رۋحانيات • 24 قازان، 2019

ءدىننىڭ تۇتاستىعى – ەلدىڭ تۇتاستىعى

380 رەت كورسەتىلدى

ەلوردادا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ (قمدب) ۇيىمداستىرۋىمەن «رۋحاني قۇندىلىقتار – قوعام بىرلىگىنىڭ نەگىزى» اتتى ءىىى رەسپۋبليكالىق يمامدار فورۋمى ءوتتى. قمدب-نىڭ نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى جاڭادان پايدالانۋعا بەرىلگەن باس كەڭسەسىندە ۇيىمداستىرىلعان ءداستۇرلى فورۋمعا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ەرلان قوشانوۆ، پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ، اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ، قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى، باس ءمۇفتي سەرىكباي قاجى وراز، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى، عالىمدار مەن بەلگىلى تەولوگتار جانە 500-دەن استام يمام قاتىستى.

يمامدار فورۋمى ەلىمىزگە بەلگىلى قاري، «ازىرەت سۇلتان» مەشىتىنىڭ نايب يما­مى جۇمانازار وسەرحان ۇلىنىڭ قا­سيەتتى قۇران اياتتارىن وقۋىمەن باستالدى.

بۇدان كەيىن فورۋم مودەراتورى – باس ءمۇفتي سەرىكباي قاجى وراز ءسوز كەزەگىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسىنا ۇسىندى. ە.قوشانوۆ ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ يمامدار فورۋمىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا جولداعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.

«بارشاڭىزدى يگى داستۇرگە اينالعان يمامدار فورۋمىنىڭ اشىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! پاراساتتىلىق، وتانسۇيگىشتىك، ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىن حالىقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ – ساۋابى مول ابىرويلى ميسسيا. يسلام ءدىنىنىڭ وسىن­داي ىزگى قۇندىلىقتارى ەلىمىزدەگى مۇ­سىلماندار قاۋىمىن بىرىكتىرىپ، ىن­تى­ماعىن ارتتىرىپ وتىر. وسى ورايدا، يمامدارىمىز حالىق اراسىندا رۋحا­ني-اعارتۋشىلىق جۇمىستارىن ۇدايى جۇرگىزىپ، جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا يمان­دىلىقتى دارىتۋعا اتسالىسۋى ماڭىزدى. بۇل جيىن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ جۇمىسىنا جانە ەلىمىزدەگى ءدىن وكىلدەرىنىڭ رۋحاني باستامالارىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىن. فورۋم جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەيمىن!» – دەلىنگەن پرەزيدەنت قۇتتىقتاۋىندا.

سونداي-اق پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى فورۋمنىڭ ماڭىزدىلىعىنا، يمامدار قىزمەتىنىڭ قوعام ومىرىندەگى الار ورنىنا توقتالا كەلىپ، «بۇگىنگى فورۋم قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق-اعارتۋشىلىق قىزمەتىن جاڭا ءبىر بەلەسكە كوتەرىپ، ءدىن سالاسىنداعى جاڭا باستامالارعا تىڭ رۋحاني سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى – ەلىمىزدە حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن يماندى ارەكەتتەرگە ۇيىتقى بولىپ، قوعامدا ءوز ورنىن تابا ءبىلدى. بۇگىنگى مەشىت يمامدارىنىڭ حالىق اراسىندا جۇرگىزەتىن اۋقىمدى ىستەرى قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ رۋحاني سۇرانىسىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن كورىنىسىنە اينالدى.سونىمەن قاتار قوعامداعى بىرلىك پەن كەلىسىمدى، تاتۋلىق پەن بەيبىتشىلىكتى نىعايتۋعا دا ايانباي ۇلەستەرىن قوسۋدا»، – دەدى.

ءوز كەزەگىندە پرەمەر-ءمينيستر­دىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ مەم­لەكەتتىڭ وركەندەۋى ونىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىمەن، حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىمەن عانا ولشەنبەيتىنىن، ۇلتتىڭ جان-جاقتى ءبىلىمى، جان دۇنيەسىنىڭ تازا­لىعى، رۋحاني بايلىعى – اسا ماڭىزدى ما­سەلە ەكەنىن جەتكىزدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ 2015 جىلى وتكەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەر­لەرىنىڭ سەزىندە: «بۇگىندە ادامزات ۇلكەن ماتەريالدىق، عىلىمي تەحنيكالىق جانە ينتەللەكتۋالدىق مۇمكىندىكتەرگە يە. ەگەر ادامدار ءبىر-بىرىمەن بەيبىتشىلىكتە جانە رۋحاني كەلىسىمدە ءومىر ءسۇرىپ ۇيرەنبەسە، ەشقانداي پروگرەسس بولمايدى»، – دەپ تۇجىرىمدى ءسوز ايتقان ەدى. راسىندا، تۋرالىقتىڭ تۋىن ۇستاپ، ادامگەرشىلىكتەن اتتاماي، كىسىلىك كەلبەتىمىزدى ساقتاپ، ءدىنىمىز بەن داستۇرىمىزدەن جاڭىلماساق، ءبىزدىڭ باعىندىرار بەلەسىمىز دە، الار اسۋى­مىز دا كوپ بولماق»، – دەدى ب.ساپارباەۆ.

سونىمەن قاتار ول پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا الەم مويىنداعان عۇلاما ءال-ءفا­رابيدىڭ 1150، حاكىم ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي تۇلعالارىمىزدىڭ ەڭبەكتەرىن حالىق اراسىندا دارىپتەۋدى تاپسىرعانىن ايتا كەلىپ، «بۇل باستاماعا قولداۋ كورسەتىپ، ناسيحات جۇمىستارىندا ويشىل-عالىمدارىمىزدىڭ ساليقالى ءسوزى مەن وسيەتىن حالىققا دارىپتەۋدى توقتاتپاۋىمىز ءتيىس. ويتكەنى يسلام ءدىنى­نىڭ ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن ناسي­حات­تاۋدا ءال-فارابي، اباي، شاكارىم، ت.ب. تۇل­عالارىمىزدىڭ ونەگەلى ءومىرى مەن وشپەس مۇراسى قۇندى ناسيحات بولا الادى»، دەدى.

القالى جيىندا اقپارات جانە قوعام­دىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ بۇل فورۋمنىڭ قمدب-نىڭ قوعامداعى بەدەلىن ارتتىرۋعا، يمامدارىمىزدىڭ مارتەبەسىن كۇشەيتۋگە، ەلىمىزدەگى مۇسىلمان ۇمبە­تىنىڭ ورتاق مۇددەگە بىرىگۋىنە سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. «وزدەرىڭىزگە بەلگىلى، تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى، ەلى­مىزدە ءداستۇرلى يسلامنىڭ، جالپى ءدىننىڭ ءرولى ايتارلىقتاي ءوستى. ازاماتتاردىڭ، اسىرەسە جاستاردىڭ دىنگە بەتبۇرىسى، قوعام­داعى بەلسەندىلىگى ارتىپ كەلەدى. وسى تۇستا بىزدەرگە ءدىني باعىتتاعى دامۋ جو­لىمىزدى سارالاپ، زاماناۋي تالاپ­تارعا ساي تۇلەتىپ الۋ قاجەت. بۇل تۋرا­لى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆ: ء«دىننىڭ تۇتاس­تىعى – ەلدىڭ تۇتاستىعى»، – دەگەن بولاتىن. بىزدە تاريحي تۇرعىدا قالىپتاسقان يسلام ءدىنى بىركەلكىلىگىمەن، توزىمدىلىگىمەن جانە داستۇرىمىزبەن استاسىپ جاتۋىمەن ەرەكشەلەنەدى»، – دەدى ول.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە، وكى­نىشكە قاراي، كەيبىر جەكەلەگەن ادامدار ءدىننىڭ اتىن جامىلىپ، ەكسترەميزم مەن تەرروريزمدى، ءدىني ءفاناتيزمدى ناسيحاتتاپ ءجۇر. ولار قازاق جەرىندەگى سان عاسىرلىق تاريحى بار يسلامدى، بابالارىمىز ءال-فارابي مەن ءجۇسىپ بالاساعۇن، اباي مەن شاكارىم دارىپتەگەن ءداستۇرلى دىنىمىزدەن سىرت اينالىپ، دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتتى. «سون­دىقتان قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى الدىندا اسا ماڭىزدى، ەرەك­شە جاۋاپتى جۇمىس تۇر. ول ەلىمىز­دەگى مۇسىلمان ۇمبەتىن «قولدا بار التى­نىمىزدىڭ» قادىرىن بىلۋگە، ونى قاس­تەرلەۋگە شاقىرۋ، بابالار مۇراسى – اسىل ءدىنىمىزدى  كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا ۇيرەتۋ. وعان قوسا، يسلام ءدىنىن ۇستانۋشى ازاماتتارىمىزدىڭ ءدىني ءبىلىمىن ارتتىرىپ، عالامدىق سۇرانىستارعا لايىقتى جاۋاپ بەرە الاتىن «ساپالى ۇمبەت» تاربيەلەۋ دە كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارۋا. وسى ماقساتتا بىزدەر ناقتى جۇمىستاردى باستادىق. بۇگىنگى فورۋمدا قابىلداناتىن «جەتى رۋحاني قازىق» قازاقستان مۇسىل­ماندارىنىڭ رۋحاني تۇعىرناماسى اتتى قۇجات – حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق رۋحاني مۇراسى مەن قۇندىلىعىن جاڭعىرتىپ، بۇقاراعا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا ارنالعان»، – دەدى د.اباەۆ.

ودان ءارى مينيستر مەملەكەت پەن قمدب الدىندا تۇرعان  بىرقاتار ماڭىز­دى ماسەلەلەرگە توقتالدى. ولار: ءدىني باسقارمانىڭ اعارتۋشىلىق جۇمىس­تارىنىڭ ساپاسىن  جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ، مەشىتتەردىڭ قىزمەتىن رەتتەۋدى جانداندىرۋ، ءدىني باسقارما قىزمەتشىلەرىنىڭ جوعارى ءبىلىمى مەن بىلىكتىگىن ارتتىرۋ، ءدىني باسقارمانىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن باق بەتتەرىندەگى اعارتۋشىلىق جۇمىستارىن كۇشەيتۋ، قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى قارجى قىزمەتىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ.

مينيستر، سونداي-اق حالىق اراسىندا كەيدە مولدالار جۇمىسىنا كوڭىل تولماۋشىلىق ايتىلاتىنىن، ەل يمامداردى قۇران وقىپ، جانازا شىعارۋمەن قوسا، باسقا دا ۇلكەن ىستەردىڭ اينالاسىندا كورگىسى كەلەتىندىگىن جەتكىزدى.

ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول ءدىن ماسەلەسى ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ پەن پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ اركەز ەرەكشە نازارىندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

جيىندا نەگىزگى بايانداما جاساعان باس ءمۇفتي سەرىكباي قاجى وراز قوعامدا كورىنىس تاپقان ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ جولىن اتاپ ءوتتى. «پسيحولوگيادا «ىنساپسىز مەنتاليتەت» دەگەن تۇجىرىم بار. بۇل – ومىردەگى ساتسىزدىكتەردى وزگەدەن كورۋ دەگەن ۇعىمعا سايادى. اينالاداعى ادامداردىڭ عيبراتتى عۇمىرىنان شابىت الا بىلەتىن كىسىدە «پاراساتتى ويلاۋ» پسيحولوگيا­سى قالىپتاسادى. بەينەلەپ ايتقاندا، بىرەۋدىڭ مەرەيى تاسىپ جاتقاندا، جىگەرى قۇم بولىپ، سەرگەلدەڭگە استە تۇسپەيدى. ونى «نەگە؟» دەگەن ساۋالدان بۇرىن «نەگە بولماسقا؟» دەگەن ويلار ۇمىتىنە قانات بىتىرەدى. ومىردەگى سىناقتى سابىرعا جەڭدىرگەن جان پاراسات بيىگىندە قالا بەرمەك. رۋحاني جان-دۇنيەسى باي ادام وسى جولدى تاڭدايدى. قوعامدا كورىنىس تاپقان ماسەلەلەر – وتباسىلىق كەلەڭسىزدىكتەر، ونىڭ ىشىندە اجىراسۋ وقيعالارى، سۋيتسيد، بىرەۋدىڭ ارىن تاپتاۋ، ۇرلىق، زورلىق-زومبىلىق، ت.ب. وسىنداي كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ءبىر عانا قۋاتتى جولى – رۋحى بيىك سانانىڭ قالىپتاسۋى دەپ اتار ەدىم. سانا تۇزەلسە – ادام تۇزە­لەدى. ادام تۇزەلسە – قوعام تۇزەلەدى. رۋحى بيىك سانا – بارشا جاماندىقتان قور­عاناتىن قالقان. ءبىز وسى باعىتتا جۇدى­رىقتاي جۇمىلىپ، كوبىرەك جۇمىس ىستەۋى­مىز كەرەك»، – دەدى سەرىكباي قاجى وراز.

باس ءمۇفتيدىڭ پىكىرىنشە، كىسىنىڭ ادامگەرشىلىك كەلبەتىن قالىپتاستىراتىن فاكتور – ادام دەنەسىنىڭ پاتشاسى – جۇرەك. مەيىرىم، ىنساپ، ار مەن ۇيات، جىلۋلىق جۇرەكتەن تارايدى. ادامنىڭ جۇدىرىقتاي جۇرەگى ونىڭ تۇلا بويىنداعى ءاربىر اعزاعا اسەر ەتەدى. وسى ورايدا ول اللا ەلشىسىنىڭ: «راسىندا، دەنەدە ءبىر كەسەك ەت بار، ول ءتۇزۋ بولسا، قالعان دەنە بۇتىندەي تۇزەلەدى، ول بۇزىلسا، قالعان دەنە تۇگەلىمەن بۇزىلادى. ول – جۇرەك»، – دەگەن حاديس-شاريفىنە نازار اۋداردى.

سونداي-اق باس ءمۇفتي: «ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى يگى يدەيا­لاردى، سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىندا كورسەتىلگەن «بارشاعا ورتاق يگىلىك. ساباقتاستىق. ادىلدىك. ورلەۋ» باستاماسىن قولداي وتىرىپ، وعان ۇلەس قوسۋدى ازاماتتىق بورىشىمىز دەپ سانايمىز. بۇگىنگى شارا – وسىنداي ىزگى ويدان تۋعان باستاما. ءبىزدىڭ باستى قۇندىلىعىمىز – ەلدىڭ اماندىعى مەن جەردىڭ تىنىشتىعى، بىرلىگى مەن بەيبىتشىلىگى. ءدىن قىزمەتكەرلەرى مۇنى ايتۋدان ەشقاشان جالىققان ەمەس. ويتكەنى پايعامبارىمىز پروگرەسكە ۇندەگەن. دامۋدىڭ جولىن كورسەتكەن. كەرتارتپا كوزقاراس العا جىلجۋدى تەجەيدى»، – دەدى.

بۇدان كەيىن جيىندا قوعام قايرات­كەر­لەرى، عالىمدار، زيالى قاۋىم وكىل­دەرى جانە يمامدار ءسوز سويلەپ، يسلام ءدىنىنىڭ ماڭىزدىلىعى، قمدب قىزمەتىنىڭ باسىمدىقتارى، قوعامداعى ءتۇرلى ماسە­لە­لەر تۇرعىسىندا ءسوز قوزعادى.

فورۋمدا «جەتى رۋحاني قازىق» قا­زاق­­ستان مۇسىلماندارىنىڭ رۋحاني تۇعىر­­ناماسى، ء«دىن قىزمەتكەرلەرى اتقارا­­تىن ءدىني راسىمدەر ءتىزىلىمى»، ء«دىني قىز­مەتكەرلەردىڭ لاۋازىمدىق مىندەت­تەرى» جانە ء«دىني لاۋازىمدار ءتىزىلى­مى» ات­تى قۇجاتتار قابىلداندى (بۇل قۇجات­تار اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيستر­لىگىمەن بىرلەسىپ دايىندالعان) ءارى ءىىى رەس­پۋبليكالىق يمامدار فورۋمىنىڭ ۇندەۋى جاريالاندى (ۇندەۋ بولەك بەرىلىپ وتىر).

وسى ارادا «جەتى رۋحاني قازىق» تۇعىر­ناماسىنا قىسقاشا توقتالا كەتەيىك. قمدب توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى، نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ باس يمامى ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلىنىڭ اي­تۋىنشا، تۇعىرناما مۇسىلماننىڭ تۇلا بويىندا تابىلۋى ءتيىس نەگىزگى جەتى كوركەم سيپاتتى قامتيدى. اتاپ ايتقان­دا، يماندىلىق، وتانشىل بولۋ، ءبىلىم الۋ، بىرلىككە بولىسۋ، ەڭبەكقورلىق، مادە­نيەتتى بولۋ جانە ادىلدىك ءپرينتسيپىن ۇستانۋ. بۇل – ادام بالاسىنىڭ كىسىلىك كەلبەتىن، كوركەم مىنەزىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولاتىن جەتى رۋحاني قازىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار