رۋحانيات • 29 قازان, 2019

اقىن ءومىرىنىڭ جاڭا دەرەكتەرى

700 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە ۇلتىمىزدىڭ ۇلىق اقىنى ماعجان جۇماباەۆتىڭ ادەبي مۇرالارىن, ومىرىنە قاتىستى دەرەكتەرىن  ىزدەستىرۋدى جەرلەستەرى ۇنەمى جالعاستىرىپ كەلەدى. تابىلعان دەرەكتەردى قۇراستىرىپ مەملەكەتتىك ءارحيۆتىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى بىرلەسىپ اقىننىڭ 125 جىلدىعىنا بىلتىر ەكى تومدىق جيناق تا شىعارعان.

اقىن ءومىرىنىڭ جاڭا دەرەكتەرى

وبلىستىق ءارحيۆتىڭ ديرەكتورى ساۋلە مالىكوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا ىزدەۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسىپ كەلە جاتقان كورىنەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءارحيۆتىڭ سارعايعان قاعازدارىنىڭ اراسىنان ماعجاننىڭ پەتروپاۆل قالاسىنداعى پەداگوگيكالىق تەحنيكۋمعا 1927 جىلى ۇستاز بولىپ قىزمەتكە كىرگەندە ءوز قولىمەن تولتىرعان انكەتاسى دا تابىلىپتى.

بۇل ماعجاننىڭ ماسكەۋدەن ەلگە كەلگەن كەزى بولسا كەرەك. اقىننىڭ ولەڭدەرىندەگى ۇلتشىل, تۇرىكشىل سارىندى «اشكەرەلەپ» جانە ءوزىن تاپتىق تۇرعىدان جات كورگەن اسىرەبەلسەندىلەر ونى تۇرتپەكتەپ, ماسكەۋدەن تايدىرىپ جىبەرگەنى وسى تۇس. سوندىقتان ول تۋعان جەرىنە ورالعان.

وسى انكەتادا ماعجان ومبىداعى مۇعالىمدەر سەمينارياسىن 1917 جىلى بىتىرگەنىن جانە ونى اياقتاعان سوڭ 1917 – 1918 جىلدارى سونداعى مۇعالىمدەر ينستيتۋتىندا ءبىر جىل وقىعانىن كورسەتىپتى. بۇل دەرەكتى كوپتەگەن ماعجانتانۋشىلار بىلە بەرمەيدى. ماعجان پەدتەحنيكۋمعا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ساباق بەرۋگە تۇرعان, ال نەگىزگى جۇمىس ورنى دەگەن جەرگە وسىنداعى سوۆەتتىك پارتيا مەكتەبىن كورسەتكەن ەكەن. دەمەك, ماعجان ساكەننىڭ گۇلباھرامى وقىعان «سوۆپارتشكولدا» دا ساباق بەرگەن.  

انكەتانىڭ ءوزى 1927 جىلعى ون ەكىنشى جەلتوقساندا تولتىرىلعان. «وسىلاي, ءوز ارحيۆىمىزدەن ماعجاننىڭ ءوز قولىمەن تولتىرعان باعا جەتپەس قۇندى قۇجاتتى تاپتىق», دەيدى ساۋلە زەينوللاقىزى.

سولتۇستىك قازاقستاننىڭ ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ ىزدەنىستەرىنىڭ ارقاسىندا ماعجاننىڭ عىلىمي مۇراسىنىڭ ىزدەرىن رەسەيدىڭ «ساياسي – الەۋمەتتىك تاريح ارحيۆىنەن» دە تاپقان. ال قازانداعى اعايىندى كاريموۆتەر باسپاسىنان شىققان اقىننىڭ تۇڭعىش جيناعى «شولپان» الماتىداعى  عىلىم اكادەمياسىنىڭ سيرەك كىتاپتار قورىنان تابىلعان.  كىتاپتىڭ مۇقاباسىنىڭ سۋرەتىندە كىتاپتىڭ اتى توتە جازۋمەن جازىلسا دا استىندا «كازان   لتو-تيپوگرافىيا ت.د. «بر.كاريموۆى» 1913 گ.» دەگەن سوزدەر كيريلليتسامەن جازىلىپتى.

وسىدان اقىننىڭ جيناعى 1912-ءشى جىلى ەمەس, ودان ءبىر جىل كەيىن جارىق كورگەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ەلۋ بەتتەن تۇراتىن شاعىن جيناققا اقىننىڭ وتىز شىعارماسى ەنگىزىلگەن ەكەن. ماعجاننىڭ ولەڭدەرىن قازان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى نيكولاي كاتانوۆ دەگەن بىرەۋ جولما-جول اۋدارىپ, پوليتسياعا تاپسىرعان. سونىڭ ىشىندە اقىننىڭ «سورلى قازاق» دەگەن ولەڭى بار. ونى اقىن بىلاي باستايدى:

                            سورلى قازاق جان القىمعا تىعىلىپ,

                            قارا كۇن كەپ, تىككەن تۋى جىعىلىپ.

                            العا باسپاي, بىتكەن ءىسى كەر كەتىپ,

                            ءنار تاتا الماي, كۇشسىز, ءالسىز بۇگىلىپ.

ال پاتشا شەنەۋنىكتەرىنە جاعۋدى كوزدەگەن قاسكوي اۋدارماشى وسى جولداردى بىلاي تارجىمەلەيدى:

                            پودۋماي پوبولشە و گورە ي پەچالي سۆوەي ناتسي

                            پودۋماي تاك, چتوبى وتستالايا بەدنايا ناتسيا

                            ۆپەرەد نوگوي بى ناستۋپالا.

                            شيروكايا زەمليا چتو ني دەن, تو گيبنەت,

                            ا چەرنايا زمەيا  ۆسيۋ كروۆ ەگو سوسەت...

وسىنداي شاعىستىرۋدان كەيىن اقىننىڭ سوڭىنا جاندارمەريا تۇسەدى. ءسويتىپ ماعجاننىڭ قۋدالانۋى پاتشا زامانىنان باستالادى. ال كەڭەس جىلدارىندا ونىڭ جانىنا ەش مازا بەرمەگەنى بەلگىلى.  اقىن ءومىرىنىڭ كوپ قىرلارى, ءومىر جولدارى ءالى دە اشىلماعان, ونى  اشۋ ءالى دە كوپ ەڭبەكتەنۋدى تالاپ ەتەدى, دەيدى مامان.

سوڭعى جاڭالىقتار

جاڭاتاستاعى جويقىن داۋىل

ايماقتار • بۇگىن, 08:45

مەدالى كوپ چەمپيون

عالام عاجاپتارى • بۇگىن, 08:40

ءدۇبىرلى دودا باستالدى

وليمپيادا • بۇگىن, 08:35

سەگىز وليمپياداعا قاتىسقان

عالام عاجاپتارى • بۇگىن, 08:30

كەشەندى قولداۋ قۇجاتى

ءبىلىم • بۇگىن, 08:25

ءبىر سايىستا – بەس التىن

عالام عاجاپتارى • بۇگىن, 08:20

ساعاداعى ساتيرا كەشى

تاعزىم • بۇگىن, 08:10

موناكودان ۇتىلدى

تەننيس • بۇگىن, 07:55