كينو • 31 قازان، 2019

ءادىل احمەتوۆ: اعىلشىن كورەرمەنى قازاق ونەرىن جوعارى باعالايدى دەپ سەنەمىز

158 رەت كورسەتىلدى

سوڭعى جىلدارى قازاق كينوسىنا دەگەن الەم جۇرتشىلىعىنىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلەدى. كەزىندەگى «قىز جىبەك»، «اتاماننىڭ اقىرى»، «مەنىڭ اتىم قوجا» تۋىندىلارىنان كەيىنگى تاڭعالۋ مەن تامسانۋ سەزىمدەرىن، ش.ايمانوۆ، س.قوجىقوۆ، ا.قارساقباەۆتار سالعان تاعىلىمدى سوقپاقتى بۇگىنگى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى تۇسىرگەن جاڭا جوبالار لايىقتى دەڭگەيدە جالعاپ، جاڭعىرتا السا، قانەكەي؟!

بۇل قازاق كينوسىنىڭ لوندونداعى اپتالىعى الدىنداعى وي بولاتىن. ۇلتتىق كينو ونەرىمىزدى باتىستىڭ تالعامپاز كورەرمەنى تالقىسىنا ۇسىنۋعا اتتانىپ بارا جاتقان ءبىر توپ ونەر مايتالمانىنا اق جول تىلەپ تۇرىپ تا، وسى ءبىر تولقىنىستى سەزىم شىرماۋىنان شىعا الماعانبىز. ۋاقىتتىڭ تىم تىعىزدىعىنا قاراماستان ورايىن كەلتىرىپ، جاۋاپتى ساپار الدىندا رەجيسسەر اقان ساتاەۆتىڭ «اناعا اپارار جول» كارتيناسىندا باستى ءرولدى سومداعان تالانتتى اكتەر، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ءادىل احمەتوۆپەن از-كەم سۇحباتتاسىپ تا ۇلگەردىك.

– ءادىل مىرزا، «اناعا اپارار جولدىڭ» لوندونعا باس­تار باعىتى ءساتتى بولعاي. ابى­­رويلى ورالۋلارىڭىزعا تىلەك­تەسپىز.

– راحمەت. ءيا، الدىمىزدا جا­ۋاپت­ى ءسات تۇر. اعىلشىننىڭ تال­عامپاز كورەرمەنى قازاق ونەرىن جوعارى باعالايدى دەپ سەنەمىز.

– اپتالىقتا قانداي فيلم­دەر كورسەتىلەدى؟

– مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى، قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ ۇلىبريتانيا مەن سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كو­رول­دىگىندەگى ەلشىلىگى جا­نە­ ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاق­­فيلم» كينوستۋدياسى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىپ وتىر­عان ايتۋلى مادەني جوبا اياسىندا ءسابيت قۇرمانبەكوۆتىڭ «ورالمان»، اقان ساتاەۆتىڭ «اناعا اپارار جول»، ساتىبالدى نارىمبەتوۆتىڭ «امانات»، ەرمەك تۇرسىنوۆتىڭ «شال» جانە سەرگەي دۆورتسەۆويدىڭ «ايكا» فيلمدەرى ءبىر اپتا بويى لوندوننىڭ VueWest End كينوتەاترىندا كورسەتىلەدى. مادەني اپتالىق «ورالمان» كارتيناسى­مەن اشىلىپ، 1 قاراشا كۇنى سەر­گەي دۆورتسەۆويدىڭ «ايكا» فيلمىمەن تۇيىندەلەدى. ەلدەن وتان­دىق كينو ونەرىن باتىس جۇرت­شىلىعىنا تانىستىرۋعا نۇرلان سانجار، بەرىك ايتجانوۆ، سامال ەسلياموۆا، سەرگەي دۆورتسەۆوي، قانات تورەباي باستاعان ءبىر توپ دەلەگات اتتانىپ بارامىز. اللا ساپارىمىزدى ءساتتى قىلعاي.

