انا ءتىلىنىڭ مەرەيىن ءوسىرىپ, قولدانۋ اياسىن كەڭەيتىپ, ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالۋ ماسەلەسىندەگى ەڭبەكتەرى ءۇشىن ماراپاتتالعاندار قاتارىندا «مەملەكەتتىك تىلگە قۇرمەت» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى ا.وسمان, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى ءو.ايتباەۆ, حالىق جازۋشىسى م.شاحانوۆ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ك.ماتىجانوۆ, جازۋشى س.ەلۋباەۆ, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى ت.جانۇزاقوۆ, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ە.قاجىبەك, قازاقستان جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى م.قۇلكەنوۆ, ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ رەداكتورى ن.قوجابەكوۆا, جازۋشى-پۋبليتسيست ج.كەنەباي, «جاس قازاق» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى س. سمايىلدىڭ ەسىمى اتالدى.
اكىمدىكتەگى كەزدەسۋ ءتىل تاعدىرىنا الاڭداپ جۇرگەن زيالى قاۋىمنىڭ كەلەلى ماسەلەنى تاعى ءبىر قوزعاپ وتۋىنە سەبەپ بولدى. ءتىل جاناشىرى, اقىن مۇحتار شاحانوۆ وسىدان وتىز جىل بۇرىن قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇرعان كەزەڭدە قابىلدانعان زاڭ تاريحىنا توقتالىپ ءوتتى. الايدا, ارادا وتىز جىل وتسە دە ءتىل تاعدىرى اينالاسىنداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەر شەشىمىن تاپقان جوق. جازۋشى سماعۇل ەلۋبايدىڭ ايتۋىنشا, ء«تىل تۋرالى زاڭنىڭ سولقىلداقتىعىنان ءتىلدىڭ كوسەگەسى كوگەرمەي كەلەدى. قاعازعا تۇسكەن زاڭ دالادا قالدى. انا تىلىندە ساياساتكەرى دە, زيالىسى دا سويلەگىسى كەلمەيتىن بىزدەي ەل جوق. مەكەمەلەر باسشىلىعىندا وتىرعاندار قازاق ءتىلىن ناشار مەڭگەرگەن بولسا, شەتەلدە وقيتىن جاستارىمىز ورىس تىلىندە سويلەۋگە قۇمار. ايدىڭ, كۇننىڭ امانىندا انا تىلىندە سويلەمەۋ – اتا-بابامىزدىڭ الدىندا جاساعان ۇلكەن قىلمىسىمىز», دەپ قىنجىلدى قالامگەر. سوندىقتان الداعى قابىلداناتىن ءتىل تۋرالى دەربەس زاڭىمىزدىڭ دامۋىنا بارشا بۇقارا بولىپ ۇلەس قوسۋىمىز قاجەت. زاڭ جوباسى كوپشىلىكتىڭ تالقىلاۋىنان ءوتۋى ءتيىس, دەيدى س.ەلۋباي. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋدە الماتى الدىڭعى ساپتا بولۋى كەرەك دەگەن ۇسىنىس تاستاي وتىرىپ, ءتىل جاناشىرلارى اكىمگە التى اي مەرزىمگە تىلگە موراتوري جاريالاۋ تۋرالى دا ويلارىن ايتىپ قالدى.
ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەردەن قاجىبەك ءتىل, ادەبيەت, تاريحتى دامىتۋ ماسەلەسىن ساياسي كونيۋنكتۋرا شەڭبەرىنەن شىعارۋ كەرەكتىگىن ايتادى. مەملەكەت ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزدى سالالارى ناۋقاندارعا قاتىسسىز ۇزدىكسىز دامۋدى قاجەت ەتەدى. بۇگىندە گرافيكالىق جۇيەمىز وزگەرۋدە. گرامماتيكا, فونەتيكا زاڭدىلىقتارى عىلىمعا تاۋەلدى سالالار. لاتىنعا كوشەمىز دەگەلى ىرگەلى ىستەر اتقارىلدى, تىلشىلەردىڭ ءبىرشاما جاعدايى دا تۇزەلىپ قالعاندىعى ارينە كوڭىلگە دەمەۋ. دەسەك تە, ءتىلدى دامىتۋ ءۇشىن تۇركى الەمىنىڭ جاڭالىقتارى, دۇنيەجۇزىلىك زاماناۋي جەتىستىكتەر باسشىلىققا الىنۋى قاجەت. ال ونى ساپالى ورىنداۋ ءۇشىن ءتىلدىڭ, ادەبيەت پەن تاريحتىڭ زاماناۋي تالاپتارىن قولدانۋ قاجەت.
ال الماتى قالاسى تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى قىزمەتىن بەس جىل اتقارىپ, وعان دەيىن دە ءتىل كوميتەتىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ قاعاز جازۋمەن, ماجبۇرلەۋمەن ءتىل مارتەبەسىنىڭ وسپەيتىندىگىن ايتادى. اقپاراتتىق كەزەڭ مەن تسيفرلاندىرۋ عاسىرى الەمنىڭ وزىق جەتىستىكتەرىن قازاق تىلىندە سويلەتۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ءبىلىم مەن وقۋلىقتار مازمۇنى قازاق ءتىلدى زاماناۋي اقپاراتتارمەن تولىقتىرىلۋى قاجەت. ونىڭ ءادىس-تەحنولوگياسىن زامانعا يكەمدەپ, تەلەديدار, الەۋمەتتىك جەلىلەردە قازاق ءتىلدى كونتەنتتى كوبەيتىپ, شەتەلدەردىڭ ۇزدىك دەگەن فيلمدەرىن قازاق تىلىندە سويلەتۋ ارقىلى ءتىلدىڭ قولدانىس اياسىن بايىتا الماقپىز. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ورفوگرافيامىزدىڭ دا جايى ءماز ەمەس. جاستار قازاقشا وقىمايدى دەگەن ءۋاجىمىزدى ءجيى ايتامىز. كەزىندە «توم سويەردىڭ باسىنان كەشكەندەرى», «كاپيتان گرانتتىڭ بالالارى», ت.ب. قىزىقتى شەتەل تۋىندىلارىن ءوز ادەبيەتىمىز سياقتى قابىلداپ وقىدىق. العاشقىدا اۋدارما ەكەنىن دە بىلمەدىك. كىتاپحانالاردا كىتاپقا تاپشىلىق دەگەن بولمادى. قالاعان كىتابىمىزدى وقيتىن ەدىك. ال قازىر قاراما-قايشىلىققا تاپ بولدىق. مەكتەپ باعدارلاماسىندا بار كىتاپتى بالالار نە عالامتوردان, نە كىتاپحانادان ىزدەپ تابا المايدى. ينتەرنەت دامىدى دەيمىز, شالعايداعى شاعىن مەكتەپتەرگە وقۋلىق جەتىسپەيدى, ال عالامتور قولجەتىمسىز. بىزگە «قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» سياقتى جوبالار كەرەك. ايماقتاردا زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ قولجەتىمدىلىگى بالالاردى ارتىق سالماق ارقالاپ جۇرۋىنەن ارىلتقان بولار ەدى. سوندىقتان دا الەمنىڭ ءار سالاداعى جاۋھارلارىن تۇتىنۋشىسىنا قازاق تىلىندە جەتكىزۋ تەحنولوگيالارىن جەدەلدەتۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. زاماناۋي تەحنولوگيالار ارقىلى اۋدارما ءىسىن جەتىلدىرۋ دە زامان تالابى. عىلىمنىڭ ءتىلى, جاڭالىقتار ءتىلى قازاق تىلىندە سايراپ تۇرسا, كانەكي. زاڭداردى قازاق تىلىندە جازۋ, كىتاپحانا قورلارىن قازاق ءتىلدى وقۋلىقتارمەن تولىقتىرۋدىڭ الەۋەتى زور.
الماتى
