قوعام • 09 قازان، 2019

گليۋتەنسىز تاعام ءوندىرىسى قاجەت نەمەسە سەلياكيا قانداي سىرقات؟

66 رەتكورسەتىلدى

كۇندەلىكتى جەيتىن ناننىڭ ءقادىرىن كىم ءبىلىپتى؟ اق نان، قارا نان، ءتاتتى توقاش، باۋىرساق، شەلپەك، قۇيماق، تورت، پەچەنە دەيسىز بە، قولىڭدى سوزىپ، قامسىز جەگەنگە نە جەتسىن؟ ال سەلياكيا دەرتىمەن اۋىراتىن ادامدار قۇرامىندا گليۋتەنى بار استىق ونىمدەرىنىڭ ءبىرىن دە اۋىزدارىنا الا المايدى. ويتكەنى ادام اعزاسىندا اش ىشەكتىڭ سىلەمەيلى قابىقشاسىنا عانا ءتان تۇيىق وسكىن تۇرىندەگى بۇرلەر &ndash؛ گليۋتەندى ءونىمدى جاتسىنىپ قابىلدامايدى، قابىنۋ ۇدەرىسى جۇرەدى. قابىنۋ تەك ديەتا ساقتاپ، گليۋتەنى بار ونىمدەردى راسيوننان مۇلدە توقتاتقاندا عانا بولمايدى.

ال ديەتا ساقتاۋ وڭاي ەمەس. ويتكەنى قۇرامىندا گليۋتەنى جوق اس ازىرلەيتىن شي­؛كى­؛زات ازىرگە ەلىمىزدە وندىرىلمەيدى. گليۋتەن­؛سىز ءدان تۇرلەرى، ۇن، تالقان، وزگە دە ازىق­؛تار ەۋروپا مەن امەريكادا شىعارىلىپ، ءبىزدىڭ ەلگە جەتكەنشە باعاسى اسپانعا جەتەردەي شارىقتاپ كەتەدى. ماسەلەن، الماتى، نۇر-سۇلتان قالالارىندا گليۋتەنسىز ءبىر كيلو ۇننىڭ باعاسى 2،5-3،5 مىڭ تەڭگە شاماسىن قۇرايدى. ال وبلىس ورتالىقتارىندا ودان دا جوعارى، اۋىل-اۋدان تۇرعىندارى ءۇشىن بۇل ونىمدەردىڭ ءبىر قاسىعىنىڭ ءوزى تىم قىمباتقا تۇسەدى. سوندىقتان بالاسى سەلياكياعا شالدىققان ءاربىر اتا-انا تۇراتىن ۇي-كۇيى جوق بولسا دا قالالاردى ساعالاۋعا ءماجبۇر.

گليۋتەنسىز ديەتانى قاجەت ەتەتىن بۇل اۋرۋدى انىقتاۋ دا وڭايعا تۇسپەيدى. سەبەبى اكە-شەشە دە، قاراپايىم پەدياتردىڭ ءوزى دە بىردەن ءسابيدىڭ قانداي دەرتكە ۇشىراعانىن بىلمەيدى. بالانىڭ ءىشى توقتاماي، قول-اياعى جىڭىشكەرىپ، ءجيى قۇساتىن قارنى قاباقتاي بولعان ءسابيدى العاشىندا نارەستەلەر اراسىندا كادىمگىدەي ءجيى كەزىگەتىن راحيتقا ۇقساتادى. تەك كانىگى ماماننىڭ كۇدىگىنە نەگىزدەلىپ بارىپ جاسالعان اناليز عانا سەلياكيا دياگنوزىن قويۋعا جول اشادى. ال ەلىمىز بويىنشا قانشا بالانىڭ بۇل اۋرۋدىڭ تىرناعىنا ىلىنگەنىن ءبىر قۇداي ءبىلسىن دەيدى، دەرتپەن ارپالىسقان اتا-انالار.

