جولدىباي بازار,
«Egemen Qazaqstan»
سەنات وتىرىسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى قىلمىستارمەن كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىعى تۋرالى كەلىسىم راتيفيكاتسيالاندى.
زاڭ جوباسى بويىنشا سەناتتا ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ بايانداما جاسادى. قۇجات قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭناماسىن جاقىنداستىرا وتىرىپ, وسى سالاداعى قىلمىستارمەن كۇرەستىڭ حالىقارالىق شەڭبەرىن كەڭەيتەدى جانە نىعايتادى.
كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن جانداندىرۋعا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ جاسالعان قىلمىستاردى انىقتاۋ, جولىن كەسۋ جانە اشۋ جونىندەگى جۇرگىزىلەتىن بىرلەسكەن ۆەدومستۆوارالىق پروفيلاكتيكالىق, جەدەل-ىزدەستىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ جانە ارناۋلى وپەراتسيالاردىڭ ناتيجەلىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق سەناتورلار قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرى تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى.
ءوز كەزەگىندە يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ حاتتاما ارقىلى «سارىتوبە» جانە «اۋحاتتى» اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ مارتەبەسىن حالىقارالىق ەكىجاقتىدان حالىقارالىق كوپجاقتىعا اۋىستىرۋ, سونداي-اق قازاقستاندىق «نوۆوۆوسكرەسەنوۆكا» وتكىزۋ پۋنكتىنىڭ اتاۋىن «سىپاتاي باتىر» دەپ وزگەرتۋ تۋرالى وزگەرىستەر ەنگىزىلەتىنىن ايتتى.
حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ «قاراسۋ» جانە «قورداي» وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ جۇكتەمەسىن جەڭىلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, سونداي-اق شەكارا ماڭىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جاقسارتۋعا جانە تۇتاستاي العاندا ەلىمىز ءۇشىن قىرعىزستانمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋعا قولايلى جاعدايلار جاسايدى.
سەناتور م.جولداسباەۆ شتات بىرلىكتەرىنىڭ سانىن كوبەيتۋ ماسەلەسى قالاي شەشىلەتىندىگىن سۇرادى. ۇقك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – شەكارا قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى دارحان ءدىلمانوۆ كىرۋگە جانە شىعۋعا پاسپورتتىق باقىلاۋ كابينالارى قوسىمشا ورناتىلاتىنىن, بۇل وتكىزۋ رەجىمىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەتىنىن حابارلادى.
پالاتا, سونداي-اق اقپاراتقا كىرۋ, شەشىمدەر قابىلداۋ پروتسەسىنە جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋى جانە قورشاعان ورتاعا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا سوت ادىلدىگىنە قول جەتكىزۋ تۋرالى كونۆەنتسياعا لاستاۋىشتاردىڭ شىعارىندىلارى مەن تاسىمالدارىنىڭ تىركەلىمدەرى تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى.
زاڭ جوباسىن ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ تانىستىردى.
حاتتاما ورحۋس كونۆەنتسياسىنىڭ ءبىر بولىگى بولىپ تابىلادى جانە 2003 جىلعى 21 مامىردا ورحۋس كونۆەنتسياسى تاراپتارىنىڭ كەزەكتەن تىس كەڭەسىندە قابىلداندى.
قۇجات لاستاۋىشتاردىڭ شىعارىندىلارى مەن تاسىمالدارىنىڭ تىركەلىمدەرى تۋرالى العاشقى زاڭدىق تۇرعىدان مىندەتتى حالىقارالىق قۇجات بولىپ تابىلادى. ونى قابىلداۋ جۇرتشىلىقتىڭ اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتەدى, جۇرتشىلىقتىڭ قورشاعان ورتانى لاستاۋدىڭ الدىن الۋىنا جانە ونى ازايتۋ سالاسىنداعى شارالارعا قاتىسۋىنا ىقپال ەتەدى.
حاتتاماعا قوسىلۋ ورحۋس كونۆەنتسياسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا مۇشە باسقا مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋدىڭ قيسىندى جالعاسى بولىپ تابىلادى.
سەنات وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكى وقىلىمدا قارالدى. زاڭ جوباسى جونىندە نەگىزگى باياندامانى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا جاسادى.
زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – جوعارى جەتىستىكتەر سپورتىندا دوپينگتى قولدانعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭنامالارىن جەتىلدىرۋ, سونداي-اق سپورتتا دەمەۋشىلىكتى قۇقىقتىق رەگلامەنتتەۋ.
زاڭ جوباسىمەن بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى.
قوسىمشا بايانداما جاساعان سەناتور سەرگەي ەرشوۆ زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارىن ايتتى:
- پاراليمپيادا ويىندارىنىڭ چەمپيوندارى مەن جۇلدەگەرلەرىنىڭ تىلەگىن ەسكەرە وتىرىپ, ولارعا تومەنگى قاباتتاردا نەمەسە ليفتىلەرى بار تۇرعىن ۇيلەردەن, ال تىرەك-قوزعالىس اپپاراتىندا دەرتى بار پاراليمپيادا ويىندارىنىڭ چەمپيوندارى مەن جۇلدەگەرلەرىنە ەكىنشى قاباتتان جوعارى ەمەس تۇرعىن ءۇي الۋ قۇقىعىن بەرۋ;
- دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسىندا دەمەۋشىلىك كومەك كورسەتۋ جونىندەگى ساياساتتى ىسكە اسىراتىن بىرىڭعاي وپەراتور قۇرىلادى. بىرىڭعاي وپەراتور قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى تۇراقتى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ.
زاڭ جوباسى, سونداي-اق نەگىزگى ماقساتى سۋردليمپيادالىق سپورت تۇرلەرى بويىنشا مۇگەدەك سپورتشىلار اراسىندا دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى دامىتۋعا جاردەمدەسۋ بولىپ تابىلاتىن ۇلتتىق سۋردليمپيادالىق كوميتەتتىڭ مارتەبەسى مەن وكىلەتتىگىن كۇشەيتۋدى كوزدەيتىن جاڭا «ۇلتتىق سۋردليمپيادالىق قوزعالىس» بابىمەن تولىقتىرىلدى.
بيۋدجەت كودەكسىنە تۇزەتۋ ۇلتتىق پاراليمپيادالىق كوميتەتكە دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرما الۋ جانە وعان قاتىسۋ قۇقىعىن بەرۋدى كوزدەيدى.
اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە دوپينگكە قارسى ەرەجەلەردى بۇزعانى ءۇشىن ادامداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ بولىگىنە تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى. وسىلايشا, جاتتىقتىرۋشىنىڭ, جاتتىقتىرۋشى-وقىتۋشىنىڭ, سپورتتىق مەديتسينا جونىندەگى ماماننىڭ جانە سپورتشىعا قاتىستى سپورتتا تىيىم سالىنعان سۋبستانتسيالاردى جانە تىيىم سالىنعان ادىستەردى پايدالاناتىن دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسىنداعى وزگە دە ماماننىڭ دوپينگكە قارسى ەرەجەلەردى بۇزعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەنەدى.
سەناتور ۆلاديمير ۆولكوۆ كەيبىر ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى كەلتىرە وتىرىپ, 2014 جىلدان باستاپ 29 سپورت ءتۇرى بويىنشا 116 قازاقستاندىق سپورتشى جانە 1 جاتتىقتىرۋشى دوپينگكە قارسى ەرەجەلەردى بۇزعانى ءۇشىن شەتتەتىلگەنىن ايتتى. «قازىرگى جانە بولاشاق سپورتشى ۇرپاقتىڭ ءۇمىتىن اقتاماعاندار ول ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كوتەرۋى ءتيىس. ازىرگە تەك اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك بولعانى وكىنىشتى», – دەدى سەناتور. دەپۋتات, سونداي-اق قازاقستاندىق سپورتشىلاردىڭ 2020 جىلعى جازعى وليمپيادا ويىندارىنا قاتىسۋ ءۇشىن العان ليتسەنزيالارى سانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. قازىر سپورتتىڭ 12 ءتۇرى بويىنشا بارلىعى 28 ليتسەنزيا جەڭىپ الىندى. وتكەن وليمپياداعا دايىندىقتىڭ وسى كەزەڭىندە ولار 50 بولعان ەدى.
«توكيودا وتكەن وليمپيا ويىندارىندا قازاقستاندىق سپورتشىلاردىڭ سانى جەتكىلىكتى مە, الدە وندا تەك بىرىڭعاي سپورت فۋنكتسيونەرلەرى بولا ما؟ ءارى ليتسەنزيانىڭ از سانى دوپينگتىك داۋ-دامايعا بايلانىستى ەمەس پە؟» دەدى ۆ.ۆولكوۆ.
ساۋلە ايتپاەۆا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان جاتتىقتىرۋشىلار مەن سپورت كلۋبتارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە نازار اۋداردى.
