ەكونوميكا • 19 قاراشا، 2019

بيزنەس جانە الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك

37 رەتكورسەتىلدى

«سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» جولداۋىندا 2025 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى تۇراقتى ءوسىمىن 5 پايىزعا جانە ودان دا جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋ، ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ناقتى ءوسىمىن كەم دەگەندە 1،7 ەسەگە ارتتىرۋ مىندەتى قويىلىپ، قارقىندى دامىعان جانە ينكليۋزيۆتى ەكونوميكاعا تىڭ سەرپىن بەرۋدىڭ ناقتى جولدارى قاراستىرىلعانى بەلگىلى. بۇل ورايدا ەلىمىزدىڭ دامۋ ستراتەگياسىندا، الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي ومىرىندە ءتيىمدى جانە شاعىن ورتا بيزنەستىڭ الاتىن ورنى ولشەۋسىز ەكەنى ەشقانداي تالاس تۋدىرمايدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ساناعا سىڭگەن پاتەرناليستىك پيعىل مەن ماسىلدىقتان ارىلۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن، شاعىن جانە ورتا بيز­نەستىڭ وركەندەۋىنە كەدەرگى كەلتى­رەتىن ارەكەتتەر مەملەكەتكە قار­سى قىلمىس رەتىندە تانىلۋى تيىس­تى­لىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن.

ءيا، ميكروبيزنەس كەڭىنەن ور­كەن جايعان تۇستا تۇراقتى جۇ­مىس ورىندارى قۇرىلىپ، جۇ­مىس­­سىز­دىقتىڭ ازايارى، بەرىك سا­لىق بازاسى قۇرىلىپ، جەرگىلىكتى قازىنا مولايا تۇسەرى انىق. بۇل سالاعا ۇلت­تىق قوردان 100 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ، «بيزنەستىڭ جاڭا جول كارتاسى» شەڭبەرىندە ال­داعى ءۇش جىل ىشىندە 250 ميلليارد تەڭگەنىڭ باعىتتالاتىنى ناق­تى قولداۋدىڭ ايقىن مىسالى بولسا كەرەك.

سونىمەن قاتار بىرقاتار زاڭ­نا­مالىق قۇجاتقا تۇزەتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلمەك. ما­سەلەن، 2020 جىلدان باس­تاپ ميكرو جانە شاعىن بيزنەس سۋبەك­تىلەرىنە تەكسەرىس جۇرگىزۋگە ءۇش جىلعا دەيىن تىيىم سالۋ تۋرالى شەشىم ءوز كۇشىنە ەنەدى. مۇنىڭ ءوزى بيزنەستىڭ ادال ءارى زاڭ تالاپتارىنا ساي جۇرگىزىلۋىمەن قاتار كاسىپكەرلەردىڭ قوعام مەن مەملەكەت الدىنداعى الەۋمەتتىك جاۋاپ­كەرشىلىگىن ارتتىرۋعا، اۋىرت­پالىقتاردى ازايتۋعا سەپتەسەدى. سول سياقتى ۇلتتىق بيزنەسكە حا­لىق­ارالىق نارىقتاردا قول­داۋ كور­­سەتۋدىڭ تەتىكتەرى دە اي­قىن­دال­عان. شىنى كەرەك، ءوز ونىم­دەرىن ەكسپورتقا شىعاراتىن كوم­پا­­نيا­لار ءالى دە مەملەكەتتىك قول­­داۋ­­عا ءزارۋ. اسىرەسە، ءونىمدى ساتۋ ىسىن­دە ءتۇيىندى پروبلەمالار از ەمەس. جاسىراتىنى جوق، جەر­گى­لىك­تى جەر­لەردە اكىمشىلىك، قاعاز­باس­­­تى­لىق، بيۋروكراتتىق كەدەرگى­لەر­­گە تاپ بولۋى سالدارىنان ءوز جۇ­­­مى­­سىن توق­تاتۋعا ءماجۇر بولماسا، سا­لىقتان جالتاراتىن نەمەسە كو­­لەڭكەلى ەكو­نوميكامەن اينا­لى­­ساتىن كاسىپ يە­لەرى دە از ۇشىراسپايدى.

