مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا قوعامدى تولعاندىرعان ماسەلەلەردىڭ بارىنە جاۋاپ بەردى دەپ ايتساق قاتەلەسپەيمىز. پرەزيدەنت مەملەكەتتى نىعايتۋ, قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ, وتاندىق بيزنەستى قولداۋ, حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ادام كاپيتالىن جانە ەكونوميكانى دامىتۋ سەكىلدى ماسەلەلەرگە تەرەڭ توقتالدى. مەنىڭ ويىمشا, جولداۋدا ايتىلعان ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى – زامان تالابىنا ساي ءتيىمدى مەملەكەت قۇرۋ. بۇل ماسەلەنى دەموكراتيالاندىرۋ پروتسەسىنىڭ ماڭىزدى جانە ۇلكەن قادامى رەتىندە ساناۋعا بولادى. زامان تالابىنا ساي ءتيىمدى, دامۋشى مەملەكەت تەك دەموكراتيالىق جۇيەدە وركەندەيدى. قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن مەملەكەتتەر دەموكراتيالىق تۇرعىدا دامىتۋدا.
ق.توقاەۆ ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنان باستاپ تۇراقتى تۇردە ايتىپ كەلە جاتقان ماقساتتىڭ ءبىرى, ول بيلىكتىڭ حالىقپەن بىرىگىپ جۇمىس ىستەۋى, حالىقتى تىڭداي ءبىلۋ, حالىق مۇددەسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويۋ ەكەنىن ءوز جولداۋىندا تاعى دا باسا ايتتى. بۇل ماقساتتىڭ جۇزەگە اسىرىلا باستاعانىن جولداۋدان كەيىنگى اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالاردان كورۋگە بولادى.
دەموكراتيانىڭ باستى پرينتسيپتەرىنىڭ ءبىرى – حالىق پەن بيلىكتىڭ تىكەلەي بايلانىسى, ياعني ديالوگ, قازىرگى تاڭدا قوعامدا ءبىلىمدى, مادەنيەتتى, اشىق ءارى ءوز قالاۋلارىن انىق بىلەتىن ءبىلىمدى ازاماتتار جەتكىلىكتى. مودەرنيزاتسيا تەورياسىنا سۇيەنسەك, ءبىلىمدى حالىق دەموكراتيانى قالايدى, سەبەبى ءبىلىمدى الەۋمەت وزىنە نە كەرەك ەكەنىن انىق بىلەدى جانە الداۋعا كونبەيدى. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىك جىلدارى جاستاردىڭ ءبىلىم الۋىنا, دامۋىنا كوپتەگەن جاعداي جاسالۋدا, «بولاشاق» باعدارلاماسى, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەت سەكىلدى الۋان ءتۇرلى ءبىلىم وردالارى مەن ءتۇرلى باعدارلامالار جۇمىس ىستەۋدە. سوندىقتان ەلىمىزدى دەموكراتيا جولىنداعى دامۋشى مەملەكەت دەپ ايتسام قاتەلەسپەيمىن. سەبەبى بيلىك ماعان ءوز ويىمدى ايتۋعا, ءوز پىكىرىمدى بىلدىرۋگە, اشىق ءبىلىم الۋعا ەشقانداي كەدەرگى كەلتىرمەيدى, كەرىسىنشە, بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر.
ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق مىندەتىمىز – بيلىكتىڭ ءۇش تارماعىنىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ. سەبەبى ءتيىمدى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ فورمۋلاسى: «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت». بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن كوپتەگەن جۇمىستار اتقارىلۋدا. جولداۋدا ازاماتتاردىڭ بارلىق ءوتىنىش-تىلەكتەرىن جەدەل ءارى ءتيىمدى قاراستىراتىن «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ مىندەتى قويىلدى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ اسا ماڭىزدى مەملەكەتتىك مىندەتتەردى شەشۋدە, ازاماتتىق قوعامنىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا شاقىرادى. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت جارلىعىمەن روتاتسيالىق تارتىپپەن جۇمىس ىستەيتىن ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى قۇرىلدى. كەڭەستىڭ باستى ماقساتى حالىقپەن تىكەلەي ديالوگ قۇرىپ, ازاماتتاردىڭ جانە قوعامنىڭ پىكىرىن ەسكەرىپ ماڭىزدى ستراتەگيالىق, الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى تالقىلاۋ بولىپ تابىلادى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ تالابىنا سايكەس بيلىك ادامداردىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق اسۋعا, پروبلەمالاردى جەرگىلىكتى جەرلەردە شەشىپ, حالىق الدىندا تۇراقتى تۇردە ەسەپ بەرىپ وتىرۋعا مىندەتتى. ۋادە بەرىپ قانا قويماي, بەرگەن ۋادەلەرىن ورىنداۋ شارت جانە مۇنداي ۇستانىمدى ۇكىمەت مۇشەلەرىنەن باستاپ بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر ۇستانۋلارى ءتيىس.
پرەزيدەنت جولداۋدا ميتينگىلەردى ۇيىمداستىرۋ ءتارتىبىن جاڭارتۋدى ماڭىزدى سانادى. «ەگەر بەيبىت اكتسيالار زاڭنىڭ شەڭبەرىنەن شىقپايتىن بولسا جانە ازاماتتارىمىزدىڭ تىنىشتىعىن بۇزبايتىن بولسا, بۇعان تۇسىنىستىكپەن قاراپ, جيىنداردى وتكىزۋ ءۇشىن ارنايى ورىن ءبولۋ قاجەت. مۇنداي ورىندار قالانىڭ شەتىندە بولماۋى ءتيىس», دەدى ق.توقاەۆ.
سونىمەن بىرگە مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە كوپپارتيالىقتى, ساياسي بەلسەندىلىكتى جانە وي-پىكىردىڭ سانالۋاندىعىن دامىتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. كوپپارتيالىق ساياسي جۇيە, دەموكراتيالىق ءپرينتسيپتىڭ ماڭىزدى دا كەرەكتى ينسترۋمەنتى. سەبەبى پارتيالاردىڭ كوپتىگى, بۇل كوزقاراستاردىڭ الۋاندىعى, ساياساتقا قاتىسۋشىلار سانىنىڭ كوبەيۋى وسىعان اكەلەدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى الداعى ءماجىلىس جانە ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ, ولاردىڭ دەموكراتيالىق پرينتسيپتەرىنە ساي, ساياسي پارتيالاردىڭ بەلسەندىلىگى ارتقان جاعدايدا وتەتىنىنە توقتالدى.
دەموكراتيا قازىرگى تاڭدا زاماناۋي بيلىك جۇيەسى جانە ونىڭ باستى ماقساتى حالىقتىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزۋ, ياعني مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىندە, قوعامدا اشىقتىق, ديالوگ جانە ادامداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا نازار اۋدارۋ نەگىزگى باسىمدىق بولۋى ءتيىس.
پرەزيدەنت جولداۋىنداعى, ەلىمىزدى دەموكراتيالاندىرۋ باعىتى كەزەڭ-كەزەڭمەن, تاباندى تۇردە جانە جان-جاقتى ويلاستىرىلىپ جۇزەگە اسىرىلاتىن بولسا, وندا ءبىز وركەندەيتىن بولامىز جانە جاقسى ءومىر سۇرۋگە بارلىق جاعداي جاسالادى.
قۋانىش ءومىرجان,
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى
