تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن كۇرەسىندەگى العاشقى باتىل قادامدارىنىڭ ءبىرى – سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلۋى ەدى. ول كەىندە سەمەي پوليگونى 1947 جىلدىڭ 21 تامىزىندا كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ شەشىمى بويىنشا قۇرىلعان بولاتىن. قازاق دالاسىنا الاپات العاشقى يادرولىق سىناق 1949 جىلى 29 تامىزدا اۋادا جاسالدى. ءسويتىپ, ولكەنى جارىلىستار الاڭىنا اينالدىرۋ بارىسىنداعى تۋعان جەرد ۋلاعان سىناقتاردىڭ زارداپتارى قورشاعان ورتاعا, بۇگىنگى جانە بولاشاق ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعىنا جايسىز قاۋىپتى اسەرىن تيگىزىپ, ورنى تولماس قايعىعا دۋشار ەتتى. سوڭعى جارىلىس 1989 جىلدىڭ 19 قازانىندا جۇزەگە اسىرىلدى. ءدال وسى 1989 جىلى الەمدەگى يادرولىق جارىلىستى توقتاتۋدى جاقتاۋشىلار مەن قازاقستاندىق بەلگىلى قوعام قايراتكەرى ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ باستاماسىمەن «نەۆادا – سەمەي» قوزعالىسى قۇرىلدى.
1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن رەسمي تۇردە جابىلدى. بۇل جاعداي تۋرالى مەملەكەت باسشىسى: «قازاقستان, ءبىزدىڭ جاڭا مەملەكەتىمىزدىڭ كۇش-قۋاتى يادرولىق بۇلشىق ەتتەرىن كورسەتۋدە ەمەس, كەرىسىنشە, ولاردى قولدانباۋدا جانە تولىقتاي باس تارتۋدا دەپ بىردەن جانە ماڭگىلىككە شەشىم الدى. جانە بۇل ءبىزدىڭ مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ – جالپىۇلتتىق يدەيا رانگىنا شىعارىلعان بۇكىلحالىقتىق اقىل-ويىمىزدىڭ تەمىرقازىعى بولدى. 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا ءىس جۇزىندە جاھاندىق يادرو تاريحىندا جاڭا ءداۋىر باستالدى», - دەدى.
يادرولىق الەۋەتتەن ءوز ەركىمەن باس تارتۋداعى قازاقستاننىڭ قىزمەتىن مويىنداعان بۇۇ باس اسسامبلەياسى 29 تامىز – حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى كۇنى دەپ جاريالادى. بۇل الەمدىك تاريحتا يادرولىق سىناق پوليگونىن حالىقتىڭ ەركىنە ساي جاپقان العاشقى جاعداي ەدى. وسىلايشا, قازاقستان الەمدىك انتيادرولىق قوزعالىستىڭ كوشباسشىسى جانە بەيبىتشىلىك كىندىگى بولدى.
كورمەنىڭ ماقساتى: الەمدىك قاۋىمداستىقتاعى قازاقستاننىڭ ورنى مەن ءرولىن, يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى قازاقستاننىڭ ۇلەسىن كورسەتۋ.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆ يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن» اتتى كورمە ەكى بولىمنەن تۇرادى:
- ءبىرىنشى بولىمدە مۋزەي قورىنداعى اتوم پوليگونىن جابۋداعى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ءرولى مەن سىڭىرگەن ەڭبەگىن كورسەتۋگە ارنالعان ماتەريالدار كورسەتىلەدى;
- ەكىنشى بولىمدە مۋزەي قورىنداعى العاشقى كەڭەستىك اتوم بومباسىن قۇرۋ تۋرالى قۇجاتتار, سەمەي پوليگونىنىڭ ورنالاسۋ كارتاسى, فوتوقۇجاتتار, گازەت, كىتاپ, پلاكات جانە باسقا دا زاتتاي دەرەكتەر قويىلعان.
كەلۋشىلەردى قر پرەزيدەنتى مۇراعاتىنىڭ قۇجاتتىق ماتەريالدارى مەن «نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق قوزعالىسى كوميتەتى ۇسىنعان ماتەريالدار, «عىلىم ورداسى» ورتالىق عىلىمي كىتاپحاناسىنىڭ سەمەي يادرولىق پوليگونىنا ارنالعان كىتاپ كورمەسى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. كورمەنىڭ ماتەريالدارىمەن العاش تانىسقان مەكتەپ وقۋشىلارى جۇرەكتى تۇرشىكتىرەتىن سۋرەتتەردى كورىپ, كەزىندە ەلباسىنىڭ وڭدى شەشىم قابىلداعانىن ءتۇسىندى.تۋعان دالانىڭ اسپانى بۇگىنگى كۇنى اشىق ەكەنىنە رياسىز سەنىممەن مۋزەيدەن كوڭىلدەرى كوتەرىلىپ قايتتى. ولاردىڭ كوز الدارىندا تۋعان دالانىڭ ءمودىر اسپانى.
الماتى