&ndash؛ ءبىزدىڭ باسىمىزداعى پروبلەمالار از ەمەس، دەيدى بالالارى سەلياكيامەن اۋىراتىن اكە-شەشە، اتا-اجەلەر. &ndash؛ الدىمەن دياگنوز قويۋدا قيىنشىلىق بولسا، ەكىنشىدەن، گليۋتەنسىز ونىمدەر تابۋ جانە ونىڭ باعاسىنىڭ قىمباتشىلىعى، ۇشىنشىدەن، قالىپتى جاعدايدا تاعاممەن بىرگە اعزاعا ەنىپ، ونىڭ دۇرىس جۇمىس اتقارۋىنا قاجەتتى ميكروەلەمەنتتەردىڭ جەتىس­؛پەۋ­؛شىلىگى، بالالاردىڭ بالاباقشا مەن مەك­؛تەپ­؛كە بارعاندا تاماقتانا الماۋى. سەبەبى ولار بارلىق بالا تۇتىناتىن تاعامداردى تۇتىنا المايدى. ءتىپتى جەمىس-جيدەكتەردىڭ، دارى-دارمەكتەردىڭ قايسىسىنىڭ قۇرامىندا بالاعا زياندى زاتتىڭ بار-جوعىن ءبىلۋىمىز كەرەك. ايتپەگەندە قابىنۋ جۇرەدى، بۇل دەر كەزىندە توقتاماسا اعزاداعى باسقا دا ورگاندارعا اسەرىن تيگىزەدى. ءبىز كەشىپ جۇرگەن بەينەت پەن قيىندىقتىڭ شەتى مەن شەگى جوق دەسە بولعانداي. رەسپۋبليكا بويىنشا بالالارى سەلياكيامەن اۋىراتىن اتا-انالاردىڭ ۋاتساپ جەلىسىندە ورتاق چاتى بار. سوعان اپتاسىنا ءبىر بالا قوسىلىپ جاتادى.

 ؛چاتتاعى جازبالاردى سالقىنقاندىلىقپەن وقۋ وتە قيىن. ويتكەنى ءار جازبانىڭ ارتىندا تەك بالا عانا ەمەس، تۇتاس وتباسىنىڭ تاعدىرى تۇرعانى كورىنەدى. ماسەلەن، مىنا جازبا نازار اۋدارارلىق. ء«؛سالاماتسىزدار ما؟ مەنىڭ قىزىم 12 جاستا، سەلياكيامەن 2 جاسىنان بەرى اۋىرادى. ءبىراق دياگنوزى 8 جاسىندا عانا انىقتالدى. كەش قويىلعان دياگنوزدىڭ سالدارىنان قاتارلاستارىنان دامۋى كەشەۋىلدەپ، بويى دا وسپەي جاتىر. بىلتىر سوقىرىشەككە جاسالعان وپەراسيادان سوڭ قابىنۋ كۇشەيىپ، كوپ سالماق جوعالتىپ شوپتەي بولىپ قالدى، ءتىپتى وتىرۋعا شاماسى كەلمەي، ازەر-ازەر دەگەندە بەتى بەرى قارادى. قاڭتار ايىندا ديەتا ساقتاعانىنا قاراماستان قابىنۋ قايتالانىپ، تابەتى جوعالىپ، ءىشى اۋىرىپ وتباسىمىز بولىپ ۋايىمعا تۇستىك. ەلدىڭ باتىسىنداعى شاعىن قالانىڭ تۇرعىنىمىز، گليۋتەنسىز ازىق-تۇلىك تابۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان رەسەيگە تاپسىرىس بەرىپ الدىرامىز. باعانىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى ءقازىر رەسەيدەن دە الدىرا الماي قالدىق. سەبەبى كوپ بالالى وتباسىمىز، مەن اۋرۋ بالاعا قاراپ ۇيدە وتىرامىن، اكەسى عانا جۇمىس ىستەيدى. 12 جاسار قىزىمنىڭ بويى 119 سم عانا، بوي وسىرەتىن گارموندار جايلى نە بىلەسىزدەر؟ بالامىزعا ونى بەرۋگە بولا ما ەكەن، ينتەرنەتتەن ارزانىراق باعامەن ازىق-تۇلىك الدىراتىن جەر ايتاسىزدار ما؟»؛ دەپ سۇرايدى جانۇشىرعان انا.