 * * *

وڭىردە ايماقتاردى دامىتۋ باعدارلاماسى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلى­عى، ونەركاسىپ، قۇرىلىس سالالارىندا ءوسىم بايقالادى. نەگىزگى كاپيتالعا قۇيىلعان ينۆەستي­تسيا 3 جىلدا 37، قۇرىلىس قارقىنى 45، جاقسى جانە قاناعاتتانار­لىق جاعدايدا­عى جولداردىڭ ۇلەسى 8 پا­يىزعا، ەل­دى مەكەندەردى تازا اۋىزسۋمەن قامتۋ 3،8 ەسەگە ارتتى. 129 نەگىزگى كورسەتكىشتىڭ 80 پا­يىزدان استامى ورىندالدى. وبلىستا 30 مىڭنان استام كاسىپكەرلىك نىسان تىركەلسە، بىلتىر ولار وندىرگەن جالپى ءونىم مولشەرى 600 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. ءوسىم 3،6 پايىز بولعان. بارلىق سالىق تۇرلەرىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى وسى سالادان تۇسكەن. الايدا قولداعى مالىمەتتەر كور­سەتىپ وتىرعانداي شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ 40 پايىز­دايى ساۋدا-ساتتىقپەن عانا شەك­تەلىپ ءجۇر. بىلايشا ايتقاندا، «اۋىردىڭ ءۇستى، جەڭىلدىڭ استى» سەكىلدى جەڭىل تىرلىككە بايلانىپ قالعان ءتارىزدى.

ونىڭ ىشىندە جاۋىننان كە­يىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي ونسىز دا قاپتاپ كەتكەن ساۋدا نۇكتەلەرىن اشۋعا ۇمتىلىس كوبەيمەسە، ازاياتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. سونىڭ سالدارىنان وندىرىستە ەڭبەك ەتەتىندەر – 4، 5، اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇرگەن­دەرى 20 پايىز توڭىرەگىندە عانا. ونىڭ ءبىر سەبەبى مەملە­كەت­تىك قولداۋ تەتىكتەرى قاراستىرىل­عانىنا قاراماستان جەرگىلىكتى بيلىك ورىندارى تاراپىنان كاسىپ­كەرلەردىڭ جاڭا جوبالار مەن وزىق تەح­نولوگيالارعا دەگەن قىزىعۋ­شى­لىعىن ارتتىرۋ، ىنتالاندىرۋ ق ۇلىقسىزدىعىنا كەلىپ تىرە­لەدى. اۋىلدىق جەرلەردەن كەلىپ تۇسەتىن بيزنەس-جوسپارلار تىم از. جامبىل، تيميريازەۆ، اققايىڭ اۋداندارى بار-جوعى 3-4 جوبا عانا ۇسىنعان. ءتىپتى ءتيىستى سۋبسيديا بەرىلمەي قالعان سياقتى وعاش جايتتار دا كەزدەسكەن. شال اقىن اۋدانىندا ءبىر ىسكەر جان 23 ميلليون تەڭگە قارجىنى راسىمدەي الماي ءبىراز اۋرە-سارساڭعا تۇسكەن.

اكىمدىكتىڭ كەلەلى ءبىر وتىرى­سىندا ايماق باسشىسى قۇمار ا­ق­ساقالوۆ الدا ماشينا جاساۋ سەكتورىن ۇلكەن وزگەرىستەر كۇتىپ تۇرعانىن قاداپ ايتقان ەدى. قۇمار ىرگەباي ۇلى كەنجەلەپ قالعان سالا­عا ۇكىمەتتىڭ نازارىن قايتا-قايتا اۋدارتا ءجۇرىپ 6،7 ميلليارد تەڭگە بولدىرتكىزگەن. ناتيجەسىندە، وسى قاراجاتقا پەتروپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ جانە كيروۆ زاۋىتتارى جاڭعىرتىلىپ، ءوندىرىس كولەمى ارتتى. بىلدىكتەر پاركى جاڭالانىپ، ەت، بالىق، كوكونىس تاسىمالداۋ­عا ارنالعان ۆاگونداردىڭ العاش­قى لەگى رەسەيگە جونەلتىلدى. تەز بۇ­زى­لا­تىن ونىمدەردى ءتيىستى جەر­لەر­­گە ۋاقتىلى جەتكىزۋگە وتە قو­لايلى سانالعاندىقتان، سۇرا­نىس جوعارى. ەكونوميكالىق تۇرعى­دان وڭ وزگەرىستەر بولاتىنىنا نىق سەنىمدى كيروۆ زاۋىتىنىڭ باسشىلىعى زاماناۋي كومپيۋتەرلەر قۇراستىرۋعا كىرىسىپ كەتكەن.