سەناتور سەرىك جاقسىبەكوۆ وليمپيادالىق ەمەس سپورت تۇرلەرىن دامىتۋ جانە دەنە شىنىقتىرۋدى ناسيحاتتاۋعا ءتيىستى كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
جوعارعى پالاتا باسشىسى سەناتورلارعا قولداۋ ءبىلدىردى. داريعا نازارباەۆا اكىمدىكتەردى بۇقارالىق سپورتپەن اينالىسۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىم قۇرۋعا شاقىردى. «مەن كاسىبي سپورتقا كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن تۇسىنەمىن, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تۋى الەمدىك ارەنالاردا كوتەرىلگەنىن قالايمىز, دەگەنمەن جالپى حالىقتى جانە بۇقارالىق سپورتتىڭ ءرولىن ۇمىتۋعا بولمايدى», دەپ اتاپ ءوتتى سەنات توراعاسى.
جان-جاقتى تالقىلاۋدان كەيىن سەناتورلار دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزدى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلاردىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارى دا تىڭدالدى.
وسى ورايدا, سەناتور ءابدالى نۇراليەۆتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆتىڭ اتىنا اۋىل شارۋاشىلىعى ماشيناسىن جاساۋعا ارنالعان سالالىق باعدارلاما ازىرلەۋ قاجەتتىگى جونىندە دەپۋتاتتىق ساۋالىنا توقتالا كەتەيىك. «رەسپۋبليكامىزدا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى تەحنيكالىق قولداۋ سالاسىندا مينيسترلىكتىڭ الدىندا كۇرمەۋى كۇردەلى, وزەكتى مىندەتتەر تۇر. ماسەلەنى جان-جاقتى شەشۋ ءۇشىن وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ماشيناسىن جاساۋ سالاسىن قايتا جاڭارتۋ جانە اگروونەركاسىپتىك كەشەندە ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قولداۋ جۇيەسىن دامىتۋ ماقساتىندا سالالىق باعدارلاما قاجەت دەپ سانايمىز», دەدى سەناتور. وسى ورايدا دەپۋتات سالالىق باعدارلامادا شارۋالار ءۇشىن تەحنيكا الۋعا قاراستىرىلعان مەملەكەتتىك سۋبسيديالاۋدىڭ دەڭگەيىن 25-تەن 50 پايىزعا دەيىن كوتەرۋدى, ليزينگكە بەرىلەتىن تەحنيكالارعا الدىن الا تولەمدەر كولەمىن 25-تەن 10 پايىزعا دەيىن تومەندەتىپ, مەرزىمىن 10 جىلعا دەيىن ۇزارتۋدى قاراستىراتىن ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتتى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا قازاقستانداعى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى پاركىنىڭ نەگىزگى تۇرلەرى: 147,3 مىڭ تراكتوردان, 35,5 مىڭ استىق جيناۋشى كومبايننان, 3,9 مىڭ ەگۋ كەشەندەرىنەن, 79,5 مىڭ تۇقىمسەپكىشتەن, 14,8 مىڭ دەستەلەگىشتەن تۇرادى. «بۇل دەگەنىمىز, 1990 جىلدارمەن سالىستىرعاندا قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ سانى 2 ەسەگە كەم. فەرمەرلەردىڭ قولدانىستاعى تەحنيكالارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىنىڭ توزىعى جەتكەن, قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمى الدەقاشان شىققان. دالىرەك ايتساق, تراكتورلار مەن كومباينداردىڭ توزۋى 80%-دى قۇرايدى. ولاردىڭ ىشىندە پايدالانۋ مەرزىمى 15 جىلدان جوعارى تراكتورلار – 79 %; كومبايندار – 54 %; تۇقىمسەپكىشتەر – 86%-دان استام», دەدى ءابدالى نۇراليەۆ.
اتالعان ماسەلەنى تەرەڭدەتە قوزعاعان سەناتور تەحنيكالاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, قولدا بار جابدىقتاردىڭ توزۋ دەڭگەيى جەر وڭدەۋدە اگروتەحنيكالىق شارالاردىڭ مەرزىمىندە اتقارىلماۋىنا, ءونىمنىڭ ساپاسىنا جانە كولەمىنە كەرى اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە فەرمەرلەردىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن تومەندەتەدى جانە مۇناي ونىمدەرىن ۇتىمسىز تۇتىنۋمەن بايلانىستى قوسىمشا شىعىندار بەرەدى. «مامانداردىڭ ەسەپتەۋىنشە, قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن مەحانيكالاندىرۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنەن ەلىمىز جىل سايىن 3 ميلليون تونناعا جۋىق ءونىم جوعالتىپ وتىر. اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىنىڭ (ەگۋ كەشەندەرىنەن باسقا) نەگىزگى تۇرلەرىن جاڭارتۋ قارقىنى دا تومەن. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الۋدىڭ ورتاشا جىلدىق كولەمى 80 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە وتاندىق ءوندىرىس 20,5 ملرد تەڭگە», دەدى سەناتور.