 ؛يا، سەلياكيا كوپ كەزىگەتىن، ەلدىڭ بارىنە تانىس دەرت ەمەس. سوندىقتان دارىگەر­؛لەر­؛دەن اۋرۋدىڭ ەرەكشەلىگى جايىندا بىلگەن ارتىق ەتپەس. «؛انا مەن بالا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ»؛ دارىگەرى ءمادينا حاسەنوۆانى سوزگە تارتقانىمىزدا ول بۇل اۋرۋدىڭ تۇقىم قۋالايتىنىن ايتا كەلە: «؛اۋرۋ بەل­؛گىلەرى كىشكەنتاي نارەستەلەرگە انا سۇتى­؛نەن باسقا قوسىمشا تاعامدار بەرە باستاعاندا بايقالادى. ءتۇرلى ەزبە، بوتقا­؛لار­؛دى قابىلداعان ۋاقىتتان بالانىڭ ءىشى ۇلعايىپ، كەۋىپ، السىزدەنەدى، ءتۇرى بوزارىپ، مازاسىزدانىپ، سالماق قوسۋى ازايادى. ۇلكەن دارەتىنىڭ ءتۇسى باتپاق تارىزدەنىپ، وزگەشە وتكىر ءيىستى كەلەدى. مۇنداي جاعدايدا ءبىرىنشى كەزەكتە بالانى پەدياتر مەن گاسترو­؛ەنتورولوگقا كورسەتىپ، اناليز تاپسىرۋ كەرەك. سەرولوگيالىق ادىسپەن زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ، ىشەكتەن بيوپسيا الىنىپ دياگنوز قويىلادى. اۋرۋدان ەمدەلىپ جازىلۋ مۇمكىن ەمەس. جالعىز جولى &ndash؛ ءومىر بويى ديەتا ساقتاۋ. سەلياكيا نەعۇرلىم تەز انىقتالىپ، ديەتا ساقتالسا، بالا قاتارلاستارىنان قالماي، قالىپتى ءومىر سۇرەدى»؛، دەيدى.

ديەتا ساقتاۋ ءۇشىن ارنايى ونىمدەر قاجەت. ال ەلىمىزدە بۇل قاراستىرىلعان با؟ ءوندىرىس بولماعانىمەن اتالعان سالادا زەرتتەۋلەر ءجۇرىپ جاتىر ەكەن.

«؛قازاق قايتا وڭدەۋ جانە تاعام ونەر­؛كا­؛سىپتەرى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا»؛ قاراستى استانا فيليالىنىڭ «؛وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ قايتا وڭدەۋ»؛ زەرتحاناسىندا 2018 جىلدان بەرى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قارجى­؛لان­؛دىرۋىمەن «؛Gluten-free»؛ تاڭباسى بار ونىمدەرگە سايكەس كەلەتىن بوتقالار مەن ۇننان جاسالعان كونديتەرلىك قوسپالاردى ءوندىرۋ تەحنولوگياسىن ازىرلەۋ»؛ تاقىرىبى بويىنشا زەرتتەۋلەر باستالىپتى. ينستيتۋت عالىمدارىمەن اڭگىمەدەن اڭداعانىمىزداي سوڭعى ونجىلدىقتا داقىلدارداعى گليۋتەن اقۋىزىن ادام اعزاسىنىڭ كوتەرە الماۋ ماسەلەسى قازاقستاندىق زەرتتەۋشىلەردىڭ نازارىن اۋدارعان. سەبەبى الەمدەگى كوپتەگەن ەلدەردە، سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە وسى اۋرۋدىڭ قارماعىنا تۇسكەن ادامدار سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى.

ستاتيستيكالىق كەيبىر دەرەكتەر بويىنشا، اۋتويممۋندىق اۋرۋلاردىڭ قاتا­؛رىن­؛داعى بۇل دەرتكە ورتا ەسەپپەن العاندا تۇرعىنداردىڭ 1%-ى ۇشىراعان جانە دە بۇل اش ىشەكتىڭ ەڭ كەڭ تارالعان پاتولوگياسى بولىپ ەسەپتەلەدى ەكەن. «؛قازاق قايتا وڭدەۋ جانە تاعام ونەركاسىپتەرى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا»؛ قاراستى استانا فيليالىنىڭ ديرەكتورى، تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى نۇرجان ءمۇسلىموۆ ء«؛داندى داقىلداردىڭ گليۋتەن اقۋىزىنىڭ ادام اعزاسىنا اسەر ەتۋ مەحانيزمىندە ارتىق مولشەردە اش ىشەككە جينالعان گليۋتەننىڭ اسەرىنەن اش ىشەك قانداي دا دارۋمەندەر مەن پايدالى زاتتاردى قابىلداۋعا قاۋقارسىز كۇيگە تۇسەدى. دياگنوستيكا جاسالماعان سەلياكيا­؛دان اسقازان-ىشەك جولدارىنىڭ قاتەرلى اۋرۋلارى، وستەوپوروز، بالا دامۋىنىڭ تەجەلۋى سىندى اۋىر سالدار تۋىندايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بالالار حيرۋرگياسى جانە پەدياتريا ورتالىعى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر بويىنشا بالالار اراسىندا سەلياكيانىڭ تيپتىك 1:262 جانە ولاردىڭ 1:5 اراقاتىناسىندا تيپتىك فورمالارى تارالعان. سەلياكيانىڭ ءاتيپتى ءتۇرى ءارقيلى كلينيكالىق كورسەتكىشتەرىمەن ەرەكشەلەنەدى. ماسەلەن ونىڭ نەگىزگى كليني­؛كا­؛لىق كورىنىستەرىندە بويدىڭ الاسا بولۋى، سۇيەك وزگەرىستەرى (سۇيەكتەردىڭ دەفورماسياسى، كاريەس، ءتىس ەمالىنىڭ گيپوپلازياسى)، انەميا، پسيحونەۆرولوگيالىق بۇزىلۋلار جانە اللەرگيا بايقالادى. سوندىقتان ءبىز وسى دەرتپەن كۇرەستە قاجەت گليۋتەنسىز ونىمدەردى ەلىمىزدە شىعارۋدى وتە وزەكتى ماسەلە سانايمىز»؛ دەدى بىزبەن اڭگىمەسىندە.

ال بۇل جوبامەن ناقتى اينالىساتىن زەرتحانانىڭ مەڭگەرۋشىسى، بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى جانار بوتباەۆانىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى ۋاقىتتا ينستيتۋتتا وسى كونديتەرلىك قوسپالار مەن بوتقالاردى ەكسترۋزيالىق ادىسپەن الۋ بويىنشا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلگەن. شيكىزات رەتىندە قازاقستاننىڭ ءارتۇرلى ايماقتارىندا وسۋگە بەيىمدەلگەن جۇگەرى، كۇرىش، قاراقۇمىق، تارى، زىعىر داقىلدارى تاڭدالىپ، ول داقىلداردىڭ بارلىعى R-Biopharm AG ۇسىنعان RIDASCREEN Gliadin AOAC Research Institute Performance Tested Method 12060 ءادىسى ارقىلى تەست-جۇيەسىمەن زەرت­؛تە­؛لىپ، تەكسەرىلىپتى. زەرتتەۋلەر بارىسىندا ول داقىلداردا گليۋتەننىڭ جوق ەكەندىگى دالەلدەنىپ، ەندى ودان گليۋتەن قوسپاسى جوق ونىمدەر الۋعا بولاتىندىعى دا زەرتتەلگەن.

