قوعام • 08 قاراشا، 2019

عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى...

80 رەتكورسەتىلدى

سانالى عۇمىرىن عىلىمعا ارناپ، سوڭىنا تالاي قۇندى دۇنيە قالدىرعان عالىمدار از ەمەس. سونىڭ ءبىرى &ndash؛ ۇزدىكسىز ىزدەنىس پەن جانكەشتى ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە ءوز قولتاڭباسىن قالىپتاستىرىپ، قانشاما شاكىرت تاربيەلەگەن اكادەميك ءابدىعاپپار كەنجەبايۇلى جاكەلوۆ.

1932 جىلى جامبىل وبلى­؛سىنىڭ جامبىل اۋدانىندا ومىرگە كەلگەن ول 1954 جىلى قازىرگى ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ گەولوگيالىق بارلاۋ فاكۋلتەتىن ءتامامدادى. بۇدان سوڭ سولتۇستىك قازاقستان گەولوگيالىق باسقار­؛ماسىنا جىبەرىلىپ، جاڭادان قۇرىلىپ جاتقان تىڭ يگەرۋ كەڭ­؛شارلارى ءۇشىن جەراستى تۇششى سۋلارىن ىزدەۋمەن، سونداي-اق قوستاناي وبلىسىنىڭ ءبىرقاتار تەمىر-كەن ورىندارىندا گيدروگەولوگيالىق جاعدايدى زەرتتەۋ­؛مەن اينالىستى. كوپتەگەن تىڭ يگەرۋ كەڭشارلارىن ساپالى جەراستى سۋ كوزدەرىمەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرگەن زەرتتەۋلەرىنىڭ جوعارى تيىمدىلىگى ءۇشىن 1957 جىلى «؛تىڭ جەرلەردى يگەرگەنى ءۇشىن»؛ مەدالىمەن ماراپاتتايدى. كەيىن بۇل تاجىريبەسىن ءبىرقاتار ەكسپەديسيادا پايدالاندى. ماسەلەن، ا.جاكەلوۆ جۇرگىزگەن زەرتتەۋ­؛لەر ارقىلى ءبىرقاتار ءىرى جەراستى تۇششى سۋلارىنىڭ ورىندارى اشىلىپ، بارلاندى. جامبىل وبلىسىنداعى تالاس-اسسا، لۋگوۆوە، بۇرىنعى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى بادام-سايرام، تاسساي-اقسۋ ءبىرقاتار اۋدان ورتالىقتارى مەن ەلدى مەكەندەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتتى. عالىمنىڭ ەڭبەگى ەلەۋسىز قالمادى. 1970 جىلى تالاس-اسسا جانە تاسساي-اقسۋ جەراستى سۋ كەندەرىن اشقانى ءۇشىن «؛كەن ورىندى تۇڭعىش اشۋشى»؛ توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالادى.

بەلگىلى عالىم ءوزىنىڭ كۇردەلى وندىرىستىك قىزمەتىن ۇنەمى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋمەن ۇشتاستىرا ءبىلدى. العاشقى عىلىمي ەڭبەكتەرى شۋ-سارىسۋ ويپاتىنىڭ وڭتۇستىك، وڭتۇستىك-شىعىس جاعىنىڭ جانە مويىنقۇم ايماعىنىڭ جەراستى سۋلارىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ وڭىرلىك زاڭدىلىقتارىن انىقتاۋعا ارنالعان. سونداي-اق قازاق كسر گەولوگيا مينيسترلىگى جۇيەسىندە جەمىستى ەڭبەك ەتكەن عالىم مۇناي-گاز جانە حيميالىق شيكىزاتتارعا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىسىنا دا اتسالىستى. جاڭادان اشىلعان كەندەردى يگەرۋ ءۇشىن باتىس قازاقستان جانە بۇرىنعى وڭتۇستىك قازاقستاننىڭ شولەيت اۋداندارىندا جەراس­؛تى سۋ كوزدەرىن ىزدەۋ جانە بارلاۋدى كۇشەيتۋ مىندەتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بىرنەشە ەكسپەديسيا ۇيىمداستىردى. كوپ جىلدار بويى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرى ءىرى مونوگرافيا رەتىندە باسىلىپ، 1984 جىلى دوكتورلىق ديسسەرتاسياسىن قورعادى. مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىق نىساندارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قولعا الىنعان ىرگەلى ىستەرگە ؛ عالىمنىڭ باستاماسىمەن ءوزى جەتەكشىلىك ەتكەن «؛قازگيدروگەولوگيا»؛ بىرلەستىگىندە جەراستى سۋلارىنىڭ يزوتوپتىق جانە گازدىق قۇرامىن زەرتتەۋ، جاسىن انىقتاۋ بويىنشا زەرتحانالىق جۇمىستارى اتقارىلدى. بۇدان بولەك ارال مەن بالقاش ايماقتارىنداعى ماسەلەلەرگە قاتىستى زەرتتەۋلەردىڭ دە باسى-قاسىنان تابىلدى. 1981 جىلى ءىرى قالالار مەن ءوندىرىس ورتالىقتارىن جەر­؛استى سۋلارىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ تەوريالىق نەگىزدەرى مەن ادىستەمەلەرىن جەتىلدىرگەنى جانە ولاردى وندىرىسكە ەنگىزگەنى ءۇشىن كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاعىنا يە بولسا، ال 1992 جىلى ەلىمىزدە گەولوگيالىق قىزمەتتىڭ قۇرىلعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي «؛جەر قويناۋىن بارلاۋدا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن»؛ مەدالىمەن ماراپاتتالدى. 1990 جىلدان باستاپ ۇعا جۇيەسىنە
اۋىسىپ، گيدروگەولوگيا جانە گيدروفيزيكا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقاردى. تيان-شان وروگەندى بەلدەۋىنىڭ بيىك تاۋلى ايماقتارىنىڭ، تاۋ ەتەگىندەگى جازىقتارى جەراستى سۋلارىنىڭ دامۋ ءۇردىسىن انىقتاۋعا بايلانىس­؛تى مۇز باسقان ايماقتاردىڭ جانە ماڭگى مۇز باسقان جىنىستاردىڭ تاۋلى جانە تاۋ بوكتەرىندەگى اۋدانداردىڭ جەراستى سۋ قورلارىن تولىقتىرۋداعى رولىنە باعا بەرۋ بويىنشا ىرگەلى زەرتتەۋلەر جاسادى. سونىمەن قاتار ا.جاكەلوۆتىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىمەن سەمەي يادرولىق پوليگونىندا جەربەتى جانە جەراستى سۋلارىنىڭ راديواكتيۆتىك لاستانۋ دارەجەسىن جانە حالىققا شارۋاشىلىق اۋىزسۋدى پايدالانۋ ءۇشىن جەراستى سۋلارىنىڭ كولەمىن انىقتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. بۇدان بولەك عالىم سۋ كودەكسىن جانە جەر قويناۋى تۋرالى زاڭىن دايىنداۋداعى ۇكىمەتتىك كوميسسيانىڭ مۇشەسى، جەر عىلىمى بويىنشا جاك-تىڭ ساراپتاما كەڭەسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى، گيدروگەولوگيا جانە گيدروفيزيكا ينستيتۋتىنداعى گيدروگەولوگيا سالاسى بويىنشا دوكتورلىق ديسسەرتاسيالىق كەڭەستىڭ، سونىمەن قاتار سەيسميكالىق قاۋىپكە جانە ءزىلزالاعا بولجام جاساپ، باعا بەرۋدەگى رەسپۋبليكالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى، ۇعا ەكولوگيا ماسەلەسى بويىنشا عىلىمي كەڭەس ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. 100-دەن استام عىلىمي ەڭبەك پەن ءتورت مونوگرافياسى جارىق كوردى. جۇرەك ساعاتى 88 جاسقا قاراعان شاعىندا توقتاعانىمەن، گيدروگەولوگيا سالاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ، سوڭىنا وشپەس مۇرا قالدىرعان عالىمنىڭ حاتى قاشاندا ولمەك ەمەس.

 ؛

سەيسەنبەك مۇستافاەۆ،

گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، ۇلتتىق ينجەنەرلىك عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى

 ؛

سوڭعى جاڭالىقتار

«تاكاپپار ەكەن قۇلجا الما»

قوعام • بۇگىن، 07:23

زاڭ كەرەك!

ەكولوگيا • بۇگىن، 07:20

ەل قۇرمەتى ەرەكشە

100 • بۇگىن، 07:14

يت جۇگىرتىپ، قۇس سالدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:12

سەنىم ءھام سەرپىن

رۋحانيات • بۇگىن، 07:09

پاراساتتىلىق – باستى نازاردا

ايماقتار • بۇگىن، 06:30

حات قورجىن (14.11.2019)

ادەبيەت • بۇگىن، 06:28

كۇرىش سۇرىپتارى سۇيىلىپ بارادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:24

سيپاتى بولەك كۋالىك

قوعام • بۇگىن، 06:14

التىن ادام افينادا

قازاقستان • كەشە

جاستار جارادى

سپورت • كەشە

جەرلەستەرىمىز جوعارىلادى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار