مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز سوزىندە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ساناعا سىڭگەن پاتەرناليستىك پيعىل مەن ماسىلدىقتان ارىلۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ وركەندەۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن ارەكەتتەر مەملەكەتكە قارسى قىلمىس رەتىندە تانىلۋى تيىستىلىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن.
ءيا, ميكروبيزنەس كەڭىنەن وركەن جايعان تۇستا تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلىپ, جۇمىسسىزدىقتىڭ ازايارى, بەرىك سالىق بازاسى قۇرىلىپ, جەرگىلىكتى قازىنا مولايا تۇسەرى انىق. بۇل سالاعا ۇلتتىق قوردان 100 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ, «بيزنەستىڭ جاڭا جول كارتاسى» شەڭبەرىندە الداعى ءۇش جىل ىشىندە 250 ميلليارد تەڭگەنىڭ باعىتتالاتىنى ناقتى قولداۋدىڭ ايقىن مىسالى بولسا كەرەك.
سونىمەن قاتار بىرقاتار زاڭنامالىق قۇجاتقا تۇزەتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلمەك. ماسەلەن, 2020 جىلدان باستاپ ميكرو جانە شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە تەكسەرىس جۇرگىزۋگە ءۇش جىلعا دەيىن تىيىم سالۋ تۋرالى شەشىم ءوز كۇشىنە ەنەدى. مۇنىڭ ءوزى بيزنەستىڭ ادال ءارى زاڭ تالاپتارىنا ساي جۇرگىزىلۋىمەن قاتار كاسىپكەرلەردىڭ قوعام مەن مەملەكەت الدىنداعى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا, اۋىرتپالىقتاردى ازايتۋعا سەپتەسەدى. سول سياقتى ۇلتتىق بيزنەسكە حالىقارالىق نارىقتاردا قولداۋ كورسەتۋدىڭ تەتىكتەرى دە ايقىندالعان. شىنى كەرەك, ءوز ونىمدەرىن ەكسپورتقا شىعاراتىن كومپانيالار ءالى دە مەملەكەتتىك قولداۋعا ءزارۋ. اسىرەسە, ءونىمدى ساتۋ ىسىندە ءتۇيىندى پروبلەمالار از ەمەس. جاسىراتىنى جوق, جەرگىلىكتى جەرلەردە اكىمشىلىك, قاعازباستىلىق, بيۋروكراتتىق كەدەرگىلەرگە تاپ بولۋى سالدارىنان ءوز جۇمىسىن توقتاتۋعا ءماجۇر بولماسا, سالىقتان جالتاراتىن نەمەسە كولەڭكەلى ەكونوميكامەن اينالىساتىن كاسىپ يەلەرى دە از ۇشىراسپايدى.
* * *
وڭىردە ايماقتاردى دامىتۋ باعدارلاماسى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ, قۇرىلىس سالالارىندا ءوسىم بايقالادى. نەگىزگى كاپيتالعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيا 3 جىلدا 37, قۇرىلىس قارقىنى 45, جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق جاعدايداعى جولداردىڭ ۇلەسى 8 پايىزعا, ەلدى مەكەندەردى تازا اۋىزسۋمەن قامتۋ 3,8 ەسەگە ارتتى. 129 نەگىزگى كورسەتكىشتىڭ 80 پايىزدان استامى ورىندالدى. وبلىستا 30 مىڭنان استام كاسىپكەرلىك نىسان تىركەلسە, بىلتىر ولار وندىرگەن جالپى ءونىم مولشەرى 600 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. ءوسىم 3,6 پايىز بولعان. بارلىق سالىق تۇرلەرىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى وسى سالادان تۇسكەن. الايدا قولداعى مالىمەتتەر كورسەتىپ وتىرعانداي شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ 40 پايىزدايى ساۋدا-ساتتىقپەن عانا شەكتەلىپ ءجۇر. بىلايشا ايتقاندا, «اۋىردىڭ ءۇستى, جەڭىلدىڭ استى» سەكىلدى جەڭىل تىرلىككە بايلانىپ قالعان ءتارىزدى.
ونىڭ ىشىندە جاۋىننان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي ونسىز دا قاپتاپ كەتكەن ساۋدا نۇكتەلەرىن اشۋعا ۇمتىلىس كوبەيمەسە, ازاياتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. سونىڭ سالدارىنان وندىرىستە ەڭبەك ەتەتىندەر – 4, 5, اۋىل شارۋاشىلىعىندا جۇرگەندەرى 20 پايىز توڭىرەگىندە عانا. ونىڭ ءبىر سەبەبى مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلعانىنا قاراماستان جەرگىلىكتى بيلىك ورىندارى تاراپىنان كاسىپكەرلەردىڭ جاڭا جوبالار مەن وزىق تەحنولوگيالارعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ, ىنتالاندىرۋ ق ۇلىقسىزدىعىنا كەلىپ تىرەلەدى. اۋىلدىق جەرلەردەن كەلىپ تۇسەتىن بيزنەس-جوسپارلار تىم از. جامبىل, تيميريازەۆ, اققايىڭ اۋداندارى بار-جوعى 3-4 جوبا عانا ۇسىنعان. ءتىپتى ءتيىستى سۋبسيديا بەرىلمەي قالعان سياقتى وعاش جايتتار دا كەزدەسكەن. شال اقىن اۋدانىندا ءبىر ىسكەر جان 23 ميلليون تەڭگە قارجىنى راسىمدەي الماي ءبىراز اۋرە-سارساڭعا تۇسكەن.
اكىمدىكتىڭ كەلەلى ءبىر وتىرىسىندا ايماق باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ الدا ماشينا جاساۋ سەكتورىن ۇلكەن وزگەرىستەر كۇتىپ تۇرعانىن قاداپ ايتقان ەدى. قۇمار ىرگەباي ۇلى كەنجەلەپ قالعان سالاعا ۇكىمەتتىڭ نازارىن قايتا-قايتا اۋدارتا ءجۇرىپ 6,7 ميلليارد تەڭگە بولدىرتكىزگەن. ناتيجەسىندە, وسى قاراجاتقا پەتروپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ جانە كيروۆ زاۋىتتارى جاڭعىرتىلىپ, ءوندىرىس كولەمى ارتتى. بىلدىكتەر پاركى جاڭالانىپ, ەت, بالىق, كوكونىس تاسىمالداۋعا ارنالعان ۆاگونداردىڭ العاشقى لەگى رەسەيگە جونەلتىلدى. تەز بۇزىلاتىن ونىمدەردى ءتيىستى جەرلەرگە ۋاقتىلى جەتكىزۋگە وتە قولايلى سانالعاندىقتان, سۇرانىس جوعارى. ەكونوميكالىق تۇرعىدان وڭ وزگەرىستەر بولاتىنىنا نىق سەنىمدى كيروۆ زاۋىتىنىڭ باسشىلىعى زاماناۋي كومپيۋتەرلەر قۇراستىرۋعا كىرىسىپ كەتكەن.
سول سياقتى ەكونوميكالىق جاعىنان وتە ءتيىمدى زاماناۋي ءوندىرىس سالالارىن جولعا قويۋدىڭ, شيكىزاتتى قالدىقسىز وڭدەۋدىڭ, ەكسپورتقا بارىنشا باسىمدىق بەرۋدىڭ جان-جاقتى مۇمكىندىكتەرى ويلاستىرىلعان. «KazFoodProducts» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى, جەكە ينۆەستور ءاليحان تالعاتبەكتىڭ ءوندىرىسى توقتاپ قالعان «بيوحيم» زاۋىتىن قايتا جاڭعىرتۋ تۋرالى ۇسىنىسى اكىمدىك تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, قوس تاراپتىڭ ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى ارقاسىندا «Bio Operation» دەگەن جاڭاشا اتاۋ مەن مازمۇنعا يە وزگەشە كاسىپورىن پايدا بولدى. رەسپۋبليكادا بالاماسى جوق ءوندىرىس وشاعى استىقتى تەرەڭدەپ وڭدەپ, ودان قۇرعاق كىلەگەي مەن كراحمال, ءۇشىنشى سۇرىپتى ۇن, جارما, جەمازىق الادى. جۋىردا گليۋتەن شىعاراتىن تسەح ىسكە قوسىلسا, جىل اياعىنا دەيىن بيوەتانول وندىرىلەدى.
– مۇنداي كاسىپورىن ەلىمىزدە جوق, شەتەلدە دە ساناۋلى. وزىق قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الۋعا 11 ميلليارد تەڭگە قارجى قۇيىلدى. قازىر كۇنىنە 140 توننا كىلەگەي, 50 توننا كراحمال وندىرىلەدى. اقش-پەن, ەۋروپا, ورتالىق ازيا, كورشى مەملەكەتتەرمەن جاساسقان كەلىسىمشارتتارىمىز بار. بۇرىندارى ءۇشىنشى سۇرىپتى ۇن الۋدىڭ ماشاقاتى كوپ بولاتىن. قازىر كىلەگەي قوسسا, جەتكىلىكتى. تىڭ ءتاسىل, وزىق تەحنولوگيا دەگەن وسى! جىلىنا 200 مىڭداي توننا بيداي قاجەت ەكەنىن ەسەپتەپ قويدىق. استىقتى ولكەدە ورنالاسقاندىقتان, بۇل جاعىنان قام جەمەۋگە بولادى. تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ سانى بەس جۇزگە دەيىن ارتتىرىلادى. ءبىز بەرگەن ۋادەمىزگە بەرىكپىز, ىسىمىزگە ادالمىز, – دەيدى جەكە ينۆەستور.
وبلىس ورتالىعىنداعى «رادۋگا» سەرىكتەستىگىنىڭ ىزدەنىستەرىن دە تىڭ جاڭالىقتار قاتارىنا قوسۋعا بولادى. مۇندا سۇيىق سابىن شىعاراتىن تسەح پايدالانۋعا بەرىلىپ, كۇنىنە التى تونناعا دەيىن وندىرەدى. ءونىمنىڭ وننان استام ءتۇرىن جاساپ, ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن قالاسىنا جونەلتەدى. تاپسىرىس كولەمىنىڭ ارتۋىنا وراي قاتتى سابىن شىعاراتىن جاڭا جەلىنى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. زاماناۋي تەحنولوگيالار مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا ءوز جەمىسىن بەرە باستادى. بيىل وڭىردە ءتورت ءسۇت-تاۋارلى فەرما بوي كوتەرىپ, ونىمدىلىكتى 11 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. ونىڭ ءبىرىن «مامبەتوۆ جانە ك» كومانديتتىك سەرىكتەستىگى ىسكە قوسقان. جاڭاشىلدىققا اركەز جانى قۇمار سەرىكتەستىك باسشىسى ەركەبۇلان مامبەتوۆ كوپ جىلدان بەرى مەملەكەتتىك باعدارلامالار بويىنشا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. جوبا قۇنى – 2,3 ميلليارد تەڭگە. «قازىر مۇندا 700 باس ءسۇتتى سيممەنتال سيىرى باعىلادى. 35 تۇرعىن ەڭبەك ەتەدى. ءار سيىردان جىلىنا 6 مىڭ ليتر ءسۇت ساۋىلادى. ءبىر ءليترى 145 تەڭگەدەن ساۋدالانادى. مۇنىڭ ءبارى تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ارقاسى!» دەيدى ە.مامبەتوۆ.
جولداۋدا العا قويىلعان ماڭىزدى تالاپتاردىڭ ەندى ءبىرى شەتەلدەن تىكەلەي ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىستارىن بارىنشا جانداندىرۋ دەسەك, وڭىردە 580 ميلليارد تەڭگەنىڭ 46 ينۆەستيتسيالىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ بەلگىلەنگەن. ولاردىڭ 11-ءى شەتەلدىكتەرگە تيەسىلى. بۇل جونىندە سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى ەرلان حايروۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن القالى باسقوسۋدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى داۋرەن جانداربەك ەگجەي-تەگجەيلى بايانداپ بەردى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, سوڭعى كەزدەرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار اياسىندا ناتيجەلى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان كاسىپورىندار لەگى كوبەيگەن. كەلەشەكتەگى جوسپارلار ءتىپتى اۋقىمدى. قالتالى قارجىگەرلەردى اگرارلىق ايماقتىڭ جاعراپيالىق ورنالاسۋ قولايلىعى, توپىراقتىڭ قۇنارلىعى, جاسالىپ جاتقان جەڭىلدىكتەر قاتتى قىزىقتىرادى. ينۆەستورلاردىڭ بىرلەسە قاتىسۋىمەن Class, Kazmeal, «تايىنشا ماي», تايىنشا ەت كومبيناتى سەكىلدى ءىرى ءوندىرىس وشاقتارى, كوپ جىل توقتاپ قالعان كاسىپورىندار ىسكە قوسىلدى.
ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشى جولداۋدا ءاربىر سالا مەن ءوڭىر ءۇشىن ناقتى ماقساتتى كورسەتكىشتەر بەلگىلەنگەنىن, وعان مەملەكەتتىك ورگاندار جاۋاپتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ينۆەستورلار ءۇشىن ەكى نەگىزگى قولداۋ ءتۇرى قاراستىرىلعان. اكتسيزدى تاۋارلاردى شىعاراتىن جانە پايدالى قازبالاردى قازۋمەن اينالىساتىنداردان باسقاسىنىڭ ءبارى قازاقستانعا اكەلىنەتىن قۇرىلعىلارعا تولەنەتىن كەدەندىك باج سالىعىنان بوساتىلادى. وعان قوسا, ونەركاسىپ نىسانىن تۇرعىزۋ ءۇشىن جەر تەلىمىن تەگىن الۋ مۇمكىندىگى بار. ەكىنشى, يندۋستريالاندىرۋ باعىتى شەڭبەرىندە, دالىرەك ايتقاندا, حيميا, مۇناي-حيميا, مەتاللۋرگيا, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپكەر جوباعا 2 ميلليون ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش سوماسىن قۇيسا, سالىقتىڭ ءۇش تۇرىنەن بوساتىلادى. ال ينۆەستورلار ونەركاسىپ نىسانىن تۇرعىزىپ بولعانشا, سوسىن ءبىر جىل مەرزىم ىشىندە ءوزىنىڭ جۇمىسشى كۇشىن پايدالانا الادى. كەيىن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋعا مىندەتتى.
كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا بيزنەسكە تىكەلەي قاتىستى جوبالىق كەڭسەلەردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ, تالقىلاۋلار جۇيەلى تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ, بىرقاتار ماسەلە قولما-قول شەشىمىن تاپقان. ءجون-جوسىقسىز تەكسەرىستەر 30 پايىزعا ازايعان. بيزنەستى جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى بويىنشا قۇرىلعان رەيتينگ ناتيجەسىندە وبلىس بەسىنشى ورىنعا تۇراقتاعان. وڭىردە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» دا بىرتىندەپ دامىپ كەلە جاتقانى دا اتاپ كورسەتىلىپ, ناقتى مىسالدار كەلتىرىلدى. ەۆگەني كوبرين بۇعان دەيىن جيھاز تسەحىن ىسكە قوسىپ, ءتاپ-ءتاۋىر تابىس تاۋىپ كەلگەن. كەيىن باسەكەلەستەردىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى سۇرانىستىڭ كەمىگەنىن اڭعارىپ, ماتراس جاسايتىن فابريكا اشۋعا بەل بۋعان. ءسويتىپ, مەملەكەتتىڭ قارجىلىق قولداۋىنا سۇيەنگەن. دامۋ قورى ارقىلى 8 ميلليون تەڭگە نەسيە رەسىمدەپ, تىگىن ماشينالارىن, باسقا دا قۇرال-جابدىقتار ساتىپ العان. قازىر ماتراستىڭ 45 ءتۇرىن ءوز تۇتىنۋشىلارىنا جونەلتەدى. ورتاشا ايلىق جالاقى 140 مىڭ تەڭگە مولشەرىندە. ەكى جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزگە تانىلىپ, ەندى ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى.
جولداۋدا اتاپ كورسەتىلگەندەي, دامىعان اگروونەركاسىپ كەشەنىن ورىستەتۋدە نەگىزگى رەسۋرسىمىز سانالاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى باستى ءرول اتقارادى. ىشكى نارىقتا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار شەتەلدەردە دە سۇرانىسقا يە ەكولوگيالىق تازا ونىمدەر شىعارۋعا وبلىستىڭ الەۋەتى زور. بىلتىر 5 مىڭ توننا وسىمدىك مايى مەن 4 مىڭ تونناعا جۋىق مايلى داقىلدار سىعىندىسى ەكسپورتتالسا, بيىلعى كورسەتكىشتى ەكى ەسەگە دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. بۇل ونىمدەردىڭ جارتىسىنان استامىن «تايىنشا ماي» كاسىپورنى وندىرەدى. سەرىكتەستىكتىڭ جىلىنا 300 مىڭ توننا مايلى داقىل وڭدەۋگە قاۋقارلى ەكەنىن ەسكەرسەك, بەلگىلەنگەن مەجەنىڭ ورىندالاتىنى كۇمانسىز. قازىر مۇندا 150-گە جۋىق جەرگىلىكتى تۇرعىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. وڭىردە جىل سايىن 1,5 ميلليون تونناداي بيداي سىرتقا ساتىلادى. الدا وڭدەلەتىن شيكىزاتتىڭ كولەمىن ارتتىرىپ, دايىن ءونىم رەتىندە ەكسپورتتاۋ مىندەتى تۇر. ول ءۇشىن ماماندار ءار گەكتاردان ەڭ كەم دەگەندە 150-200 مىڭ تەڭگە تابىس الۋ قاجەتتىگىن ەسەپتەپ شىعارعان.
بۇل دەڭگەيگە جەتكەن شارۋاشىلىقتار بارشىلىق. ەكىنشى جولى – استىق ءوندىرىسىن ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى مايلى داقىلدار ۇلەسىن مولايتۋ. بۇگىندە وبلىستا 1 ميلليون گەكتارداي القاپتا وسى داقىل تۇرلەرى وسىرىلەدى. ءسوز اراسىندا بيىل «سولتۇستىك سوياسى» قاناتقاقتى جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلا باستاعانىن ايتا كەتكەن ءجون. بولاشاقتا ونىڭ كولەمى 20 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتىلماق. باستاماعا العاش قولداۋ بىلدىرگەندەردىڭ ءبىرى «تايىنشا استىق» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى اناتولي رافالسكي مول تابىس اكەلەتىن داقىلداردىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرگەندىكتەن, تەرىسكەيدىڭ كليماتىنا بەيىمدى سۇرىبىن ەگىپ, گەكتار بەرەكەلىلىگى 15 تسەنتنەردەن اينالعان. ۇكىمەت تە تيەسىلى سۋبسيديانىڭ جارتىسىن قايتارىپ, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىككە بەرىك ەكەنىن كورسەتكەن.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ وبلىستىق دەپارتامەنتى م.جۇماباەۆ اۋدانىندا كەلەلى جيىن وتكىزگەندە تۇرعىندار مۇڭ-مۇقتاجدارىن ورتاعا سالعان. ولاردىڭ ايتۋلارىنشا, تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار دەمەكشى, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك بارلىق تاراپقا دا بىردەي, تەڭ دارەجەدە جۇكتەلۋى ءتيىس. بۋلاەۆ تاسجولىنا قىرۋار قاراجات جۇمسالىپ, جوندەلگەن. الايدا ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي جاتىپ قالپىنا كەلتىرىلگەن جولداردىڭ ءبىر بولىگى جارامسىز بولىپ قالعان. ەندى مىنا قىزىقتى قاراڭىز, زاڭ بويىنشا اعىمدىق جوندەۋدەن وتكەن ۋچاسكەلەردىڭ ساپاسىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرمەيتىن كورىنەدى. سولاي ەكەن دەپ تاپسىرىلعان ىسكە سالعىرت-سالاق قاراۋعا بولا ما؟ اۋدان اكىمدىگى, باسقا دا باقىلاۋشى, قاداعالاۋشى ۇيىمدار جاۋاپكەرشىلىكتەن سىتىلىپ كەتكەندەردىڭ جولىن كەسۋدىڭ ورنىنا كەمشىلىككە كوز جۇما قاراعان. شاعىمداردى تالقىلاۋ بارىسىندا «ەسىل سۋ» كاسىپورنىنىڭ بۋلاەۆ قالاسىنا سۋ بەرۋدى توقتاتقانى ءمالىم بولعان. اسىرەسە, ورتالىق اۋرۋحانانىڭ بەرەشەگى كوبەيىپ كەتكەن. اۋدان ورتالىعىندا باقىلاۋ-كاسسالىق قۇرىلعىلاردى جوندەيتىن ورتالىق بولماعاندىقتان, كاسىپكەرلەر تالشىقتى-وپتيكالىق جەلىنى پايدالانا الماي وتىر.
ماقالامىزدى مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىنداعى: ء«بىز شاعىن كاسىپكەرلىكتى بۇكىل قوعام بولىپ قولداۋىمىز كەرەك... بيزنەس وكىلدەرى تۇتىنۋشىلار مەن ازاماتتار الدىندا جاۋاپتى بولۋى ءتيىس» دەگەن سوزدەرىمەن اياقتاۋدى ءجون كوردىك. بۇل – كاسىپكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن, قوعامدىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى ءۇشىن دە ماڭىزدى مىندەت بولىپ قالا بەرەدى دەگەن ءسوز.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
