ءورىسى كەڭەيە تۇسكەن باعدارلاما
مىنە, ەلىمىزدە جاستار جىلى اياقتالىپ كەلەدى... وسى ورايدا بۇگىن ءبىز جاستار جىلىندا جاس ۇرپاقتى كوتەرمەلەۋ, ەل ىسىنە تارتۋ, زامان تالابىنا ساي بەيىمدەۋ باعىتىندا اتقارىلعان شارۋالاردىڭ بىرقاتارىنا توقتالىپ ءوتۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.
ارينە جاستارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ شارالارى ءبىر جىلمەن عانا شەكتەلىپ قالمايدى. بۇل ۇزدىكسىز جۇرگىزىلەتىن, كۇن تارتىبىنەن ەشقاشان تۇسپەيتىن وتە وزەكتى ماسەلە رەتىندە قالا بەرەدى...
جاستار جىلى اياسىندا ءتۇرلى اۋقىمدى جوبالار قولعا الىندى, سونداي-اق بۇعان دەيىن قابىلدانعان وسى باعىتتاعى مەملەكەتتىك باعدارلامالار قايتا قارالىپ, ولاردى ىلگەرىلەتۋگە قاجەتتى قارجى كولەمى ەداۋىر ۇلعايتىلدى. ماسەلەن, اۋىلدىق جەرلەردى قاجەتتى ەڭبەك رەسۋرستارىمەن, ياعني الەۋمەتتىك سالا مەن اگروونەركاسىپتىك كەشەن ماماندارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان, دالىرەگى ءبىلىم بەرۋ, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ۆەتەرينارلىق مەديتسينا, مادەنيەت جانە سپورت, اگروونەركاسىپتىك كەشەن سالالارى بويىنشا ماماندىعى بار جاستار قاتىسا الاتىن «ديپلوممەن اۋىلعا» باعدارلاماسى اياسىندا كوپتەگەن يگى ءىس اتقارىلدى. جوبا شەڭبەرىندە ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەت تاراپىنان 100 اەك نەمەسە 252,500 تەڭگە مولشەرىندە كوتەرمە جاردەماقى تولەۋ تۇرىندە جانە تۇرعىن ءۇي ءۇشىن 1500 اەك نەمەسە 3 787 500 تەڭگەدەن اسپايتىن مولشەردە بيۋدجەتتىك نەسيە بەرۋ بويىنشا جاستارعا اۋىلدىق جەرلەردە ءتيىستى الەۋمەتتىك قولداۋدى ۇسىنعانىن اتاپ كورسەتكەنىمىز ورىندى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, «ديپلوممەن اۋىلعا!» جوباسىن ىسكە اسىرۋ كەزەڭىندە (2009 جىلدان 2018 جىلعا دەيىن) 60 مىڭنان استام مامانعا 15,3 ملرد تەڭگە كولەمىندە كوتەرمە جاردەماقى تولەنگەن, ال 27,5 مىڭنان استام مامان كومەك العان. تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا نەمەسە سالۋعا 70,6 ملرد تەڭگە كولەمىندە بيۋدجەتتىك نەسيە بەرىلگەن.
اۋىلدىق جەرلەرگە باعىتتالعان مامانداردىڭ جالپى سانىنىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا – 42745 (71,2%), دەنساۋلىق ساقتاۋ – 12 705 (21,2%), مادەنيەت – 1 604 (2,7%), سپورت – 863 (1,4%), الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ – 483 (0,8%) جانە اگرارلىق سەكتورعا 1 665 (2,8%) ادام بارعان. سوڭعى 3 جىل ىشىندە (2016-2018 جج.) 17,3 مىڭ مامانعا 7,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە جاردەماقى تولەنسە, 10 330 مامان 33,3 ملرد تەڭگە سوماسىندا بيۋدجەتتىك نەسيە العان.
ال 2019 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 3 908 مامانعا بيۋدجەتتىك نەسيە بەرۋ ءۇشىن 14,8 ملرد تەڭگە ءبولىندى. وسى جىلدىڭ 1 قازانىنداعى جاعداي بويىنشا 3 754 ادام 13 497 764,8 تەڭگە مولشەرىندە نەسيە الدى (ونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا – 8 620 897,8 تەڭگە, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا – 3 172 159,2 تەڭگە, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا – 141 257,9 تەڭگە, مادەنيەت 446 578,4 تەڭگە, سپورت 360 875,4 تەڭگە, اوك 646 158,1 تەڭگە).
