ەكونوميكا • 15 قاراشا، 2019

سەنىم كاپيتالى

70 رەتكورسەتىلدى

ءبىز بيزنەس دامىعان سايىن ونىڭ سەنىمگە ارقا تىرەيتىنىن بايقايمىز. ويتكەنى تۇتىنۋشى كىمگە سەنسە، سونىڭ بيزنەسى عانا تابىستى جۇرمەك. ال سەنىمدى اقشاعا ساتىپ الا المايسىڭ. وعان يە بولۋ ءۇشىن ۇزاق ۋاقىت پەن تولاسسىز كۇش جىگەر جانە قاتاڭ ءتارتىپ قاجەت.

بيزنەس پەن كاسىپكەرلىك تاريحى بىزگە قاراعاندا الدەقايدا ەرتەرەك باستالاتىن كورشىمىزدە «كوپەس ءسوزى»، «كوپەس ۋادەسى» دەگەن قالىپتاسقان ءسوز تىركەستەرى بار. تۇپتەپ كەلگەندەگى ماعىناسى «كوپەستىڭ بەرگەن ۋادەسى التىننان دا قىمبات» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. ورىس حالقىنىڭ كەيبىر وكىلدەرى، سونىڭ ىشىندە جۋرناليستەر جاعى وسى قالىپتاسقان ءسوز تىركەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ، ءوز ەلىنىڭ كاسىپكەرلىك تاريحىن ماقتانىش ەتىپ جاتادى. كەزىندەگى كوپەستەردىڭ اۋىزشا بەرگەن ۋادەلەرىنە بەرىك بولعاندىقتارىن قازىرگى كاسىپكەرلەرىنە ۇلگى ەتىپ، سولارداي بولۋعا ۇندەيدى.

ال بايىبىنا ۇڭىلسەك، مۇنىڭ ماقتانىش قىلاتىن تۇگى دە جوق. ويتكەنى بۇل سولاي بولۋى ءتيىستى دۇنيە. باسقاشا بولۋى مۇمكىن دە ەمەس. مۇنى ءبىر جاعىنان العاندا ورىس حالقى كوپەستەرىنىڭ پايدا بولۋ تاريحىنان-اق بايقاۋعا بولادى.

ورىس كوپەستەرى قايدان شىققان؟ ولار رەسەيدەگى كرەپوستنويلىق پراۆو جويىلعان سوڭ نەمەسە سونىڭ قارساڭىندا باستارىنا ازاتتىقتى قوجايىندارىنان ساتىپ العان ءىس جۇرگىزۋگە تۋما قابىلەتى بار كرەستيانداردىڭ ورتاسىنان شىققان. كوپشىلىگى ساۋاتتارى جەتپەگەندىكتەن ساۋدا-ساتتىق جونىندە بەلگىلى ءبىر مامىلە جاساعان كەزدە ونى قاعازعا حاتتاماي-اق اۋىزشا ۋادە بەرىپ، ءسوز بايلاسۋمەن شەكتەلگەن. ءىسىن دۇرىس جولعا قويىپ، بايىعان كوپەستەر بىرتە-بىرتە ساۋداداعى ۋادەنىڭ قۇنى وتە قىمبات تۇراتىنىن، الداپ كەتۋمەن الىسقا بارا المايتىنىن ۇققان. سوندىقتان ۋادەلەرىنە بەرىك بولۋعا تىرىسقان.

ەندى ءوز ەلىمىزدەگى ءالى بالاڭ كەزەڭدەگى بيزنەستىڭ شيرەك عاسىرلىق قىسقاشا دامۋ تاريحىن شولىپ وتسەك تە سەنىمنىڭ كاپيتالعا اينالۋىنىڭ جاندى مىسالدارىن كوپتەپ كەزدەستىرە الامىز. مىسالعا قۇرىلىس سالاسىن الايىق.

