16 قازان، 2019

اشىق قوعام ايشىقتارى

122 رەتكورسەتىلدى

بىرقاتار جىلدار بويى شەتەلدىك ىسساپارلارعا شىعا ءجۇرىپ، باتىستىڭ دامىعان ەلدەرى مەن قازاقستان اراسىندا ەلەۋلى ايىرماشىلىق بار ەكەنىن بايقادىم. بۇل ايىرماشىلىقتاردىڭ كوزگە بادىرايىپ كورىنىپ تۇرعاندارى دا، كورىنبەي تۇرعاندارى دا بار. اڭگىمەنى كوزگە كورىنىپ تۇرعاندارىنان باستايىق.

ەڭ الدىمەن كوزىمىزگە تۇسكەنى – جەكە­مەنشىك ۇيلەردىڭ قورشالۋى. باتىس ەلدەرىنىڭ كوبىندە جەكەمەنشىك ۇيلەر الاسا نەمەسە ارعى جاعىنان ءبارى كورىنىپ تۇراتىن تەمىر شارباقتى اشىق قورشاۋلارمەن قورشالادى. ال ەلىمىزدە ادام قولىن سوزسا جەتپەيتىن بيىك دۋالدار قازىرگى زامانعى ادەمى ۇيلەردىڭ سىرتقى كەلبەتىن كوزدەن مۇلدەم جاسىرىپ تۇرادى. تەك ءۇيدىڭ ەكىنشى قاباتىنا جانە سونشاما ادەمىلىكپەن قيۋلاستىرىلعان شاتىردىڭ كوپ قىرلى كۇردەلى پىشىنىنە قاراپ بۇل ءۇيدىڭ سىرتقى كەلبەتى تىم تاماشا ەكەنىن اڭعاراسىڭ. «شىركىن، مىنا ءۇيدى نەگە بيىك دۋالمەن قورشاپ، كوركىن جاسىرىپ قويدى ەكەن، الدە ءۇي يەسى سىرت كوزگە كورسەتۋدەن قىزعاندى ما ەكەن» دەپ ويلايسىڭ ەرىكسىز.

دەگەنمەن بۇل ءۇيدىڭ يەسى قازاق بولسا، ءۇي كەلبەتىن سىرت كوزدەن قىزعانبايتىنى، كەرىسىنشە، ماقتانىش قىلاتىنى دا انىق. ەندەشە نەگە كورىكتى دۇنيەنى بۇركەگەن؟

مۇنىڭ سەبەبىن، ارينە، ءبارىمىز دە بىلەمىز. بۇل جەردە باستى ماسەلە – وسى ۋاقىتقا دەيىن قالىپتاسقان قوعامدىق ساناعا كەلىپ تىرەلەدى. تەك قازاقستاندا عانا ەمەس، جالپى شىعىس جۇرتىندا ۇيلەر بيىك دۋالدارمەن قورشالادى. ماسەلەن، وزبەك قىشلاقتارى دەگەندە كوز الدىمىزعا بىرىنە ءبىرىن جالعاي سالعان بيىك دۋالدار ەلەستەيدى. ول دۋالدار بيىكتىگىمەن ۇيلەردى جاسىرىپ تۇراتىندىقتان قىشلاقتارداعى كوشەنى «كوشە» دەمەي-اق، «دۋالدار اراسىنداعى جول» دەپ اتاي سالۋعا دا بولاتىنداي.

ءبىزدىڭ شەتسىز-شەكسىز الىپ دالامىز، سول دالادا كوشىپ-قونعان تاريحي كوشپەلى تىرشىلىگىمىز قازاق ساناسىن ءاۋ باستا اشىق بولۋعا ۇيرەتكەن. قازاق كيىز ۇيلەرى ەش ۋاقىتتا قورشالماعان. بۇل ۇيلەردى قورشاسا تەك بيىك تاۋلار عانا قورشاعان. ەجەلگى قازاق و باستا «باس كەسپەك بولسا دا، ءتىل كەس­پەك جوق» دەگەن اتادان قالعان قاعيداتقا ارقا تىرەپ، قوعامدىق قارىم-قاتىناستا دا ءوز ويىن اشىق ءبىلدىرىپ وتىرعان. دەگەنمەن سالت-داستۇرىمىزگە سايكەس ۇلكەندى سىيلاۋ ادەبىن ساقتاعان.

ەجەلگى قازاقتىڭ ءداستۇر قالىبىندا استارلاپ سويلەۋ مادەنيەتى بولعانىمەن قازىرگىدەي ىمداۋ يشاراتى بولماعان سەكىلدى. بىراق بايتاق ەۋرازيانىڭ كىندىك تۇسىندا، سان ءتۇرلى وركەنيەتتەر توعىسىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندىقتان اينالامىزداعى كورشى حالىقتاردان بويىمىزعا سىڭىرگەنىمىز دە از ەمەس. كوزبەن ۇعىسۋ، ىمداۋ يشاراتى سەكىلدى جابىق قوعامعا ءتان ارەكەتتەر بىزگە اينالامىزداعى كورشى حالىقتاردان جۇقسا كەرەك. سوندىقتان مۇنداي ارەكەتتەر قوعامىمىزعا تەگىس تاراپ ۇلگەرمەگەندىكتەن «ىمدى تۇسىنبەگەن دىمدى تۇسىنبەيدى» دەگەن ماتەل ەل ورتاسىندا بەرتىن كەلە قالىپتاسسا كەرەك.

مىنە، وسى ازيالىق ساقتىققا نەگىزدەلگەن جابىق قوعام مەن دالانىڭ دەموكراتيالىق داستۇرلەرىنە نەگىزدەلگەن اشىق قوعام اراسىندا قالىپتاسقان ارالاس تىرلىك تەك ءبىر ورتالىق بيلىككە مويىنۇسىنعان كەڭەستىك كەزەڭ تاربيەسىمەن ۇشتاسا كەلە قازاق ورتاسىنداعى قوعامدىق سانا دامۋىن ەلەۋلى مولشەردە كەيىن تەجەگەندىگى سەزىلەدى. ماسەلەن، بالا كەزىمىزدە اۋىلداعى ەڭ اقىلدى ادام كەڭشار ديرەكتورى سەكىلدى بولىپ كورىنەتىن. سويتسەك، ونىڭ اقىلدىلىعى وعان بەرىلەتىن اقپاراتتاردىڭ مولدىعى مەن بيلىك يەرارحياسىنىڭ قاتاڭ ساقتالۋىنان ەكەن عوي.

ال ءدال قازىرگى ساتتە قوعامدىق سانانىڭ قاتتى ءدۇمپۋ ۇستىندە تۇرعانى بايقالادى. بۇل ءدۇمپۋدىڭ ۇشقىن اتۋى سونداي، جۇرتتىڭ بارلىعى اقىل-كەڭەس تىڭداۋشى ەمەس، ونى ايتۋشىعا، تىم بولماعاندا پىكىر قىستىرۋشىعا اينالىپ كەتكەندەي. ارينە، بۇل ءۇشىن قوعامدى سوگۋگە بولماس. بۇل قۇبىلىسقا ينتەرنەتتەگى الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ىڭعايىمەن تۋىنداعان تابيعي ۇدەرىس رەتىندە قاراۋىمىز كەرەك سەكىلدى. ءتىپتى ونى ەرتە كەزەڭدەگى دالا دەموكراتياسىنىڭ قايتا ءبىر ۇشقىنداۋ كورىنىسى رەتىندە دە باعالاۋعا بولاتىنداي. ويتكەنى حالقىمىزدىڭ فيلوسوفيالىق تانىمى بويىنشا «بار دۇنيە ەشۋاقىتتا جوعالمايدى، ال جوقتان بار پايدا بولمايدى» عوي.

بىراق ءبىر ەسكەرەتىن ماسەلە، اربا اتتىڭ الدىنا شىعىپ كەتپەۋى كەرەك. ءبىز اشىق قوعامدى قۇرۋعا ستيحيالى تۇردە ەمەس، ۇيىمداسقان تۇردە، ياعني مەملەكەتتەگى ساياسي رەفورمالاردى قولعا الا وتىرىپ كىرىسۋگە ءتيىستىمىز. اشىق قوعامدا ءومىر ءسۇرۋ مادەنيەتى مەن ءتارتىبى مىنە، سول كەزدە عانا دۇرىس جولعا تۇسپەك. دەموكراتيا دەگەنىمىز – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. وعان كوشۋدىڭ زاڭدى نەگىزدەگى جۇيەسى بولعانى ءجون.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كوپبالالىلارعا كومەك

ايماقتار • بۇگىن، 11:41

كەن الىبىندا قايعىلى وقيعا بولدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:58

كۇلكى كەرۋەنى № 22

رۋحانيات • بۇگىن، 09:45

فاريزا اقىننىڭ ۇستازى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:41

ارمەنيامەن ىنتىماقتاستىق داميدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:37

جاستار سىيلىعى تاپسىرىلدى

قوعام • بۇگىن، 07:33

ءالديباستاۋ اۋليەسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:23

ءتاۋ ەتەر جالعىز كيەمىز

قوعام • بۇگىن، 07:18

كوزىن تاپقانعا كاسىپ كوپ

قوعام • بۇگىن، 07:13

بىرقاتار كەزدەسۋ وتكىزدى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 07:04

ۇقساس جاڭالىقتار