جاستار جىلى اياسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 2019 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ كەزىندە, كوتەرمەلەۋ جاردەماقىسىنىڭ مولشەرى 70 اەك-تەن (176,7 مىڭ تەڭگە) 100 اەك-كە (252,5 مىڭ تەڭگە) دەيىن ۇلعايتىلدى.
«...جاس كەلسە ىسكە!»
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 14 پەن 29 جاس ارالىعىندا 4 ميلليونعا جۋىق جاس بار. 2019 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 3,7% نەمەسە 81,1 مىڭ ادامدى قۇرادى. ولاردىڭ اراسىندا ەكونوميكالىق بەلسەندى سانالاتىن 2 180,4 مىڭ جاستىڭ 96,3%-ى 2 099,2 مىڭى جۇمىس ىستەيدى. جۇمىسپەن قامتىلعان جاستاردىڭ ىشىندە 1613 مىڭى, ياعني 76,8%-ى جۇمىسكەرلەر, ال 486,2 مىڭى (23,2%) ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار. ەكونوميكا سالالارىندا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ باسىم بولىگى – 388,8 مىڭ ادام (18,5%) كوتەرمە جانە بولشەك ساۋدامەن, تەحنيكا جوندەۋمەن اينالىسسا, 253,1 مىڭ ادام (12%) اۋىل شارۋاشىلىعىندا, 239,7 مىڭ ادام (11,4%) ءبىلىم سالاسىندا, ونەركاسىپتە 218 مىڭ ادام (10,4%) جۇمىس ىستەيدى. 2019 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنداعى جاعداي بويىنشا جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىندا تىركەلگەن (176,7 مىڭ ادام) جاستاردىڭ جالپى سانىنىڭ 35%-ى نەمەسە 62,4 مىڭ ادام جۇمىسسىزدار قاتارىندا.
ەڭبەك نارىعىن دامىتۋ جانە حالىقتىڭ, ونىڭ ىشىندە جاستاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار قابىلداۋ ماقساتىندا ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ 2017–2021 جىلدارعا ارنالعان «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلۋدا. 2019 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا وسى باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار اراسىندا جاستاردىڭ ۇلەسى 35,7%-دى قۇراپ وتىر. باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى باعىتى ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە كاسىبي داعدىلار مەن بىلىكتىلىكتەر الۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋعا ارنالعان. سونداي-اق «تەگىن تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم» جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا, سونىڭ ارقاسىندا 9 نەمەسە 11-سىنىپتان كەيىن وقۋىن جالعاستىرا الماعان مەكتەپ تۇلەكتەرى العاشقى جۇمىسشى ماماندىعى بويىنشا اقىسىز وقۋعا مۇمكىندىك الدى.سونىمەن قاتار حالىقتى قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋ كۋرستارى (6 ايعا دەيىن) ۇيىمداستىرىلدى. 2019 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىندەگى ەسەپ بويىنشا 11,7 مىڭ ادام كوللەدجدەر مەن «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ وقۋ ورتالىقتارىندا قوسىمشا داعدىلار مەن بىلىكتىلىكتەر الۋ ءۇشىن قىسقا مەرزىمدى كۋرستارعا جىبەرىلدى.
باعدارلامانىڭ ەكىنشى ارناسى «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ «باستاۋ-بيزنەس» جوباسى مەن ميكروكرەديت بويىنشا كاسىپكەرلىككە وقىتۋ ارقىلى جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا باعىتتالعان. 2018 جىلدان باستاپ جاڭا بيزنەس يدەيالاردى ىلگەرىلەتۋدى كوزدەيتىن جاڭا قۇرال 100 اەك-كە دەيىن مەملەكەتتىك گرانت تۇرىندە ۇسىنىلدى. بيىل بۇل سوما از قامتىلعان كوپ بالالى وتباسىلاردان, مۇگەدەكتەر مەن جاستاردان تۇراتىن باعدارلاما قاتىسۋشىلارى ءۇشىن 200 اەك-كە دەيىن كوبەيتىلدى.
باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى باعىتى ىشكى قوزعالىستى جانە جۇمىسقا ورنالاسۋدى قولداۋدى كوزدەيدى. ەل ايماقتارىندا كادر تاپشىلىعىن ازايتۋ ماقساتىندا 2019 جىلدىڭ 8 ايىندا ەڭبەك كۇشى ارتىق ايماقتاردان 181 جاس كوشىرىلدى, ولاردىڭ 144-ءى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. سونىمەن قاتار باعدارلاما ەڭبەك كۇشى ارتىق وڭىرلەردەن كەلگەن جاستارعا جوعارى جانە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋگە جانە جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن ايماقتارعا جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا باعىتتالعان «ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋسترياعا!» («سەرپىن») جوباسىمەن تولىقتىرىلدى. بۇل ەڭبەك كۇشى جەتىسپەيتىن اۋداندار مەن اۋىلدىق ەلدىمەكەندەردى جاس بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋگە, كەلۋشىلەردىڭ جاڭا جەردە ورنالاسۋىنا, سونىڭ ىشىندە وقىتۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, باسپانا جانە بالاباقشالار مەن كەلگەن بالالاردىڭ مەكتەپتەرگە ورنالاسۋىنا كومەكتەسەدى.
جالپى العاندا, 2019 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا باعدارلاما شەڭبەرىندە 144 مىڭنان استام جاس ءوز دەڭگەيىندە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قامتىلدى, ولاردىڭ ىشىندە 86,5%-ى, ياعني 124,6 مىڭى جۇمىسپەن قامتىلدى.
سونداي-اق باعدارلاما اياسىندا, اسىرەسە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارى ءۇشىن الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى, جاستار پراكتيكاسى جانە قوعامدىق قىزمەت ۇيىمداستىرىلدى, ولارعا 2019 جىلدىڭ 8 ايىندا شامامەن 54,8 مىڭ ادام جىبەرىلدى.
جاستار جىلى اياسىندا «جاستار – ەل تىرەگى» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. باعدارلاماعا 3 جىل ىشىندە 1 ملن جاستى تارتۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى جوبا اياسىندا جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە جاستار كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ ماقساتىندا ەكى جوبا جوسپارلانعان: «جاس مامان» جانە «جاس كاسىپكەر».
بۇگىنگى كۇنى «جاس كاسىپكەر» جوباسى نەگىزىندە «باستاۋ-بيزنەس» جوباسى بويىنشا وقۋعا 18,9 مىڭ ادام جىبەرىلدى, 17,9 مىڭ جاس وقۋىن اياقتادى, 14,5 مىڭ ادام بيزنەس-جوبالارىن قورعادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسا بەرمەك.
ءتيىمدى جوبا. ناقتى قادام
«جاس مامان» جوباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 2019 جىلعى 23 قاڭتاردا جاستار جىلىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا بەرگەن بۇيرىعىنا سايكەس ازىرلەندى. ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن «ەڭبەك» باعدارلاماسى اياسىنداعى «جاس مامان» جوباسىنىڭ وپەراتورى بولىپ «كاسىپقور» حولدينگ» كەاق بەكىتىلدى. «جاس مامان» جوباسىنىڭ ماقساتى – 180 تانىمال كوللەدج بەن 20 ۋنيۆەرسيتەتتى 100 قاجەتتى ماماندىق بويىنشا مودەرنيزاتسيالاۋ جانە بىلىكتى ماماندار دايارلاۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن ەنگىزۋ.
جوبانىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ۇلتتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدە تالاپ ەتىلەتىن مامانداردى دايارلاۋعا قاجەتتى زاماناۋي قوندىرعىلارمەن جاراقتاندىرىلادى, ولار ماماندىقتار بويىنشا ايماقتاردا قۇزىرەتتى ورتالىقتارىنا اينالماق. سونىمەن قاتار جوبا شەڭبەرىندە WorldSkills (جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ جانە شەبەرلىك داعدىلارىن دامىتۋدى دىتتەيتىن حالىقارالىق كوممەرتسيالىق ەمەس قوزعالىس) چەمپيوناتتارىنا قاتىسۋشىلار ءۇشىن ترەنينگتەر وتكىزىلەدى.
