قوعام • 10 قازان، 2019

سەنبىلىكتە جاپىراقتى نەگە ورتەيمىز؟

20 رەتكورسەتىلدى

كۇزدىڭ رومانتيكاسى &ndash؛ سارعايعان جاپىراق. قالىڭ جاپىراقتى قاۋدىرلاتا كەشىپ، ساياباقتا سەرۋەندەۋ جانعا سايا. كۇز مەزگىلىندە سەنبىلىك سايىن جينالىپ، كوشە سىپىرىپ، ۇيىلگەن قوقىستارمەن بىرگە جاپىراقتاردى جيناۋعا، ورتەۋگە اسىعاتىنىمىز راس. ءبىراق وسى تۇستا ويلاناتىن ءبىر جايت بار. قالا مەن اۋىل تازالىعىنا ۇلەس قوسقىمىز كەلسە دە الدىمەن تابيعات سىيىنا تالىمدىك-تانىمدىق تۇرعىدان ءمان بەرۋ قاجەت سەكىلدى.

ماسەلەن، بيولوگ عالىم قا­؛نات اقىل­؛بەكوۆ جينالعان جا­؛پىراقتى ورتەۋدىڭ مۇل­؛دە دۇرىس ەمەستىگىن ايتادى. ويتكەنى بار­؛­؛لىق جينالعان قوقىسپەن بىرگە ورتە­؛گەن كەزدە كۇزدىڭ بىقسىعان ىلعالدى جاپى­؛راعىنىڭ ءتۇتىنى اۋانى لاستايدى، اتموس­؛فەراداعى وتتەگى مولشەرىن ازايتادى. ال كە­؛­؛رىسىنشە ورتەمەي جەرگە كومەتىن بولساق، جاپىراق توپىراقپەن ارالاسىپ، قارا­؛شىرىككە، ياعني تى­؛ڭايتقىشقا اينالادى.

&ndash؛ سەنبى كۇنى ءبىز سىنىپ جە­؛تەك­؛شىسىمەن، باسقا دا سىنىپ وقۋ­؛شىلارىمەن بىرگە سەنبى­؛لىك­؛كە شىقتىق. اعاشتاردىڭ جا­؛پىراقتارى تۇسە باستاپتى. سول تۇسكەن جاپىراقتاردى سىپى­؛رىپ، از-ازداپ جاعىپ ۇيگە قايت­؛تىق. وسىلايشا سەنبىلىكتە قور­؛شاعان ورتا تازالىعىنا ۇلەس قوستىق، &ndash؛ دەدى تاياۋدا كورشى بالا قۋانىپ. ويلانىپ قالدىق. بالا كەزىمىزدە اۋىل ۇلكەندەرى جا­؛پىراق جاعۋعا تىيىم سالاتىن. «؛جاپىراق جاققان جاقسى ەمەس»؛ دەپ وتىرۋشى ەدى قاريالار. بۇل ىس-ارەكەتتىڭ مەكتەپ وقۋشىلارىن ەكولوگيالىق تاربيەگە باۋلۋىندا ەش ءمانى جوق.

ال ءقازىر جاپىراقتار قا­؛لاي­؛شا كۇل-قوقىس قاتارىنا قوسى­؛لىپ كەتكەنىنە تاڭعالاسىڭ. بىز­؛دىڭشە، مەكتەپتەگى بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى جاپىراق جيناۋعا، ورتەۋگە الدىمەن قارسى تۇرۋلارى كەرەك ەدى. بيولوگ عالىم ايتقانداي، اعاشتىڭ بو­؛يىنداعى ورگانيكالىق پايدالى ەلەمەنت­؛تەر جاپىراققا جي­؛نالادى، سول ەلەمەنتتەر جەر­؛گە تۇسكەن جاپى­؛راقتىڭ ءشىرۋى ارقىلى اعاش تامىرىنا قاي­؛تا سىڭەدى. قىس كەلگەنشە جا­؛پىراقتار جەرگە ءتۇسىپ، اعاشتىڭ تامىرىن جابادى. ءسويتىپ قىستا اعاش ءدىڭىن سۋىق پەن ايازدان قور­؛عايدى.

سەنبىلىك دەمەكشى، جىل سايىن ەلىمىزدە كوكتەم، كۇز ايلارىندا اۋىلدار مەن قالالاردا جاپپاي سەنبىلىكتەر وتەدى. قورشاعان ورتانى قورعاۋ، ءوزىمىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان اينالانىڭ تازالىعىندا ەكەنى بەلگىلى. ءبى­؛راق بۇل سەنبىلىكتەردىڭ داق­؛پىر­؛تى كوپ-اق. بۇقارالىق اقپا­؛رات قۇرالدارى ارقىلى دا «؛سەن­؛بى­؛لىكتە توننالاعان قوقىس، جا­؛پى­؛راق جينالىپ، قالا سىرتىنا شىعارىلدى، ورتەلدى»؛ دەگەن حابارلار تارايدى. جالپى، جا­؛پى­؛راقتى ورتەگەن دۇرىس پا؟ ۇل­؛كەندەر «؛جاپىراقتى جەرگە كومىپ تاستاۋ كەرەك، ورتەگەن زيان، اۋاعا ۋ جايىلادى»؛ دەپ وتىراتىن.

 ؛

مۇقاعاليدىڭ ەل ىشىندە تانىمال انگە اينالعان «؛جاپىراق جۇرەك جاس قايىڭ، جانىمدى ايىرباستايىن»؛ دەگەن جىرىنا ارقاۋ بولعان، نازىكتىك پەن ءليريزمنىڭ سيمۆولىنا اينالعان جاپىراققا وڭ كوزقاراس قاجەت ەندەشە.

قانات اقىلبەكوۆ جاپىراق وسىمدىكتىڭ ماڭىزدى مۇشەسى ەكەنىن، وعان قاجەتتى ىلعال مەن ەرىگەن تۇزدار ساباق ارقىلى تامىردان كەلەتىنىن، ال جاپىراق ارقىلى وسىمدىك تىنىس الاتىنىن ايتادى. «؛وسىمدىك بويىنداعى ارتىق سۋ جاپىراق ارقىلى بۋلانادى. بۋلانعان جاپىراق وسىمدىكتى دە، اۋانى دا سالقىنداتىپ تۇرادى. كۇن كوزىنىڭ جارىعى مەن جىلۋى ارقىلى جاپىراقتا اۋا مەن سۋدان قانت پەن كراحمال تۇزىلەدى. جاپىراق وسىمدىكككە ءسان بەرىپ تۇرادى. جاپىراق وسىمدىككە ساعاق ارقىلى بەكيدى. ەڭ باستىسى، گاز الماستىرۋ قىزمەتىن اتقارادى، ياعني وتتەگىنى شىعارىپ، كومىرقىشقىل گازىن سىڭىرەدى. جاسىل بوياۋ &ndash؛ حلوروفيلل»؛، دەپ تۇسىندىرەدى بيولوگ عالىم. ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛

بۇگىندە ەكولوگتار دا جاپىراقتى ورتەۋگە بولمايتىنىن، ونىڭ دەنساۋلىققا زيان ەكەنىن دالەلدەپ، دابىل قاعۋدا. سونىمەن قاتار اعاشتار قورەكسىز قالادى. ونىڭ ۇستىنە وت جانعان جەردە توپىراقتىڭ بەتكى قاباتى كۇيىپ كەتەدى، ەشتەڭە وسپەيدى. سوندىقتان باقتاردا، ساياباقتار مەن سكۆەرلەردە جاپىراقتى جيناماي-اق قويعان ابزال. كەرىسىنشە جاياۋ جۇرگىنشى جولىنان، كوشە بويىنان جيناپ الىپ، اعاشتاردىڭ تۇبىنە اپارىپ تاستايتىن ەكولوگيالىق جاناشىرلىق مادەنيەت قالىپتاستىرۋ كەرەك. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، جاپىراق &ndash؛ توپىراققا تۇسۋگە ءتيىس قورەكتىك زات. كوكتەمدە بۇرشىك جارعان كەزدە اعاشتار توپىراقتان قورەكتىك زاتتار الادى. كۇزدە ول زاتتار قايتادان توپىراققا ءتۇسۋى كەرەك، سوندا عانا كوكتەمدە بيولوگيالىق سيكل قايتالانادى. ال ءبىز قايتەمىز؟ ياعني جاپىراق سارعايىپ جەرگە تۇسكەنىمەن، ءارى قاراي دا اعاشپەن بايلانىسى ۇزىلمەيتىنىنەن بەيحابار ەكەنبىز.

&ndash؛ سوندىقتان جاپىراقتى جيناپ، ورتەپ جۇرگەنىمىز &ndash؛ ەكوجۇيەنى «؛سەنبىلىك»؛ ؛ دەگەن شارامەن ءبىرجاقتى ءتۇسىنىپ، ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىككە قيانات جاساعانمەن تەڭ، &ndash؛ دەيدى ەكولوگ ا.سافونوۆ. &ndash؛ سول سەبەپتى سەنبىلىك كەزىندە جاپىراقتى اعاش تۇبىنە ءۇيىپ، پايدالى ەلەمەنتتەردى بويىنا سىڭىرۋىنە جاعداي جاسايىق. ورتەمەيىك. اعاشتاردىڭ ءتۇبى ءجيى قوپسىتىلىپ، سۋ، اۋا ءوتۋ ءۇشىن جۇمسارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋى كەرەك. سوندا عانا ءبىز اعاشقا جاسىل ءومىر سىيلايمىز.

كوزى قاراقتى وقىرماننىڭ ەسىندە بولسا، بۇرىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەندە اسىلجان مامىتبەكوۆ الماتى قالاسىندا بولعان داۋىلدان قۇلاعان اعاشتاردى جيناپ، تازارتىلعان جەرلەرگە اعاش ءوسىرۋ تۋرالى باستاما كوتەرۋشىلەرگە «؛قۇلاعان اعاشتاردى جيناۋدىڭ قاجەتى جوق. قورشاعان ورتادا قالىپتاسقان جاعداي بويىنشا داۋىلدان قۇلاعان اعاشتار تابيعي ءۇردىس بويىنشا سول جەردە جاتىپ، ءشىريدى. توپىراققا تىڭايتقىش بولادى»؛ دەپ پىكىر بىلدىرگەن-دى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ بۇل ءسوزىن قوعام بەلسەندىلەرى اسا قابىلداي قويماعان. ءقازىر ويلاپ قاراساق اتالعان پىكىردىڭ ءجونى بار سياقتى.

جۋىردا جەرگىلىكتى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى امانگەلدى قارمانوۆ توننالاپ جينالعان جاپىراقتاردان وتىن بريكەتتەرىن جاسايتىندارى جايلى حابارلادى. وسى ورايدا سەنبىلىك كەزىندە اتقارىلاتىن كەيبىر شارالاردىڭ تابيعاتتىڭ جالپى بيولوگيالىق زاڭدىلىعىنا قايشى كەلەتىنىن اكىمدىكتەرگە ەسكەرتۋ قاجەت سياقتى. قالا مەن اۋداندار، وبلىس باسشىلارى وزدەرى وتكىزگەن سەنبىلىكتەردىڭ تابيعاتپەن ۇيلەسىمدىلىگى قانداي ەكەنىنە، قورشاعان ورتاعا زيان تيگىزىپ جاتپاعانىنا ءبىر ءسات كوڭىل بولگەنى ءجون.

نەگىزى، ەلىمىزدە ۇيىلگەن جاپىراقتى ورتەگەنى ءۇشىن جەكە تۇلعالارعا 11 345 تەڭگەگە دەيىن، ال لاۋازىمدى، زاڭدى تۇلعالارعا، شاعىن جانە ورتا كاسىپورىن يەلەرى مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارعا &ndash؛ 68 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ايىپپۇل سالىنادى. ال ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى بولىپ وتىرعان زاڭدى تۇلعالار 227 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تولەيدى. مۇنداي دا زاڭ تالاپتارى بار ەكەنىن ەسكەرەيىك. ەلىمىزدىڭ «؛قورشاعان ورتانى قورعاۋ تۋرالى»؛ زاڭىنىڭ ء38-شى بابىندا «؛تابيعاتتى قورعاۋ، ونى تازا ۇستاۋ &ndash؛ ءار ادامنىڭ مىندەتى»؛ دەلىنگەن. سونىمەن بىرگە ءبىز ەلىمىز بويىنشا «؛جاسىل ەل»؛ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقانىمىزدى دا ۇمىتۋعا ءتيىس ەمەسپىز.

ياعني، كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق مەكەمەلەرىنىڭ وكىلدەرىمەن بىرگە ءار مەكەمەنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە جاسىل جەلەكتى مەيلىنشە ساقتاۋ مەن ايالاۋعا، ءتىپتى جاپىراقپەن بىرگە قاردى دا ىلعال جەتكىلىكتى بولۋى ءۇشىن جاس وسكىن تۇبىندە جيناۋعا قۇمبىل بولۋى قاجەت.

 ؛

پاۆلودار وبلىسى

 ؛

سوڭعى جاڭالىقتار

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ءجاۋدىر نارتاي

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 13:03

ەڭ قىسقا اڭگىمە. الىبەك بايبول

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:58

ەڭ قىسقا اڭگىمە. بولات شاراحىمباي

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:55

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اسحات ومىرباەۆ

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:54

كۇلكى كەرۋەنى № 5

رۋحانيات • بۇگىن، 12:35

اقجايىقتا ايماقتىق فورۋم ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 12:28

ەلىمىزدەگى ەڭ ءوتىمدى كولىكتەر

ەكونوميكا • بۇگىن، 12:17

توپاستىق جامان بولادى

100 • بۇگىن، 11:04

جاقسىنىڭ كوزىمەن جۇزدەسۋ

رۋحانيات • بۇگىن، 09:45

جامبىلدىڭ جومارت جاندارى

ايماقتار • بۇگىن، 09:41

مەسەناتتىڭ مىرزالىعى

ايماقتار • بۇگىن، 09:38

ساكەن جانە «ەڭبەكشى قازاق»

رۋحانيات • بۇگىن، 09:33

جازۋدىڭ ماشاقاتى

قوعام • بۇگىن، 09:31

الەمنىڭ ءابدىجامىلى

قازاقستان • بۇگىن، 09:28

كيبەرقىلمىس كۇشەيىپ بارادى

قوعام • بۇگىن، 09:25

جاڭا عارىش جۇيەسى – قازاقستاندا

قازاقستان • بۇگىن، 09:20

«ادامنىڭ كۇنى – اداممەن»

ايماقتار • بۇگىن، 09:16

التىن كۇز، ارايلى سالتانات

ايماقتار • بۇگىن، 09:15

قاۋىپسىز جولعا قاشان جەتەمىز؟

ايماقتار • بۇگىن، 09:12

بالداققا سۇيەنگەن تاعدىر

قوعام • بۇگىن، 09:10

كومىر باعاسى كوڭىلگە قونىمدى ما؟

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

نان بولسا، ءان بولادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:49

بەلسەنە قاتىسۋ قاجەت

قازاقستان • بۇگىن، 08:45

بيزنەستىڭ دامۋىنا باستاعان فورۋم

قازاقستان • بۇگىن، 08:39

سەرىكتەستىك سەنىمدى نىعايتادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:37

قازاق مۋزىكاسىنىڭ قاراشاڭىراعى

ايماقتار • بۇگىن، 08:33

دارالاپ ۇلى دالا ۇلاعاتىن

رۋحانيات • بۇگىن، 08:23

قىزىلشا اۋرۋىنا قىراعىلىق قاجەت

مەديسينا • بۇگىن، 08:20

پرەزيدەنت ارحيۆىنە – 25 جىل

پرەزيدەنت • بۇگىن، 08:18

امەريكامەن ساۋدا-ساتتىق ۇلعايادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:13

ۇقساس جاڭالىقتار