«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا دۇنيەگە كەلگەن بۇل جوبانى قۇرامىندا قاراعاندى وبلىستىق ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ وكىلدەرى, «جاڭعىرۋ جولى» قوزعالىسىنىڭ جاستارى, عىلىمي-ساراپتامالىق توپتىڭ مۇشەلەرى, قوعام قايراتكەرلەرى, عالىمدار مەن ساراپشىلار, جۋرناليستەر بار بارلىعى 23 ادامنان تۇراتىن ەكسپەديتسيا ىسكە اسىردى.
جوبا جەتەكشىسى – قاراعاندى وبلىسى اكىمى اپپاراتىنىڭ «قوعامدىق كەلىسىم» كمم ديرەكتورى ەرلان قۇسايىن ايتقانداي, ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى قاتاڭ ىرىكتەۋدەن وتكەن ەكەن. مىسالى, جوباعا قاتىسۋشىلاردىڭ دەنى قوعامدىق ومىردە بەلسەندى پوزيتسياعا يە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە مىڭداعان وقىرماندارى بار ويلى جاستاردان قۇرالعان. سونداي-اق ەكسپەديتسيا قۇرامىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى ەركىن مەڭگەرگەن, ءتۇرلى بايقاۋلاردا وزا شاۋىپ, جۇلدە الىپ جۇرگەن وزگە ۇلت وكىلدەرى دە مول بولعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ولاردىڭ اراسىندا قحا «جاڭعىرۋ جولى» ايماقتىق شتابى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, قارمۋ-دىڭ ستۋدەنتى حانانۋز راسۋلوۆا, «جاڭعىرۋ جولى» رەسپۋبليكالىق جاستار قوزعالىسىنىڭ ايماقتىق شتاب مۇشەسى, كۇلتەگىن جىرى بايقاۋىنىڭ, «اباي وقۋلارىنىڭ» جۇلدەگەرى, كوللەدج ستۋدەنتى ەليزاۆەتا سەدىشەۆا, قارقارالى اۋدانىنىڭ بەلسەندى جاسى نيكولاي سمولين, شەت اۋدانىنداعى مەكتەپ وقۋشىسى ەۆگەني يانكە سىندى پاتريوت جاستاردى اتاۋعا بولدى.
سونىمەن قاتار ەكسپەديتسيا جۇمىسىنا «تۇلعاتانۋ» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, وبلىستىق قحا عىلىمي-ساراپتاما توبىنىڭ مۇشەسى, ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قارمۋ-دىڭ دوتسەنتى نۇرساحان بەيسەنبەكوۆا, زاڭگەر عالىم بولات سىزدىق, قوعام بەلسەندىلەرى جەكسەن ءابدىراحمانوۆ پەن مايرا ءابدىراحمانوۆا, «اعىلشىن ءتىلى – اۋىل ءۇشىن» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى ەرنات قاشقىنوۆ, اقىن رۋسلان نۇرباي جانە جىرشى الىبەك بيمەندين سياقتى تانىمال ازاماتتار دا اتسالىستى.
«ەلتانۋ» ەكسپەديتسياسىنىڭ ات ايالداتقان العاشقى جەرى بۇقار جىراۋ اۋدانى بولدى. بۇل جەردە جوبا قاتىسۋشىلارى «كومەكەي اۋليە» اتانعان ۇلى جىراۋ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويىپ, ودان كەيىن جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ وتكىزدى. ولارمەن ارادا بولعان اڭگىمە بارىسىندا ساپاردىڭ ماقسات-مۇددەسى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىلدى. جەرگىلىكتى اقساقالداردان باتا العان سوڭ, قاراعاندى دەلەگاتسياسى پاۆلودار وبلىسىنداعى باياناۋىل اۋدانىن بەتكە الدى.
اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس جاتقان كورشىلەس وبلىس «ەلتانۋ» تۋريستىك-ولكەتانۋ ەكسپەديتسياسىنىڭ مۇشەلەرىن قۇشاق جايا قارسى الدى. باياناۋىل جەرىندە قاراعاندىلىقتار قانىش ساتباەۆ مۇراجايىندا, مۇسا شورمان ۇلى, ءماشھۇر ءجۇسىپ كەسەنەلەرىندە, جاسىباي كولى, قوڭىر اۋليە ۇڭگىرى, ارعىماقتاس, ساقتار قورعانى, الكەي مارعۇلان, جاياۋ مۇسا, ە.بەكماحانوۆ, ا.ايتباكين, ش.ايمانوۆتىڭ اسپاناستى مۇراجايلارىندا, ولجاباي باتىر قورعانىندا, جاسىباي باتىر كەسەنەسىندە, كەمپىرتاس, س.تورايعىروۆ اتىنداعى دەمالىس ورىندارىندا بولىپ, مول اقپاراتپەن تانىستى.
سونىمەن قاتار جوباعا قاتىسۋشىلار پاۆلودار وبلىستىق قحا ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىنىڭ وكىلدەرىمەن, انالار كەڭەسىنىڭ, «جاڭعىرۋ جولى» رجق-نىڭ جەرگىلىكتى شتابىنىڭ, عىلىمي-ساراپشىلىق توپ مۇشەلەرىمەن, ق.دارجۇمان ۇلى اتىنداعى «ۇلتتىق جاڭعىرۋ» مەكتەبىنىڭ ۇستازدارىمەن كەزدەستى.
جەرگىلىكتى جۇرتشىلىقپەن كەزدەسۋ بارىسىندا جوبا جەتەكشىسى ەرلان قۇسايىن بۇل ساپاردىڭ ءمان-ماڭىزى مەن ماقساتىن تاعى ءبىر مارتە ءتۇسىندىرىپ ءوتتى.
– ءبىز الدىنا ۇلكەن ماقساتتار قويعان ەلمىز. الەمنىڭ وزىق مەملەكەتتەرىمەن يىق تەڭەستىرىپ, ۇزەڭگى قاعىستىرىپ قاتار ءجۇرۋ ءۇشىن الدىمەن ءوز تاريحىمىزدى تەرەڭ تانىپ الۋىمىز كەرەك. وتكەنىن بىلگەن, ۇلىلارىن تاني العان وسكەلەڭ ۇرپاق قانا كۇنى ەرتەڭ ەلدىڭ تۇتقاسى بولا الادى. «ەلتانۋ» ەكسپەديتسياسىنىڭ قۇرامىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن ەتنوس وكىلدەرىنىڭ دە بار ەكەنىن ەرەكشە ايتقىم كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ جولداۋىندا «مەملەكەتتىك ءتىل – ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالادى» دەپ ايتقانى بەلگىلى. وسى ساپارعا ەرەكشە نيەت بىلدىرگەن, ەلىمىزدىڭ تاريحىمەن تەرەڭىرەك تانىسام دەگەن جاستاردىڭ قۇلشىنىسى ءبىزدى قاتتى قۋانتادى, – دەدى ەرلان قۇسايىن.
كەزدەسۋ بارىسىندا ءسوز سويلەگەن ازەربايجان قىزى, جاستار قوزعالىسىنىڭ مۇشەسى حانانۋز راسۋلوۆا بۇل ساپاردان ۇلكەن اسەر العانىن اعىنان جارىلا جەتكىزدى.
– كيەلى قازاق جەرىندە تۇراتىن ەتنوستار تامىرى تەرەڭ تاريحتى, سالت-ءداستۇردى, ارتىنا ونەگەلى جول سالىپ كەتكەن اتاقتى تۇلعالاردى بىلۋگە مىندەتتى. كورشى وبلىستىڭ تابيعاتىن تاماشالاپ, تاريحىمەن تانىسقانىمىز ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ولجا بولدى. بۇل جاستار ءۇشىن وتە ماڭىزدى دەپ ويلايمىن, – دەدى ول.
باسقوسۋ سوڭىندا «جاڭعىرۋ جولى» رەسپۋبليكالىق جاستار قوزعالىسىنىڭ پاۆلودار جانە قاراعاندى وبلىستارىنىڭ شتابتارى اراسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
باياناۋىلدان كەيىن «ەلتانۋ» ەكسپەديتسياسى شىعىس قازاقستان وبلىسىنا, اتاپ ايتقاندا, حاكىم ابايدىڭ تۋعان جەرى سەمەي وڭىرىنە جولعا شىقتى. بۇل وڭىردە قاراعاندى دەلەگاتسياسى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ جيدەباي-بورىلىدەگى مەملەكەتتىك-تاريحي مادەني جانە ادەبي قورىق-مۇراجايىن, قۇنانباي قۇدىعى, زەرە مەن ۇلجان مولاسى, «اباي-شاكارىم» مەموريالدى كەشەنىن, قوڭىر-اۋليە, ەڭلىك-كەبەك كەسەنەسىن, وسپانكول وزەنىن, بورىلىدەگى م.اۋەزوۆ جانە «الاش ارىستارى – مۇحتار اۋەزوۆ» مۇراجايلارىن ارالاپ كوردى.
ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى جەرگىلىكتى ابايتانۋشى بەكەن يساباەۆتىڭ بالاسى شاعجان يساباەۆتىڭ تاريح تەرەڭىنەن سىر سۋىرتپاقتاعان اڭگىمەلەرىن تىڭداپ, تىڭ جانە مول ماعلۇمات الدى. سونىمەن قاتار بۇل وڭىردە دە «جاڭعىرۋ جولى» رەسپۋبليكالىق جاستار قوزعالىسىنىڭ شىعىس قازاقستان جانە قاراعاندى وبلىستارىنىڭ شتابتارى اراسىندا مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
جوبا جەتەكشىلەرىنىڭ ءمالىم ەتكەنىندەي, «ەلتانۋ» ەكسپەديتسياسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا گازەت بەتتەرىندە, تەلەۆيزيادا, الەۋمەتتىك جەلىلەردە ساراپتامالىق نەگىزدەگى ماتەريالدار بىرتىندەپ جاريالانىپ وتىراتىن بولادى. يلليۋستراتسيالىق عىلىمي البوم شىعارىلىپ, ءتۇرلى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلماقشى. سودان سوڭ, الداعى ۋاقىتتا بۇل ەرتەڭگىنىڭ قامىن جەگەن ەرەن جوبانىڭ اياسىن كەڭەيتە ءتۇسۋدىڭ جوسپاردا بار ەكەندىگىن ءمالىم ەتتى «ەلتانۋ» ەكسپەديتسياسىنىڭ باسشىسى ەرلان قۇسايىن.
بەس كۇن بويى ءۇش وبلىستى ارالاپ, تۇنىپ تۇرعان تاريحپەن, تىلسىم دا كيەلى جەرلەرمەن تانىسىپ قانا قويماي, جەر-جەردە تاعىلىمعا تولى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرعان رەسپۋبليكالىق «ەلتانۋ» تۋريستىك-ولكەتانۋ ەكسپەديتسياسى ءوزىنىڭ الدىنا قويعان ماقساتىنا تولىق جەتتى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ال ماقسات – ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىندا ايتىلعانداي, تاريحىمىزدى تۇگەندەپ, ونى تانۋ, ۇلىلارىمىزدى ۇلىقتاپ جانە جاستارىمىزدىڭ بويىنا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ ءدانىن ءسىڭىرۋ بولاتىن.
ەكسپەديتسيا مۇشەسى, قحا عىلىمي-ساراپتاما توبىنىڭ مۇشەسى نۇرساحان بەيسەنبەكوۆا:
– مەنىڭ ەكسپەديتسياعا قاتىسقانداعى ماقساتىم جاستارعا تاريحتى ايتۋ بولدى. نەگىزگى ميسسيامىزدىڭ قازاقتى, قازاقتىڭ مەيىرباندىعىن تانىتۋ ارقىلى باسقا ۇلت وكىلدەرىن تاربيەلەۋ ەكەنىن باسا ايتىپ وتىردىق. ەكسپەديتسيا بارىسىندا رۋحتى, پاتريوتتىق سەزىمى جوعارى جاستاردى كورىپ, وسىنداي تاعىلىمى مەن ءمان-ماڭىزى زور جوباعا ءوزىمنىڭ دە ۇلەس قوسقانىما ەرەكشە قۋانىشتى بولدىم.
ەكسپەديتسيا مۇشەسى, 11-سىنىپ وقۋشىسى ەۆگەني يانكە:
– مەن ءوزىمنىڭ قازاقستاننىڭ ناعىز ازاماتى ەكەنىمدى دالەلدەۋ ءۇشىن ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى وليمپيادالارعا, جارىستارعا, بايقاۋلارعا قاتىسىپ كەلەمىن. اللانىڭ قالاۋىمەن, ءوزىمنىڭ تالپىنىسىمنىڭ بارلىعىنان بولار ءبىراز جەتىستىكتەرگە دە جەتتىم. بىلتىرعى وقۋ جىلىندا وبلىس اكىمىنىڭ وزگە ۇلت وكىلدەرى اراسىندا وتكەن ء«تىل بىلىگى» اتالىمىن جەڭىپ الىپ, 250 مىڭ تەڭگە سىياقىعا يە بولدىم. مىنە, وسىنداي جەتىستىكتەرىمنىڭ ارقاسىندا «ەلتانۋ» ەكسپەديتسياسىنا قاتىسۋ باقىتىنا يە بولدىم.
ەكسپەديتسيا مۇشەسى, قوعام بەلسەندىسى جەكسەن ءابدىراحمانوۆ:
– تالاي-تالاي مۋزەيدى ارالاپ, كەشەگى تاريحي تۇلعالاردىڭ باسقان ىزىمەن ءجۇرىپ, تۇتىنعان زاتتارىن كوزبەن كورىپ, تۇرعان ۇيىلەرىنە تامسانا كىرىپ, بولمەلەرىندە تىزە بۇگىپ, وزدەرىنە ارناپ قۇران وقىپ, بۇرىن ەستىگەنىمىزدى كوزبەن كورىپ, تاعى دا تالاي بۇرىن بىلمەگەنىمىزدى ەستىپ, ءبىلىمىمىزدى تولىقتىرىپ كەلگەنىمدى تامسانا ايتىپ, تاۋىسا الماي ءجۇرمىن.
قاراعاندى وبلىسى