سالىناتىن تۇرعىن ۇيگە «ۇلەسكەر» رەتىن­دە قاتىسىپ، الدىن الا اقشا قوسۋ ار­قى­لى پاتەر الۋ مۇمكىندىگى پايدا بولعان كەزدە جۇرت­­تىڭ كوبى وسى مۇمكىندىكتى قولايلى كورىپ، قۇ­رىلىس كومپانيالارىن قولدادى. بۇل ءىستىڭ باس­تاۋىندا «ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس تۋرالى» زاڭ دا بولا قويعان جوق ەدى. سوندىقتان قۇرىلىس كومپانياسى مەن ۇلەسكەردى بايلانىستىرىپ تۇرعان دۇنيە ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سەنىمى مەن وسىنى قاعاز جۇزىندە بەكىتكەن ەكى جاقتى جاسالعان كەلىسىمشارتى ەدى. بۇعان ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر تاراپى­نان ۇلەسكەرلەر ءۇشىن يپوتەكالىق نەسيە جەلىسى­نىڭ اشىلۋى ۇلكەن قولداۋ بولدى. ءسويتىپ ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس ءاپ دەگەننەن-اق قايناپ جۇرە بەردى. وسىنداي جاعدايدا، وكىنىشكە قاراي، ۇلەسكەرلەر سەنىمىنە سەلكەۋ تۇسىرەتىن كەلەڭسىز قۇبىلىستار دا كورىنىس بەرمەي قالعان جوق. جاڭا قۇرىلىستان پاتەر بەرەمىن دەپ ۋادە بەرىپ، ارتىنان سول ۋادەسىندە تۇرماي ۇلەسكەرلەر اقشاسىن جيناپ الىپ قاشىپ كەتكەن قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ باسشىلارى دا كەزدەسىپ جاتتى. بۇل ەندى عانا قارقىن العان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى  سالاسىن جورگەگىندە تۇنشىقتىراتىن قاتەرلى قۇبىلىس ەدى. سوندىقتان مەملەكەت دەرەۋ ىسكە كىرىسىپ، «ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس تۋرالى» زاڭ قابىلداپ، ماسەلەنى رەتتەدى. قۇرىلىس كومپانياسى باسشىلارىن جاۋاپكەرشىلىك­كە شاقىردى. الاياقتىققا الدانىپ قال­عان ۇلەسكەرلەردىڭ ءۇيىن قارجى سالىپ، ءبىتىرىپ تە بەردى.

دەگەنمەن وسى وقيعادان ءبىر تىكسىنىپ قالعان حالىق ەندى بارىنشا ساقتىقپەن ارەكەت ەتەتىن بولدى. مىنە، سوندىقتان دا ءدال قازىرگى ساتتە حالىق اراسىندا سەنىمدىلىگىمەن كەڭى­نەن تانىمال بولعان كومپانيالاردىڭ جۇل­دىزى جانىپ تۇر دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى. دامۋ ستراتەگياسىن دۇرىس بەلگىلەپ، ءبىرىن­شى كەزەكتە ۇلەسكەرلەر سەنىمىنە ارقا تىرە­گەن، كەلىسىمشارتىندا مويىندارىنا العان مىندەتتەمەلەرىنە ادال قاراپ، تۇرعىن ءۇيدىڭ سالىنۋ مەرزىمىن كەشىكتىرمەيتىن، تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالاسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى جىلدامدىقپەن ەنگىزىپ، ساپا ماسەلەسىنە باسا نازار اۋداراتىن كومپانيانىڭ حالىق اراسىندا بەدەلى جوعارى. سوندىقتان ولار­دىڭ  ۇيلەرى باسقا كومپانيالاردان قىمبات­تاۋ بولسا دا، حالىق ءبىرىنشى كەزەكتە سول كوم­پانيانى تاڭدايدى. سەبەبى وعان سەنەدى. بۇل سەنىم كومپانيا قورجىنىنا كاپيتال بولىپ قۇيىلۋدا. 

وسىنداي جاندى مىسالدارعا سۇيەنە كەلە ۇكىمەتكە «بيزنەستەگى سەنىم رەي­تينگىن» جۇرگىزۋدى ۇسىنۋعا بولادى. ويت­كەنى قازىرگى كەزدەگى ەڭ تابىستى كاسىپ­كەر­لەر – تۇ­­تىنۋ­شىلار سەنىمىنەن شىعا بىلگەن كاسىپ­كەرلەر.

سوڭعى جاڭالىقتار

تارازدا سۋ ءتاريفى كوتەرىلەدى

ايماقتار • بۇگىن، 16:40

اۋىر اتلەتتەر كاتارعا اتتانادى

اۋىر اتلەتيكا • بۇگىن، 12:08

جاقسى اۋدانىنداعى جاقسى ىستەر

ايماقتار • بۇگىن، 11:49

كوپبالالىلارعا كومەك

ايماقتار • بۇگىن، 11:41

كەن الىبىندا قايعىلى وقيعا بولدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:58

كۇلكى كەرۋەنى № 22

رۋحانيات • بۇگىن، 09:45

فاريزا اقىننىڭ ۇستازى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:41

ارمەنيامەن ىنتىماقتاستىق داميدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:37

ۇقساس جاڭالىقتار