بۇگىنگى تاڭدا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, «اتامەكەن» ۇكپ جانە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سالالىق قاۋىمداستىقتارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانىنان كوميسسيا قۇرىلعان, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ قاتىسۋىمەن سۇرانىسقا يە 100 قىزمەت كورسەتۋ جانە وندىرىستىك ماماندىقتار/كاسىپتەر انىقتالعان. بۇعان قوسا, «كاسىپقور» كەاق نەگىزىندە «جاس مامان» جوباسىنا قاتىساتىن كوللەدجدەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردى تاڭداۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اقپاراتتىق جۇيە جاسالدى. «اتامەكەن» عىلىمي-وندىرىستىك كاسىپورنىمەن بىرلەسە وتىرىپ, جابدىقتاردىڭ ءتىزىمى ءتۇزىلدى. جوبا شەڭبەرىندە ەڭبەك رەسۋرستارىن جانە قىسقارتىلعان كادرلاردى قايتا دايارلاۋ, ەڭبەك نارىعىندا تانىمال ماماندىقتار بويىنشا بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ «100/200» قاعيداتى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. «ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋسترياعا!» جوباسى بويىنشا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ, قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋ باعىتىندا ۇيىمداستىرۋ جانە قارجىلاندىرۋ ەرەجەسى بەكىتىلدى.
وسى ارادا ايتا كەتەيىك, ەلباسى 2019 جىلدىڭ 23 قاڭتارىندا ۇكىمەتكە 100/200 قاعيداتى بويىنشا «جاس مامان» باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىرعان-دى. سونىڭ اياسىندا 200 جاڭعىرتىلعان وقۋ ورنى بازاسىندا ەڭ قاجەت يندۋستريالدى-سەرۆيستىك 100 ماماندىق بويىنشا ماماندار دايارلاۋ كوزدەلەدى. ءۇش جىلعا جوسپارلانعان باعدارلاما اياسىندا يندۋستريالدىق ءارى قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنا قاجەتتى 200 مىڭ جاستى وقىتىپ شىعۋ قاراستىرىلىپ وتىر. اينالىپ كەلگەندە بۇل ەل ەكونوميكاسىن شيكىزاتقا تاۋەلدى بولۋدان ارىلتۋعا ءارى جاس بۋىندى زامان كوشىنىڭ الدىڭعى شەبىنە شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
«جاس مامان» جوباسى اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن وبلىستار, نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارىنىڭ اكىمدىكتەرى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم جوباسى جاسالدى.
قاعيدالاردىڭ 99-تارماعىنا سايكەس وبلىستىق, قالالىق تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم (تجكب) ۇيىمدارى مەن جابدىقتارىن تاڭداۋ بويىنشا وڭىرلىك كوميسسيالار جۇمىس ىستەيدى. وتىنىمدەر مەن قۇجاتتاردى تجكب ۇيىمدارىنان ءبىلىم سالاسىنداعى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, ال جوعارى وقۋ ورىندارىنان وپەراتور قابىلدايدى. وسى جىلدىڭ 1-17 قازان ارالىعىندا وڭىرلىك كوميسسيالار تجكب ۇيىمدارىنىڭ وتىنىشتەرىن جينادى. كوللەدجدەر قازىرگى تاڭدا ىرىكتەۋدەن وتۋدە. ال 25 قازانعا دەيىن ۋنيۆەرسيتەتتەردەن وتىنىشتەر قابىلداندى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تاڭدالعان ماماندىقتار بويىنشا ماماندار دايارلايتىن كوللەدجدەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردى ىرىكتەۋدى اياقتاۋ جانە ساتىپ الىنعان جابدىقتاردىڭ ءتىزىمىن جاساۋ جوسپارلانۋدا. كوللەدجدەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جابدىقتار ساتىپ الۋ 2020 جىلى باستالادى.
اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى باسىمدىققا يە
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, جاستاردىڭ الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگى مەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءتيىستى مينيسترلىك «جاس جۇمىسشىلار قاۋىمداستىعى» قب-مەن بىرلەسىپ, جەرگىلىكتى ورتانى جانە جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتاردى (قالالار مەن اۋىلدار دەڭگەيىندە) دامىتۋعا باعىتتالعان جەرگىلىكتى جاستار باستامالارىن قولداۋ جوباسىن باستادى. جوبا جاستاردىڭ ومىرلىك, الەۋمەتتىك داعدىلارىن دامىتۋعا, ولاردى الەۋمەتتىك پروتسەستەرگە, الەۋمەتتىك توپتارعا ينتەگراتسيالاۋعا, جاستار مەن جاستار ۇيىمدارىنىڭ جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتاردىڭ ومىرىنە قاتىسۋىن ارتتىرۋعا جانە ت.ب. باعىتتالعان. وسى ماقساتتا ءار وبلىستا, قالادا جانە اۋىلدا جوبانىڭ الەۋەتتى قاتىسۋشىلارى اراسىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
Jashome.org سايتىندا JasA! جوباسى بويىنشا ارنايى بەينەروليك قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاسالىپ, باق-تا, تەلەديداردا جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاريالاندى. 2019 جىلدىڭ 10-20 شىلدەسى ارالىعىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە 20-دان استام جاريالانىمدار ورنالاستىرىلدى. جوبا بويىنشا 10 000 داناعا ارنالعان ديزاينەرلىك بروشيۋرالار باسىلىپ شىعارىلدى. جوبا تۋرالى جانە ايماقتاعى جاستاردى كونكۋرستىق ىرىكتەۋ بويىنشا كەزدەسۋلەر جانە «جوبا تۋرالى اشىق ەسىك كۇندەرى» وتكىزىلدى. كەزدەسۋلەر ايماقتىق جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارى, كوللەدجدەر, ۋنيۆەرسيتەتتەر جانە ت.ب. بازاسىندا ءوتتى.
Jashome.org سايتىنداعى اقپاراتتىق-ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا جوباعا قاتىسۋ ءۇشىن جاستار مەن جۇمىسشىلاردىڭ وتىنىشتەرىن ونلاين قابىلداۋ ۇيىمداستىرىلدى. وعان قاتىسۋعا ۆولونتەرلەر, جاستار ۇيىمدارى, شىعارماشىلىق توپتار مەن جاستار, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردەن قىز-جىگىتتەر شاقىرىلادى. ناتيجەسىندە كونكۋرستىق كوميسسيا بارلىق ايماقتاردان الەۋەتتى قاتىسۋشىلاردى ىرىكتەدى. رەسمي ەمەس ءبىلىم سالاسىنداعى حالىقارالىق جانە ۇلتتىق ساراپشىلار 3 ترەنينگتەن تۇراتىن وقۋ باعدارلامالارىن (جاس جۇمىسشىلارعا ارنالعان نۇسقاۋلىق) ازىرلەدى جانە تاراتتى. مۇنداعى ماقسات – جاستاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋ; جاستار باستامالارىن ىلگەرىلەتۋ. وقىتۋ باعدارلامالارى بريتاندىق جانە بەلارۋس جاستارىنىڭ جوباسىنا نەگىزدەلگەن. وسى ءبىلىم بەرۋ ءىس-شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە قاتىسۋشىلار شاعىن توپتار قۇردى, قالالىق جانە شىعارماشىلىق الەۋمەتتىك جوبالاردى دايىندادى جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋدى باستادى. ءبىلىم گرانتتارى اياسىندا جاستاردىڭ باستامالارىنا تالىمگەرلىك قولداۋ كورسەتىلەدى. ناتيجەسىندە 5-7 ادامنان تۇراتىن شاعىن توپتار قۇرىلدى, ولار گرانت الا الادى.
قورىتا ايتقاندا, جاستار جىلىندا اتقارىلعان جۇمىستار وتە اۋقىمدى. دەگەنمەن, ولار ارقىلى قوعامداعى جاستار ماسەلەسى تۇبەگەيلى شەشىمىن تابادى دەپ ايتپايمىز, بىراق بۇل جۇزەگە اسىرىلعان شارالار جاس بۋىندى قولداۋ ءىسىن ىلگەرىلەتىپ قانا قويماي, الداعى ۋاقىتتا جاس ۇرپاقتى قولداۋ, كوتەرمەلەۋ تۇرعىسىنداعى يگى قادامدارعا كەڭىنەن جول اشاتىنىنا سەنىمىمىز مول.