– ەندى ءوزىڭىز ابىرويىن ارقا­لاپ بارا جاتقان «اناعا اپارار جول» ءفيلمى جايىندا ايتىپ بەرىڭىزشى. وتاندىق ءھام حالىق­ارالىق بىرنەشە كي­نو­فەستيۆالداردا جوعارى باعا­لانىپ، تالاي ماراپاتتى قانجىعاسىنا بايلاپ ۇلگەرگەن كارتينانىڭ باستى تابىسى نەدە دەپ ويلايسىز؟

– مەنىڭشە، ءفيلمنىڭ باس­تى تابىسى – رەجيسسەردىڭ ىزدە­نى­سىن­دە. ويتكەنى بۇل شىعار­ما كوپ جىلدان بەرى اقان سا­تاەۆ­تىڭ كوكەيىندە جۇرگەن، ىشىن­دە ءپىسىپ-جەتىلگەن قىمبات دۇ­نيەلەرىنىڭ ءبىرى. ءتۇسىرىلىم جۇ­مىستارى ەندى قولعا الىنا باس­­تاعان كەزدىڭ وزىندە: «وسى ۋا­قىتقا دەيىن ءتۇسىرىلىپ كەلگەن فيلمد­ەرىنىڭ بارلىعى – اقان ساتاەۆتىڭ «اناعا اپارار جولعا» دايىندىعى» دەپ ەستيتىنبىز. ءتۇ­سىرىلىم بارىسىندا دا وعان كو­زىمىز انىق جەتتى. ودان كەيىن، ارينە كينو تاقىرىپتىق تۇرعىدان دا وتە اۋقىمدى. حح عاسىردا قاز­اق قيىن-قىستاۋ كەزەڭ­دى باسىنان وتكەردى عوي. وعان دەيىن بىر­قالىپتى ءومىر ءسۇ­رىپ كەلدى دە، حح عاسىردا ۇلتى­مىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتى تۇتاس­تاي وزگەردى: ۇجىم­داستىرۋ باس­تالدى، مالىنان ايىرىلدى، اشار­شىلىققا ۇرىندى، باسكوتە­رەرلەرى قۋدا­لانىپ، رەپرەسسياعا ۇشى­رادى... ەندى ەسىن جيا بەرەمىن دەگەن­دە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باس­تالىپ كەت­تى. سوعىستان كەيىنگى قيىن جىل­دار... وسىنىڭ بارلىعى قازاقتى ەسەڭگىرەتىپ جىبەردى. بۇل ناۋ­بەت جىلدار كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن ۇلكەن ساباق بولۋى كەرەك. وكىنىشكە قاراي، تاريحىمىزدىڭ وسىنداي اقتاڭداق بەتتەرىنە لا­يىق­تى ءمان بەرە بەرمەيمىز، كوپ قۇندىلىقتارىمىزدى ەسىمىزدەن شىعارىپ الدىق. بىزگە بۇگىنگى تاۋەل­سىزدىگىمىز، ازاتتىعىمىز جاي­­­­دان-جاي اسپاننان سالبىراپ تۇ­سە سالعانداي كورىنەدى. شىن ما­نىندە سولاي ما؟! وسى بەيبىت عۇمى­رىمىز، ەركىندىگىمىز ءۇشىن ەسەپسىز قان توگىلدى، قانشاما جان قيىلدى. تاريح بىزگە وسىنى­سىمەن تاعىلىمدى بولۋى كەرەك. قاسىرەتتى جىلداردى بۇگىنگى قا­سيەتتى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قادى­رىن ۇعىنۋ ءۇشىن دە ەستەن شىعار­ما­ۋىمىز قاجەت. «اناعا اپارار جول­دىڭ» ايتار ۇلاعاتى وسى –  تاريحي تامىرىمىزدان ايىرىلىپ قالماۋ.

– ءيا، ءفيلمنىڭ سيۋجەتىنىڭ ءوزى ايرىقشا. اسىرەسە فينالى ەرەكشە جۇرەكتى تولقىتادى. جالعىز اعاشتىڭ تۇبىندە وتى­­رىپ جالعىز ۇلىن سارىلا كۇت­كەن انا... جالپى، بۇل وقي­­عا ومىردە بولعان با، الدە شى­عار­ماشىلىق قيالدىڭ جەمىسى مە؟

– «اناعا اپارار جول» – ومىردە بولعان وقيعا. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي، رەجيسسەردىڭ اتا-اناسى قارعامباي ساتاەۆ پەن ءاسيا انامىز – ونەر ادامدارى. ول كەزدە اكتەرلەر قازىرگىدەي ەمەس، جاز مەزگىلىندە ايلاپ گاسترولدىك ساپاردا جۇرەتىن بولعان. سونداي گاسترولدىك ساپارلارىنىڭ بى­رىندە ونەر ۇجىمى كىشىگىرىم اۋىل­عا توقتايدى. اۋىلدىڭ شە­تىندەگى جالعىز اعاشتىڭ تۇبىندە كۇنۇزىن تاپجىلماستان وتىرعان اق جاۋلىقتى اجەنى كورىپ، تاڭىر­قاي قاراسقان ساحناگەرلەر ءمان-جايدى تۇرعىنداردان سۇراسا، كەيۋانانىڭ بالاسى سوعىسقا كەتىپ، قايتىپ ورالماپتى. «سوعىس ءبىتتى!» دەگەن ءسۇيىنشى حاباردى ەس­تىگەلى بەرى انا كۇندە وسىلاي جول بويىنا شىعىپ، تاڭ قىلاڭ بەرگەننەن كۇن ۇياسىنا باتقانشا جالعىز ۇلىن سارىلا كۇتەدى ەكەن. وسى وقيعانى كەيىن اتا-اناسىنىڭ اۋزىنان ەستىگەن اقان ساتاەۆ قاتتى تولقيدى. جالعىز ۇلىن كۇتىپ، جول توسقان اق جاۋلىقتى اجە بەينەسى رەجيسسەردىڭ ويىنان كەتپەي قويادى. اقىرى ول تولقىنىستى كۇي جىلدار بويى جۇرەك تۇكپىرىندە ءپىسىپ-جەتى­لىپ، «اناعا اپارار جول» بولىپ كورەر­مەنىنە جول تارتادى. ءاۋ باستا تەك ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزە­ڭىن عانا قامتىعانىمەن، كەيىن اۋقىمى كەڭەيتىلىپ، حح عاسىر­داعى قازاق حالقىنىڭ جاي-كۇيىن تۇتاستاي الا وتىرىپ، ستسەناريست تيمۋر جاقسىلىقوۆپەن تاندەمدە وسىنداي كوڭىل تەبىرەنتەرلىك كوركەم دۇنيەنى ومىرگە اكەلەدى.

كەيىن ءفيلمنىڭ ءتۇسىرىلۋ با­رى­سىندا تاعى مىناداي ءبىر وقيعانى ەستىدىك. شاعىن اۋىلدا ءوز مۇڭىنا تۇنشىققان تاعى ءبىر اجە بولىپتى. ول دا قالتاسىنا كۇرت-كامپيتىن سالىپ الىپ، تاڭ­نان كەشكە دەيىن سوعىستان قايت­پاعان جالعىز ۇلىن كۇتىپ، جول توريدى ەكەن. ونى ءبىلىپ العان جاس بالالار الدىنان شىعىپ: «اپا، بالاڭىز كەلە جاتىر، ءسۇيىن­شى!» دەپ، ءسۇيىنشى سۇراسا، كەيۋانا قۋانىپ، قولىنداعى بار ءتاتتىسىن بالالارعا ۇلەستىرىپ بەرە­دى ەكەن. بۇل وقيعا كۇندە قاي­تالانادى. ءسويتىپ ءوز وتىرىگىنە ءوزى سەنگىسى كەلەدى ەكەن قاريا. ءومى­رىنىڭ سو­ڭىنا دەيىن سولاي ءوزىن ءوزى الداۋمەن ءوتىپتى. مۇنداي تاعدىر­لار كوپ بولعان.  فيلم سونداي وقيعالار ۇمىت بولماسىن، حالىق­تىڭ اۋىز اڭگىمەسىندە عانا قالماسىن دەگەن نيەتتە قولعا الىنىپ، كينو تىلىندە كورەرمەنگە ۇسىنىلدى. «اناعا اپارار جول»  – جالعىزىن كۇتىپ، كۇللى ءومىرىن سارپ ەتكەن تاعدىرى تاۋقىمەتتى انالارىمىزعا قويىلعان ماڭگىلىك ەسكەرتكىش. 

– سوڭعى ۋاقىتتا اقان سا­تاەۆ فيلم­دەرىنىڭ باستى رولى­نەن ءجيى كورىنىپ ءجۇرسىز. «اناعا اپا­رار جولداعى» ءىلياس ءرولى «توميريستەگى» ارعۇن بەينەسىنە جال­عاس­تى دەگەندەي... جالپى رەجيس­سەرمەن شىعارماشىلىق تان­دەم قالاي باستالعان ەدى؟

– مەنىڭ اقان ساتاەۆتىڭ فيلم­دەرىنە كەلۋ جولىمنىڭ ءوزى قىزىق. ەڭ العاش «رەكەتير» فيلمىندە كوپشىلىك ساحناعا ءتۇس­تىم. ورىستىڭ قىزى ەكەۋمىز قول ۇستاسىپ، بىرنەشە سەكۋندتىق كادر­دا عانا كورىندىك. كەيىن تۇسىرىلگەن «جاۋجۇرەك مىڭ بالا» كارتيناسىندا دا جالعىز-اق كادر­دا بارمىن. كوپشىلىك ساحنانىڭ ء«اۋمين!» دەپ قول جاياتىن ەپيزودىندا رايىمبەك باتىردىڭ رولىندە كورىندىم.  ودان سوڭ «رەكەتير 2» فيلمىندە ءسوز سوي­لەپ، كولەمدىرەك ەپيزودتارعا  جايلاپ كىرە باستادىم. ارا­عا از ۋاقىت سالىپ «اناعا اپارار جول» تاريحي تۋىندىسىنان باس­­تى ءرول بۇيىردى. جاقىندا كورەر­مەنمەن قاۋىشقان «تومي­ريس» فيلمىندەگى ارعۇن بەينەسى دە مەن ءۇشىن اكتەر رەتىندە  ءساتتى ىزدە­نىستەردىڭ باسى بولعانى انىق. قازىر ويلاپ قاراسام، اقان ساتاەۆ­تىڭ فيلمدەرىنە بىردەن قويىپ كەتپەپپىن، ورىن-ورنىمەن، ساتى-ساتىسىمەن كەلگەن ەكەنمىن (كۇلدى). 

– بۇگىندە ءىلياس سەكىلدى وسىنداي قاھارماندىق فيلمدەرگە كەيىپكەر بولاتىن تۇلعالار بار ما؟ سىزدىڭشە، بۇگىنگى زاماننىڭ قاھارمانى قانداي بولۋ كەرەك؟

– قاھارماندار قاي كەزدە بولماسىن بار عوي. سول سەكىلدى ءبىزدىڭ ارامىزدا جۇرگەن بەيبىت كۇن­نىڭ باتىرلارى جەتەرلىك. قاھار­ماندىق دەگەن قولعا قارۋ الىپ، جاۋعا قار­سى سوعىسۋمەن ولشەن­بەيدى. ماسە­لەن، وسىنداي اۋمالى-توكپەلى زاماندا ءوزىنىڭ ءتىلىن، ءدىنىن، ءدىلى مەن ۇلت­­تىق ءداس­تۇرىن ساقتاپ، ۇلكەندى قۇر­­مەت­تەپ، كىشىگە ىزەت كورسەتىپ، «ەلىم، جۇر­تىم» دەپ جۇرگەن ءار ازامات­تى مەن بۇگىنگى كۇننىڭ قا­ھار­­مانى دەپ ەسەپتەيمىن. تاري­حىمىز­دى ۇمىت­پاي، بولاشاق ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كەز كەلگەن ادام – قاھارمان.

ءالى ەسىمدە، «اناعا اپارار جول» ءفيلمىنىڭ پرەمەراسى­نان كەيىن ورال قالاسىنان ءبىر جىگىت اعاسى تەلەفون شالدى. ۇزدىك­سىز العىسىن جاۋ­دىرىپ جاتىر. تول­­قىپ، تەبىرەنىپ تۇرعانى داۋ­سىنان انىق سەزىلەدى. «مەنىڭ جۇ­بايىم: «قازاقتار كينو تۇسىرە ال­مايدى»  دەپ، وتاندىق فيلم­دەرگە مەنسىنبەي قارايتىن. سودان «اناعا اپارار جول» جايلى دوس­تارىمنان ەستىپ، كەلىنشەگىمدى كينوعا ادەيى ەرتىپ اپاردىم. فيلم­­نەن اسەرلەنگەنى سونشالىق، جۇبايىم جىلاپ،  ءبىراۋىز ءسوز ايتپاي ۇيگە كەلدى. مەنىڭ جارىمدى مويىنداتقاندارىڭىز ءۇشىن كوپ راحمەت!» دەپ ءوزىنىڭ ەموتسياسىن ءبىلدىرىپ جاتىر. سول سەكىلدى ءفيلمدى كورگەن يمام اعالارىمىز دا «مىڭ ۋاعىزدان ارتىق دۇنيە ەكەن» دەپ ريزاشىلىقتارىن جەت­كىزدى. بۇدان ارتىق قانداي باعا كەرەك! اللا وسى ابىرويدان ايىرما­سىن دەپ تىلەيمىن.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

 

 اڭگىمەلەسكەن

نازەركە جۇماباي،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى ماڭىندا جەر سىلكىندى

ايماقتار • بۇگىن، 10:02

جاس تەننيسشىلەرمەن كەزدەسۋ

تەننيس • بۇگىن، 07:47

جاس عالىمنىڭ جەتىستىگى

عىلىم • بۇگىن، 07:43

ۇقساس جاڭالىقتار