداي سىڭعىرلى.
***
...وزگەرىپ سالا بەردى ءومىر ناعىپ؟
بارادى ءۇمىت بيلەپ,
كوڭىل جانىپ.
سەن ماعان مۋزا بولىپ كەلدىڭ بە راس,
كىرشىكسىز قاناتىڭدى جەڭىل قاعىپ؟!
كەل بەرى,
مۋزاسىڭ با؟
سەندىر مەنى!
كوپ بولدى كوك وزەندە سەڭ جۇرگەلى...
مۋزانىڭ جانارى دا جاقۇت پا ەدى,
سەنىڭ مويىل كوزىڭدەي ءمولدىر مە ەدى؟!
مۋزا دا سەندەي ەركە كەكىلدى مە,
ءتۇر-ءتۇسى, كۇلكىسى دە ءوتىمدى مە,
شاشتارى شاشتارىڭداي قاراماقپال
كەشكى تەڭىز تولقىنى سەكىلدى مە؟!
كەل بەرى,
جانىمنان ال ماڭگى مەكەن,
مۋزاسىڭ!
سەنەمىن مەن ەندى بەكەم.
داۋىسى سەنىڭ ءسابي داۋىسىڭداي,
سىمباتى ءسامبى تالداي ءساندى ما ەكەن؟!
قۇلپىرعان ساۋلەسىنەن گۇلدىڭ ءوڭى,
مۋزانىڭ سەندەي كوركەم كۇن - جۇرەگى.
ءوزىنىڭ كىرپىگىندە مونشاق بار ما,
مونشاعى مۇڭى ما ەكەن, كىم بىلەدى...
و, مەنىڭ جاپ-جاس ارمان, ماحابباتىم,
كەل بەرى,
وتىرمايسىڭ نەگە جاقىن..؟
ماڭگىلىك ەشتەمە جوق ادام ءۇشىن,
مۋزاسى قايتقان كۇنى ولەدى اقىن...
***
...ءسوز سيقىر جازباي ما ەكەن جارانى دا...
ماعجان
مەنەن وسى نە تىلەيسىڭ؟
ءسوز بە؟
كانى, كورەيىن,
سول ءسوز تەڭىز تۇبىندەمە, سۇڭگيىن دە, تەرەيىن.
ءىنجۋ ءسوزدى ءىلىپ الىپ قايتا ساعان كەلەيىن,
كىرپىگىڭنىڭ ءار تالىنا ءتىزىپ-ءتىزىپ بەرەيىن.
قانداي سوزبەن سىيلار ەكەم - تەرەڭ جانە ەڭسەلى,
ءومىر دەگەن قاسيەتتى سويلەمدەردىڭ بولشەگى.
جاپىراق تا تابيعاتتىڭ جازىپ بەرگەن ءسوزى عوي,
جاسىل جىبەك كويلەگىڭنەن اۋمايدى ەكەن ول سەنىڭ.
لالاگ ۇلى,
دالاگ ۇلى - اسەمدىكتىڭ ۇعىمى,
مەنىڭ ءسوزىم مىڭ بوياۋلى سول گۇلدەردىڭ شىرىنى.
اق جاڭبىر دا اسپان جاقتان اعىتىلعان سوزدەر عوي,
سىڭعىر - سىڭعىر بۇلاق سويلەر...
ول دا سەنىڭ بۇرىمىڭ.
كوركەم تىلمەن كۇن سويلەيدى, تىرشىلىككە ىم قاعىپ,
(ديدارىڭ دا كۇن سەكىلدى كەتۋشى ەدى نۇرلانىپ)
عارىش جاقتان قۇلايدى ءسوز, ساۋلەلەرمەن بىرگە اعىپ,
جۇرەگىمە ەنەدى ءسوز, وزگە جاننان ۇرلانىپ...
ول جۇمباق ءسوز - ءسۇيۋ دەگەن,
ول قىمبات ءسوز اسا ءبىر,
دەرتى قالىڭ,
ءورتى جالىن, قۇپياسىن اشا ءبىل...
جۇرت ءۇشىن ول ارزان بولسىن, مەن ءۇشىن ول ۇلى ءسوز,
سول ءسوزدى مەن ساعان بەرەم, ارۋ ارمان, جاس ءومىر!
اقشام
الماتى.
اي تۋار شاق,
ءنوپىر الاڭ,
كۇزگى ءبىر كۇندەي بولىپ توقىراعان –
ۇشىمەن تاياعىنىڭ جەر سىزعىلاپ,
وڭاشا ءبىر مۇيىستە وتىر انام.
ەشكىم دە شاقىرمايدى توپقا مۇنى,
(جاڭاعا ەسكى ءومىردىڭ جوق قادىرى)
تاياقتىڭ يمەك باسىن شارت ۇستاعان
قولىنىڭ بىلەۋ-بىلەۋ كوك تامىرى.
اعادى تىم سالقىنداۋ ونداعى قان...
شالدىققان جولاۋشىداي جول قامىنان –
كۇدىك كوپ كوڭىلىندە...
كۇدىك دەگەن
جىمىنان تاپ بەرەتىن ول – قابىلان.
اقشامداي الابۇرتقان ءوڭ-رەتى,
(الاۋلاپ كەلمەيدى عوي ءومىر ەكى)
تاعى دا جۇرەگىن ءبىر سولق ەتكىزدى,
قابىلان قۇيرىعىمەن سوعىپ ءوتىپ...
باق سولىپ بارا جاتىر كەش بۇرلەگەن,
(تەك اسپان جاڭارماعان, ەسكىرمەگەن)
سۇراپىل ءبىر اڭساۋدىڭ تۇرعانى انىق,
كوزىندە جانار وتى وشكىندەگەن.
الماتى - قىزىل-جاسىل جالىن ءىشى,
سان تاعدىر ءجۇر سەندەلىپ سابىلىسىپ.
الاتاۋ پاڭ قارايدى كوكتى سۇزە,
نە قىلسىن ول ادامدار ساعىنىشىن.
كەلگەن جان بۇل ولكەگە ءومىر ايداپ,
قويادى اياعانسىپ مەنى بەيباق.
ورنىنان تۇرا بەرە,
سايسۇيەگى
سىقىرلاپ ءان ساپ كەتتى "ەلىم-ايلاپ..."
جۇماق تۋرالى اڭگىمە
باياعىشا جۇرەك جۇدەپ, ءىش قايناپ,
جۇرمەيمىز بە سۇم ومىرگە ءتىس قايراپ؟!
جاتامىز با جاسىل xاۋىز ىشىندە,
تاڭعى ۇيقىمنان وياتا ما قۇس سايراپ؟!
ءتۇن قاراقشى اكەتپەي مە كۇندى ۇرلاپ,
سۇلۋلاردىڭ سىرعاسىندا سىرلى ىرعاق؟!
ءشولىم قانباي جۇرگەن جان ەم, ىرگەمنەن
بۇلاق اعىپ جاتا ما ەكەن سىڭعىرلاپ..؟
وھو جۇماق, سولاي ما ەكەن!؟
تالپىنام,
سەندە دەيمە كۇناسىز قىز,
ءمارت ۇلان؟!
شاراپ قۇيىپ بەرە مە ەكەن ءبىر سۇلۋ,
كەۋدەسىنەن ءجۇزىم ءيسى اڭقىعان؟!
بەرسە نەنى مىنا جالعان, كوپ الدىم,
ءۇمىت قاشتى, ارمان ءولدى, جوعالدى...
زارعۋ دا, ىنكارلىق تا جوق پا وندا,
(تۋعان جەردى ساعىنبايتىن بولارمىن)
ومىرگە ەركە, وڭىرىڭە وگەي ەم,
ءبىر دە تولىپ,
ءبىر دە ارنامنان كەمەيەم.
جىعاسى بار - جاسىل قۇستىڭ قاناتى,
جۇماق جاقتا سەن بارسىڭ با, ەي ولەڭ؟!
اسپان كوزى – قارا نوسەر,
سەلدەسە,
سەنى اڭسايمىن تاقۋا ءبىر پەندەشە.
...جۇماق جايى شىن بولعان-اۋ, شاماسى,
ءامىرxان دوس قايتا اينالىپ كەلمەسە...
العاشقى قار نەمەسە قوشتاسۋ
ءناپ-نازىك الاقاندا ەرىگەن قار,
تامشىلاپ تاۋسىلاتىن ءومىر بولار.
جىل وتەر, جىن باسىلار بوي بيلەگەن,
سول تامشى جانارىڭنان سەنىڭ دە اعار.
قوشتاسۋ - قاراشانىڭ قارلى كەشى,
ءبىز كوندىك, ءتاڭىر سالدى - جارلىق وسى.
قۇشاعى اپپاق ءبۇرلى اڭقاۋ الەم,
جالقى ەمەن, جايقىن قالا... قالدى ەلەسى.
جۇماقتا ونگەن تالدىڭ بۇرشىگى - ءوزىڭ,
كوركىڭە كوز سۇزەمىن, كۇرسىنەمىن.
قار مىناۋ – العاشقى قار – اسپان گ ۇلى,
(سەن سونداي كوركەم ەدىڭ, كىرسىز ەدىڭ)
سۇلۋلىق – التىن ت ۇلىم, كۇمىس قانات,
كىم سۇيمەك, ساۋساعىنان كىم ۇستاماق؟!
شاعىلعان شاتتىعىڭنىڭ اق مارجانىن,
سەن شاشىپ جىبەردىڭ بە ۋىستاپ اپ;
جاۋىپ تۇر... جەردىڭ قارا ءجۇزىن جابار,
جەل تۇرار, كارى قۋراي ىزىڭ قاعار.
بايانسىز مەنىڭ كەلتە عۇمىرىمداي,
ىمىرتقا سۇلباڭ ءسىڭىپ, ءىزىڭ قالار.
قوش ەندى,
اڭعال داۋرەن بارادى اۋناپ,
جانبايدى باياعىداي جان الاۋلاپ.
اقىرعى ماxابباتتىڭ كەبىنىندەي,
الىستان اقپان كەلەد اعاراڭداپ...
ۋا, ۇلى ىنكارلىكتىڭ بالعىن كەزى,
جوقپىن با؟
بۇ تىرلىكتە بارمىن با ءوزى؟!
...ءبارىبىر سەنى ەسىمە سالار ءالى,
جىلاعان جوسا-جوسا قاردىڭ كوزى.
ءتۇن
كۇندى ءسۇيدىم, ءسۇيدىم مەن تاڭ الاۋىن,
جايدىم سوعان جانىمنىڭ بار الابىن.
...كۇن باتادى-اۋ كوزۇشى كوكجيەكتە
بۇلعاپ, بۇلعاپ قان قىزىل ورامالىن.
سىڭسىتا ءبىر باسادى انىنە كەش,
تەرەزەمدى قاعادى تاعى دا ەلەس.
ءتۇپسىز كوكتەن مىڭ جۇلدىز ويانادى,
ويانادى... دەرتىمە ءدارۋ ەمەس.
قايعى قولى قايناتقان ۋدى ءىشۋدى,
كىم بۇيىردى, كەسەسىن كىمگە ۇسىندى؟!
قوڭىر ۇزىك ءىڭىردىڭ ىرگەسىنەن
كەلە جاتىر اقىق كوز ءتۇن مىسىعى.
تىنىشتىعىن العانداي ءتۇن ۇرلاتىپ,
تۇرەگەلدى كوپ كۇدىك قىرىن جاتىپ.
ءتۇن مىسىعى جارامدى تىرنايدى ەندى,
بالاپانىن جانىمنىڭ شىرىلداتىپ.
نەگە بۇلاي؟ نە ءۇشىن؟ (سۇراق بۇلار}
ءاي, شاماسى, ءولتىرىپ بىراق تىنار...
قارا جاۋلىق جامىلعان جالعىزدىعىم,
بوساعاما سۇيەنىپ جىلاپ تۇرار.
قاناتىم - ءتۇن. مەن قايدا بارام ۇشىپ؟!
ويسىز توبىر ءجۇر تويلاپ شاراپ ءىشىپ.
جالعىزدىعىم موينىندا – عالام مۇڭى,
ال عالامنىڭ قوينىندا – قارا مىسىق...
يەسىز
الماتى باياعى قالپىندا...
اينەكتى قاعادى تامشىلار ءبىر-بىرلەپ,
تاڭدانام تاڭ الدى "ياپىراي, ءبۇل كىم ؟!"-دەپ,
سۇلدەرىن سۇيرەتىپ كەلەدى ءبىر ادام,
جول بويى قارا اعاش تۇر بۇرلەپ.
و, قالا, ۇيقىسىز – ساتكە دە قالعىماس,
سۇپ-سۋىق قوينىڭدى جىپ-جىلى جاڭبىرعا اش!
تاس ەدەن كوشەنىڭ كەۋدەسىن تاسپالاپ,
باۋىرلاپ ۇشادى قارلىعاش.
ەسەرلەۋ جەل تۇردى - جەڭىلتەك قىلىعى,
تارقاتا باستادى بۇلتتاردىڭ بۇرىمىن.
...وتىردى ورىندىققا, دىرىلدەپ ساۋساعى
ازەرگە تۇتاتتى شىلىمىن.
كوز الدى – تاكاپپار سارايلار كىل ابات,
اسقاقتاي قارايدى كەس-كەستەپ تۇرا قاپ.
ماپ-مايدا جاڭبىردىڭ ءموپ-ءمولدىر مونشاعى
اعادى ءاجىمىن قۋالاپ.
اسپاننىڭ شىراعىن بۇلت كومدى – كوكتە ءولدى,
عالامنىڭ جۇزىندە قارالى كوپ بەلگى.
قيساپسىز اق قارلى اقپاننىڭ تۇنىندە ول
اڭساعان وسىناۋ كوكتەمدى.
بارادى جۇرت شۇباپ تىرلىگىن تۇگەندەپ,
ال ونىڭ دەرتى اۋىر, بەرەدى كىم ەمدەپ؟!
جاناردا بۇلك ەتە تۇسەدى ءبىر ەلەڭ,
ەرتىپ اپ كەتەردەي بىرەۋ كەپ.
مەن ونى تانيمىن,
مەن ونى بىلەمىن –
ءساۋىردى سۇيەدى جۇپار ءتوس, گۇل ەرىن.
سوناۋ-ۋ ءبىر تەرەزە ىشىندە مەن بارمىن –
بار ونىڭ جىلاعان جۇرەگى...
مۇرات شايماران