سول سياقتى ەكونوميكالىق جا­­عىنان وتە ءتيىمدى زاماناۋي ءون­­دىرىس سالالارىن جولعا قويۋ­دىڭ، شيكىزاتتى قالدىقسىز وڭ­دەۋ­­دىڭ، ەكسپورتقا بارىنشا با­سىم­­دىق بەرۋدىڭ جان-جاقتى مۇم­­كىن­دىكتەرى ويلاستىرىلعان. «KazFoodProducts» كوم­پانيا­سى­نىڭ باس ديرەكتورى، جەكە ين­ۆەستور ءاليحان تالعاتبەكتىڭ ءون­دىرىسى توقتاپ قالعان «بيوحيم» زاۋىتىن قايتا جاڭعىرتۋ تۋرالى ۇسىنىسى اكىمدىك تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ، قوس تاراپتىڭ ءوزارا سەنىم­گە نەگىز­دەل­گەن ۇيىمداستى­رۋ جۇمىس­تارى ار­قا­سىندا «Bio Operation» دەگەن ­جاڭاشا اتاۋ مەن مازمۇنعا يە وزگەشە كاسىپورىن پايدا بولدى. رەسپۋبليكادا بالاماسى جوق ءون­دىرىس وشاعى استىقتى تەرەڭدەپ وڭ­دەپ، ودان قۇرعاق كىلە­گەي مەن كراحمال، ءۇشىنشى سۇرىپ­تى ۇن، جارما، جەمازىق الادى. جۋىردا گليۋتەن شىعاراتىن تسەح ىسكە قوسىلسا، جىل اياعىنا دەيىن بيوەتانول وندىرىلەدى.

– مۇنداي كاسىپورىن ەلىمىزدە جوق، شەتەلدە دە ساناۋلى. وزىق قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الۋعا 11 ميلليارد تەڭگە قارجى قۇيىلدى. قازىر كۇنىنە 140 توننا كىلەگەي، 50 توننا كراحمال وندىرىلەدى. اقش-پەن، ەۋروپا، ورتالىق ازيا، كورشى مەملەكەتتەرمەن جاساس­قان كەلىسىمشارتتارىمىز بار. بۇرىندارى ءۇشىنشى سۇرىپتى ۇن الۋدىڭ ماشاقاتى كوپ بولا­تىن. قازىر كىلەگەي قوسسا، جەتكىلىكتى. تىڭ ءتاسىل، وزىق تەحنولوگيا دەگەن وسى! جىلىنا 200 مىڭداي توننا  بي­داي قاجەت ەكەنىن ەسەپتەپ قوي­دىق. استىقتى ولكەدە ورنالاس­قان­دىقتان، بۇل جاعىنان قام جەمەۋگە بولادى. تۇراقتى جۇمىس ىس­تەي­تىندەردىڭ سانى بەس جۇزگە دەيىن ارتتىرىلادى. ءبىز بەرگەن ۋادە­مىزگە بەرىكپىز، ىسىمىزگە ادالمىز، – دەيدى جەكە ينۆەستور.

وبلىس ورتالىعىنداعى «رادۋ­گا» سەرىكتەستىگىنىڭ ىزدەنىس­تەرىن دە تىڭ جاڭالىقتار قاتارىنا قوسۋ­عا بولادى. مۇندا سۇيىق سابىن شى­عاراتىن تسەح پايدالانۋعا بەرى­لىپ، كۇنىنە التى تونناعا دەيىن ون­دى­رەدى. ءونىمنىڭ وننان استام ءتۇرىن جاساپ، ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن قالاسىنا جونەلتەدى. تاپسىرىس كولەمىنىڭ ارتۋىنا وراي قاتتى سابىن شىعاراتىن جاڭا جەلىنى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. زاماناۋي تەحنولوگيالار مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا ءوز جەمىسىن بەرە باستادى. بيىل وڭىردە ءتورت ءسۇت-تاۋار­­لى فەرما بوي كوتەرىپ، ونىم­دىلىكتى 11 مىڭ تونناعا دەيىن ۇل­عاي­تۋعا مۇمكىندىك بەردى. ونىڭ ءبىرىن «مامبەتوۆ جانە ك» كو­مان­­ديتتىك سەرىكتەستىگى ىسكە قوس­قان. جاڭاشىلدىققا اركەز جانى قۇمار سەرىكتەستىك باسشىسى ەر­كەبۇلان مامبەتوۆ كوپ جىلدان بەرى مەملەكەتتىك باعدارلامالار بويىنشا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. جوبا قۇنى – 2،3 ميلليارد تەڭگە. «قازىر مۇندا 700 باس ءسۇتتى سيم­مەن­تال سيىرى باعىلادى. 35 تۇر­­عىن ەڭبەك ەتەدى. ءار سيىردان جى­­لى­­نا 6 مىڭ ليتر ءسۇت ساۋىلادى. ءبىر ءليترى 145 تەڭگەدەن ساۋدالا­نادى. مۇنىڭ ءبارى تسيفرلاندىرۋ جۇ­­يە­­سىنىڭ ارقاسى!» دەيدى ە.مامبەتوۆ.

جولداۋدا العا قويىلعان ما­ڭىز­دى تالاپتاردىڭ ەندى ءبىرى شەتەلدەن تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىستارىن بارىنشا جانداندىرۋ دەسەك، وڭىردە 580 ميلليارد تەڭگەنىڭ 46 ينۆەستيتسيالىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ بەلگىلەنگەن. ولاردىڭ 11-ءى شەتەلدىكتەرگە تيە­سىلى. بۇل جونىندە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى ەرلان حايروۆ­تىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ال­قالى باسقوسۋدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى داۋرەن جانداربەك ەگجەي-تەگجەيلى بايانداپ بەردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، سوڭعى كەزدەرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار اياسىندا ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان كاسىپورىندار لەگى كوبەيگەن. كەلەشەكتەگى جوس­پارلار ءتىپتى اۋقىمدى. قالتالى قارجىگەرلەردى اگرارلىق اي­ماق­تىڭ جاعراپيالىق ورنالاسۋ قولاي­لىعى، توپىراقتىڭ قۇنارلىعى، جاسالىپ جاتقان جەڭىلدىكتەر قات­تى قىزىقتىرادى. ينۆەستورلار­دىڭ بىرلەسە قاتىسۋىمەن Class، Kazmeal، «تايىنشا ماي»، تايىن­شا ەت كومبيناتى سەكىلدى ءىرى ءوندىرىس وشاقتارى، كوپ جىل توقتاپ قالعان كاسىپورىندار ىسكە قوسىلدى.

ەرەكشە تاپسىرمالار جونىن­دەگى ەلشى جولداۋدا ءاربىر سالا مەن ءوڭىر ءۇشىن ناقتى ماقساتتى كور­سەتكىشتەر بەلگىلەنگەنىن، وعان مەم­لەكەتتىك ورگاندار جاۋاپتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ينۆەستورلار ءۇشىن ەكى نەگىزگى قولداۋ ءتۇرى قاراس­تىرىلعان. اكتسيزدى تاۋارلار­دى شىعاراتىن جانە پايدالى قازبالاردى قازۋمەن اينالىسا­تىن­داردان باسقاسىنىڭ ءبارى قازاقستانعا اكەلىنەتىن قۇرىل­عىلارعا تولەنەتىن كەدەندىك باج سالىعىنان بوساتىلادى. وعان قوسا، ونەركاسىپ نىسانىن تۇرعىزۋ ءۇشىن جەر تەلىمىن تەگىن الۋ مۇمكىندىگى بار. ەكىنشى، يندۋستريالاندىرۋ باعىتى شەڭبەرىندە، دالىرەك ايتقاندا، حيميا، مۇناي-حيميا، مەتاللۋرگيا، ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپكەر جوباعا 2 ميلليون ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش سو­ماسىن قۇيسا، سالىق­تىڭ ءۇش تۇرى­نەن بوساتىلادى. ال ينۆەستورلار ونەر­­كاسىپ نىسانىن تۇرعىزىپ بول­­عانشا، سوسىن ءبىر جىل مەرزىم ىشىن­­دە ءوزىنىڭ جۇمىسشى كۇشىن پاي­­دا­لانا الادى. كەيىن جەرگىلىكتى تۇر­­عىن­داردى جۇمىسپەن قامتۋعا مىندەتتى.

كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا بيزنەسكە تىكەلەي قاتىستى جوبالىق كەڭسەلەردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ، تالقىلاۋلار جۇيەلى تۇردە ۇيىم­داستىرىلىپ، بىرقاتار ماسەلە قولما-قول شەشىمىن تاپقان. ءجون-جوسىقسىز تەكسەرىستەر 30 پايىز­عا ازايعان. بيزنەستى جۇرگىزۋ جەڭىل­دىگى بويىنشا قۇرىلعان رەي­تينگ ناتيجەسىندە وبلىس بەسىنشى ورىن­عا تۇراقتاعان. وڭىردە «قارا­پا­يىم زاتتار ەكونوميكاسى» دا بىر­تىندەپ دامىپ كەلە جاتقانى دا اتاپ كورسەتىلىپ، ناقتى مىسالدار كەلتى­رىلدى. ەۆگەني كوبرين بۇعان دەيىن جيھاز تسەحىن ىسكە قوسىپ، ءتاپ-ءتاۋىر تابىس تاۋىپ كەلگەن. كەيىن باسەكەلەستەردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى سۇرانىستىڭ كەمى­گەنىن اڭعارىپ، ماتراس جاسايتىن فابريكا اشۋعا بەل بۋعان. ءسويتىپ، مەملەكەتتىڭ قارجىلىق قولداۋىنا سۇيەنگەن. دامۋ قورى ارقىلى 8 ميلليون تەڭگە نەسيە رەسىمدەپ، تىگىن ماشينالارىن، باسقا دا قۇرال-جابدىقتار ساتىپ العان. قازىر ماتراستىڭ 45 ءتۇرىن ءوز تۇتىنۋشىلارىنا جونەلتەدى. ورتاشا ايلىق جالاقى 140 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە. ەكى جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزگە تانىلىپ، ەندى ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى.

جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەندەي، دامىعان اگروونەركاسىپ كەشەنىن ورىستەتۋدە نەگىزگى رەسۋرسىمىز سانالاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى باستى ءرول اتقارادى. ىشكى نارىق­تا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار شەتەل­دەردە دە سۇرانىسقا يە ەكولو­گيالىق تازا ونىمدەر شىعارۋعا وبلىستىڭ الەۋەتى زور. بىلتىر 5 مىڭ توننا وسىمدىك مايى مەن 4 مىڭ تونناعا جۋىق مايلى دا­قىل­دار سىعىندىسى ەكسپورتتال­سا، بيىلعى كورسەتكىشتى ەكى ەسەگە دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. بۇل ونىمدەردىڭ جارتىسىنان استامىن «تايىنشا ماي» كاسىپورنى وندىرەدى. سەرىكتەستىكتىڭ جىلىنا 300 مىڭ توننا مايلى داقىل وڭدەۋگە قاۋقارلى ەكەنىن ەسكەرسەك، بەلگىلەنگەن مەجەنىڭ ورىندالاتىنى كۇمانسىز. قازىر مۇندا 150-گە جۋىق جەرگىلىكتى تۇر­عىن تۇراقتى جۇمىسپەن قام­تاماسىز ەتىلگەن. وڭىردە جىل سا­يىن 1،5 ميلليون تونناداي بيداي سىرتقا ساتىلادى. الدا وڭدەلەتىن شيكىزاتتىڭ كولەمىن ارتتىرىپ، دايىن ءونىم رەتىندە ەكسپورتتاۋ مىندەتى تۇر. ول ءۇشىن ماماندار ءار گەكتاردان ەڭ كەم دەگەندە 150-200 مىڭ تەڭگە تابىس الۋ قاجەتتىگىن ەسەپتەپ شىعارعان.

بۇل دەڭگەيگە جەتكەن شارۋا­شى­­لىقتار بارشىلىق. ەكىنشى جولى – استىق ءوندىرىسىن ءارتاراپ­تان­دىرۋ ارقىلى مايلى داقىل­دار ۇلەسىن مولايتۋ. بۇگىندە وبلىس­تا 1 ميلليون گەكتارداي القاپتا وسى دا­قىل تۇرلەرى وسىرىلەدى. ءسوز اراسىندا بيىل «سولتۇستىك سوياسى» قاناتقاقتى جوباسىنىڭ جۇزەگە اسى­­رىلا باستاعانىن ايتا كەتكەن ءجون. بولاشاقتا ونىڭ كولەمى 20 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتىلماق. باس­تا­ماعا العاش قولداۋ بىلدىرگەن­دەردىڭ ءبىرى «تايىنشا استىق» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى اناتولي رافالسكي مول تابىس اكەلەتىن داقىلداردىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەندىكتەن، تەرىسكەيدىڭ كلي­ما­تىنا بەيىمدى سۇرىبىن ەگىپ، گەكتار بەرەكەلىلىگى 15 تسەنت­نەر­دەن اينالعان. ۇكىمەت تە تيە­سىلى سۋب­سيديانىڭ جارتىسىن قاي­تارىپ، الەۋمەتتىك جاۋاپكەر­شىلىككە بەرىك ەكەنىن كورسەتكەن.

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ وبلىستىق دەپارتامەنتى م.جۇماباەۆ اۋدانىندا كەلەلى جيىن وتكىزگەندە تۇر­عىندار مۇڭ-مۇقتاجدارىن ور­تاعا سالعان. ولاردىڭ ايتۋلارىنشا، تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار دەمەكشى، الەۋمەتتىك جاۋاپكەر­شىلىك بارلىق تاراپقا دا بىردەي، تەڭ دارەجەدە جۇكتەلۋى ءتيىس. بۋلاەۆ تاسجولىنا قىرۋار قاراجات جۇمسالىپ، جوندەلگەن. الايدا ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي جاتىپ قالپىنا كەلتى­رىلگەن جولداردىڭ ءبىر بولىگى جارامسىز بولىپ قالعان. ەندى مىنا قىزىقتى قاراڭىز، زاڭ بويىنشا اعىمدىق جوندەۋدەن وتكەن ۋچاسكەلەردىڭ ساپاسىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرمەيتىن كورىنەدى. سولاي ەكەن دەپ تاپسىرىلعان ىسكە سالعىرت-سالاق قاراۋعا بولا ما؟ اۋدان اكىمدىگى، باسقا دا باقى­­لاۋشى، قاداعالاۋشى ۇيىم­دار جاۋاپكەرشىلىكتەن سىتىلىپ كەت­كەندەردىڭ جولىن كەسۋدىڭ ورنىنا كەمشىلىككە كوز جۇما ق­ا­را­عان. شاعىمداردى تالقى­لاۋ بارى­سىندا «ەسىل سۋ» كاسىپور­نى­نىڭ بۋلاەۆ قالاسىنا سۋ بەرۋ­دى توقتاتقانى ءمالىم بولعان. اسى­رەسە، ورتالىق اۋرۋحانانىڭ بەرە­شەگى كوبەيىپ كەتكەن. اۋدان ورتالىعىندا باقىلاۋ-كاسسالىق قۇرىلعىلاردى جوندەيتىن ورتالىق بولماعاندىقتان، كاسىپ­كەر­لەر تالشىقتى-وپتيكالىق جەلى­نى پايدالانا الماي وتىر.

ماقالامىزدى مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ حالىققا ارناعان جول­داۋىنداعى: ء«بىز شاعىن كاسىپ­كەر­لىكتى بۇكىل قوعام بولىپ قول­داۋى­مىز كەرەك... بيزنەس وكىلدەرى تۇتى­نۋ­شىلار مەن ازاماتتار الدىن­دا جاۋاپتى بولۋى ءتيىس» دەگەن سوز­دەرىمەن اياقتاۋدى ءجون كوردىك. بۇل – كاسىپكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جا­ۋاپ­كەرشىلىگىن، قوعامدىق بەل­سەن­دىلىگىن ارتتىرۋ جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى ءۇشىن دە ماڭىزدى مىندەت بولىپ قالا بەرەدى دەگەن ءسوز.

 

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 21

رۋحانيات • بۇگىن، 10:41

شاعامان باتىر

تاريح • بۇگىن، 07:28

361 ليفت اۋىستىرىلادى

ايماقتار • بۇگىن، 07:18

وڭىردەگى ونەگەلى ءىس

قوعام • بۇگىن، 07:17

ءىرى ەسەپپەن باسىم ءتۇستى

سپورت • بۇگىن، 07:00

«ءتسۋناميدى» سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 06:56

استىڭ ءدامىن كەلتىرگەن

ايماقتار • بۇگىن، 06:53

سايرايدى بۇلبۇل...

رۋحانيات • بۇگىن، 06:51

ءىزى ايقىن، ءىسى مىعىم

قوعام • بۇگىن، 06:49

ۇقساس جاڭالىقتار