مۋن چجە ين ۇكىمەتىنىڭ قادامى مەن ماقساتى – شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جارتىسىن «اقىلدى» زاۋىتتارعا اينالدىرۋ ارقىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ارنالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ.
ۇكىمەت شاعىن بيزنەسكە ارنالعان يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ستراتەگياسىن جاريالادى. 2022 جىلعا دەيىن ۇكىمەت 30 000 «اقىلدى» زاۋىت پەن 10 «اقىلدى» ونەركاسىپتىك كەشەن قۇرۋدى, وندىرىستە قاۋىپسىز جۇمىس ورىندارىن اشۋدى, وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعالاردىڭ سانىن 30%-عا ازايتۋدى جانە 100 000 «اقىلدى» زاۋىت ماماندارىن تارتۋدى ۇسىنعانى بار.
«اقىلدى» زاۋىت, بۇل – ءونىمدى ءوندىرۋ پروتسەسىندە الدىڭعى قاتارلى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى (اكت) ەنگىزۋ ارقىلى اۆتوماتتى تۇردە باسقارىلاتىن وندىرىستىك جۇيە. بۇل ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە جەكە ءوندىرىس ءۇشىن ماڭىزدى قۇرال بولىپ سانالادى, سونىمەن بىرگە ونىمدىلىكتى ارتتىرادى جانە ونىمدە بولاتىن اقاۋلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋگە كوزدەلگەن جوبا.
ايتالىق, كورەيلەردىڭ ءوزى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ءبىرشاما ءمان بەرمەي كەلدىك دەپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ونى قايتا قولعا الۋدى كوزدەۋدە. ويتكەنى زامان مەن ۋاقىت تالابى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن بايقاتتى. تەك قانا ءىرى چەبولدار (قارجى-وندىرىستىك كلاستەر) مەن ءىرى كومپانيالار ەكونوميكانى ساقتاپ قالا المايدى. راسىندا, ەگەر ولار قۇلدىراسا, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ولاردىڭ ورنىن باسىپ, داميتىن كەلەسى ساتىداعى رەزەرۆتەگى دايىن كومپانيالار بولۋ كەرەك.
بىرىنشىدەن, كورەيلەر جۇمىس ۋاقىتىن قىسقارتۋمەن جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالاردى جانە «تۇپكى سالا» نەمەسە ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ كۇتىلەتىن ستراتەگيالىق سالالاردى قولداۋعا شەشىم قابىلداپ, ناقتى كومپانيالاردىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرمەك. مۇنداي ەلدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن زياتكەرلىك وندىرىستىك شەشىمدەردى ەنگىزۋ زاماناۋي قاجەتتىلىك قانا ەمەس, ءوسۋ مەن وركەندەۋدىڭ ءبىر ءتۇرى, مودەلى مەن جولى بولماق. ءيا, شىن مانىندە قازىر شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ءبىر قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, الەمنىڭ باس قاتىرىپ وتىرعان ماسەلەسى.
ۇكىمەت «اقىلدى» زاۋىتتار وندىرىسىنە 2 تريلليون ۆون كولەمىندەگى ينۆەستيتسيانى, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ كورپوراتسياسىن قولداۋعا جانە «اقىلدى» زاۋىتتاردى سالۋ مەن جابدىقتاۋعا 300 ميلليارد ۆوننان تۇراتىن ارنايى قور قۇرۋعا شەشىم قابىلدادى.
بۇل سونىمەن بىرگە ايماقتىق قولداۋ مودەلىن قۇرۋ ارقىلى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ قاتىسۋىن ارتتىرادى. مۇنى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ باسىن قوساتىن فورما دەپ ايتساق بولادى. وسىنداي ىستەر ءبىزدىڭ قازاقستان ۇكىمەتى مەن ايماقتاردىڭ اكىمدىكتەرىنە كەرەك-اق. الايدا شىعىستىق مۇنداي ۇلگىنى زەرتتەپ-زەردەلەۋ ءۇشىن كوپ جاعدايدا تياناقتى جۇمىس اتقارىلۋى كەرەك.
كورەيلەردىڭ مۇنداي ءىسى سونىمەن قاتار ءىرى كومپانيالاردى بەلسەندى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار كومپانيالار كەلەسى جىلى «اقىلدى كومەكشى» رەتىندە ءىرى كومپانيالاردان زەينەتكە شىققان 100 «اقىلدى» زاۋىت تەحنولوگيالارى بويىنشا مامانداردى شاقىرىپ, ولاردى شوب-قا جىبەرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ولار شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارىمەن زاۋىتتىڭ «اقىلدى» قۇرىلىسى جانە تەحنيكالىق قولداۋ, كەيىنگى مەنەدجمەنت جانە نوۋ-حاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس الادى. ەسكى كادردى ءتيىمدى پايدالانۋ دەگەنىڭىز وسى. ال ءبىز «ەسكى كادر زەينەتكەرلىككە تەزىرەك شىقسىن, ولار قاجىپ-قالجىرادى, ولاردىڭ اقىل-كەڭەسى كىمگە كەرەك» دەپ جاتامىز. سودان بارىپ جاس كادرلاردىڭ دايىندىعىنىڭ كەمشىلىگىنەن جانە تاجىريبەلى كادرلاردىڭ اقىل-كەڭەسىن الماۋشىلىقتان كەيدە زيان شەگىپ جاتاتىنىمىز از ەمەس. بۇل دا ءبىز ءۇشىن ساباق الاتىن دۇنيە.
سونىمەن قاتار 2019 جىلى كومپانيالار وندىرىستىك دەرەكتەردى جيناپ, تالداي الاتىن جانە جەتكىزۋشىلەرگە 1,1 ترلن ۆون بولاتىن عىلىمي-زەرتتەۋ جانە بيۋدجەتتىڭ 20%-ىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇلكەن دەرەكتەر ورتالىعى مەن پلاتفورمانى سالۋدى جوسپارلاعان. بۇل دا وندىرىستىك دامۋ كەزىندە وتە ماڭىزدى شارا. كەز كەلگەن وندىرىستىك دەرەكتەر مەن كورسەتكىشتەر شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ اياق الىسىنان حابار بەرەدى. ونىمدەرىنىڭ ەسەلەنۋىن باقىلاتادى. ءسويتىپ 2022 جىلعا قاراي «اقىلدى» زاۋىتتاردىڭ 50000 قىزمەتكەرىن ءوسىرۋ ماقساتى 100 مىڭعا دەيىن جەتكىزىلمەك. مىنە, وڭتۇستىك كورەيا ەلىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسىندە وسىنداي وزگەرىستەر بولىپ جاتىر.
ءبىر قىزىعى, ۇكىمەتتىڭ اۋقىمدى ارەكەتى – 30 مىڭ «اقىلدى» زاۋىتتى قالاي قۇرادى دەپ ءبىراز شەتەلدىك ماماندار ويلانىپ قالعانى بار. كەيبىر ەلدە ء«جۇز» دەپ كوسىلە سويلەپ, سوڭىنان كوررۋپتسياعا بەلشەدەن باتىپ, قۇمعا قۇيعان سۋداي, اقشا دا جوق, جوبا دا جوق بولىپ, باستالعان ءىس ورتا جولدا قالىپ جاتادى. ال وڭتۇستىك كورەيادا 30 مىڭ «اقىلدى» زاۋىت پەن 10 مىڭ «اقىلدى» يندۋستريالدى كەشەندى قۇرۋدى ماقسات ەتكەنىن, سونى قازىر تاپ-تۇيناقتاي, شاشاۋ شىعارماي جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى. دەمەك بۇل ەل تاعى دا ءبىر كۇش-قايراتىن جيناپ, دامۋ ءۇشىن تىرىسىپ, تالپىنىپ كورمەك. شىنى كەرەك, وڭتۇستىك كورەيا بۇرىنعىداي دۇركىرەپ دامۋىن اڭساپ وتىر. بايقاساڭىز, مۇنى وندىرىستىك يندۋستريالىق 4-ءشى رەۆوليۋتسياعا دەگەن دايىندىق پا دەپ قالاسىڭ. ەكى ءىرى داعدارىستى باستان كەشىرسە دە, قايتپاس قايسار ەلدىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە دەگەن تاعى ءبىر بەت بۇرىسى دامۋشى ەلدەرگە ۇلكەن ساباق بولماق.
وسىنداي جوبالاردى ۇكىمەت بولىپ جۇزەگە اسىراردا بۇعان مينيسترلىك پەن شاعىن-ورتا بيزنەس وكىلدەرى, بىرقاتار ماماندار قاتىستىرىلادى. جالپى, وسى جوسپاردا جازاتايىم بولاتىن ءتۇرلى وندىرىستەگى وقيعالاردى 30 پايىزعا ازايتۋدى كوزدەگەنى كورەيلەردىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى. كورەي ەلىندە وندىرىستىك ءتۇرلى وقيعالار بولىپ تۇراتىنى بەلگىلى. ءبىزدىڭ ەلدە وندىرىستىك ءتۇرلى جازاتايىم وقيعالاردىڭ بولۋى مەن ونىڭ الدى الۋ تۋرالى ماسەلە, وندىرىستىك زارداپتاردى ازايتۋ كوپ تالقىلانا بەرمەيدى.
مويىنداۋىمىز كەرەك, وڭتۇستىك كورەيا ەكونوميكاسى مەن بيزنەسىن, شاعىن جانە ورتا كاسىپتى دامىتۋدا بىزدەن الدا كەلە جاتىر. ولار ءاردايىم دۇرىس باعىتتى ۇستانىپ كەلەدى. وسى جوعارىدا اتالعان جوسپارلارى بويىنشا بىلتىر كورەي ۇكىمەتى جۇمىس ورنىن كوبىرەك قۇرۋدى كوزدەدى. ويتكەنى بۇل ەلدە جاستار اراسىندا جۇمىسسىزدىق جاپپاي بەلەڭ الىپ كەتكەندىكتەن, قازىر سونى قىسقارتۋ ءۇشىن جانتالاسىپ جۇمىس ىستەۋدە. اسىرەسە جاستار جاعى... تابىسسىز, ءۇيسىز-كۇيسىز. جۇمىسسىزدىق ەكى بۇيىردەن قىسىپ بارادى.
دەسەك تە, وڭتۇستىك كورەيا ۇكىمەتىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى, ءوندىرىس پەن ونەركاسىپتى دامىتۋعا دەگەن نيەتى مەن قادامدارىنان كوپشىلىك دامۋشى ەلدەر, سونىڭ ىشىندە قازاقستان دا ۇلگى الۋى قاجەت. كورەيلەر جوقتى بار ەتكەن, قازبا بايلىعى جوق بولسا دا, اقىلدىڭ جانە ەڭبەكتىڭ كۇشىمەن تابىسقا جەتكەن ەل. بۇل ەل كەز كەلگەن زاۋىتتىڭ ساپاسىن ارتتىرىپ, ايتقان جوسپاردى تولىق ورىنداۋعا بەل شەشىپ كىرەسەدى.
قورىتا ايتقاندا, باسقا ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق باعىت-باعدارى ءبىز ءۇشىن جاي عانا مىسال بولىپ قالا بەرمەي, ولاردىڭ جاقسى جوبالارىن قولدانىسقا ەنگىزىپ, ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋىمىز قاجەت.
داستان اقاش,
ارنايى «Egemen Qazaqstan» ءۇشىن
وڭتۇستىك كورەيا,
سەۋل قالاسى