&ndash؛ تاجىريبەلىك، زەرتحانالىق جاعدايلاردا، &ndash؛ دەيدى جانار تۇرلىبەكقىزى، &ndash؛ ستاندارتتى كەكستەردى پىسىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن قاراقۇمىق ۇنىنان، جۇگەرى ۇنىنان، جۇگەرى كراحمالىنان تۇراتىن گليۋتەنسىز قوسپا، سونداي-اق كۇرىش ۇنىنان، جۇگەرى ۇنىنان، قاراقۇمىق ۇنىنان، جۇگەرى كراحمالىنان ۇلتتىق ءونىم قوسىلعان پەچەنە وندىرۋگە ارنالعان قوسپا الىندى. الىنعان ونىمدەر دەگۋستاتورلاردىڭ جوعارى باعاسىنا يە بولدى، تالقاندى پەچەنەنىڭ ءدامى ەرەكشە اتاپ ءوتىلدى. قوسپالاردىڭ قۇرامىندا كوپ مولشەردە كەزدەسەتىن كراحمالدىڭ مولشەرىن الماستىرۋ جولدارى قاراستىرىلىپ وتىر. بۇعان قوسا قاراقۇمىق جانە جۇگەرى ۇنىنان ەكسترۋزيالىق قۇرعاق قوسپالار الىندى جانە تەز دايىندالاتىن بوتقاعا ارنالعان ونىڭ كومپوزيسيالارى جاسالدى.

ودان ءارى زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسى وتاندىق شيكىزاتتان گليۋتەنسىز استىق كومپونەنت­؛تە­؛رىنىڭ وڭتايلى اراقاتىناسى انىقتالدى، تەحنولوگيالىق رەجىمدەر بايىپتالىپ، سونىڭ نەگىزىندە گليۋتەنسىز قوسپالار تەحنولوگياسىن ازىرلەيتىن «؛قازاق قايتا وڭدەۋ جانە تاعام ونەركاسىپتەرى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى»؛ بازاسىندا گليۋتەنسىز بوتقالار مەن ۇننان جاسالعان كونديتەرلىك قوسپالاردىڭ تاجىريبەلىك ونەركاسىپتىك ءوندىرىسى قۇرىلدى. قازىرگى تاڭدا قازاق قايتا وڭدەۋ جانە تاعام ونەركاسىپتەرى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا قاراستى استانا فيليالىندا «؛كىشى ناۋبايحانانىڭ»؛ بارلىق قوندىرعىلارى الىندى. ونىڭ ىشىندە: ميكسەر، قامىر يلەۋىش ماشينا، كونۆەكسيالىق پەش، ونىم­؛دەر­؛دى الدىن الا پىسىرۋگە دايىنداۋعا ارنالعان پەش، ونىمدەردى قاپتاۋعا ارنالعان تەرمو قاپتاعىش قوندىرعى بار. بارلىق دايىن­؛دالعان ونىمدەر ءيممۋندى فەرمەنتتى انا­؛ليزاتور، يفا اناليزاتور (Multiscan FC) كومەگىمەن گليۋتەن قوسپاسى انىقتالادى. ءارى قاراي زەرتتەۋلەر جالعاسۋدا. زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى جاريالانىپ تۇرادى. سونىمەن قاتار ينتەللەكتۋالدى مەنشىك يەلىگىن كورسەتەتىن پاتەنتكە قۇجاتتار تاپسىرىلدى.

ومىرى گليۋتەنسىز تاعامدارعا بايلانعان، سەليا­؛كيامەن اۋىراتىن ادامدار ءۇشىن بۇدان ارتىق جاقسى جاڭالىق جوق شىعار. گليۋتەنسىز وتان­؛دىق ونىمدەرگە اق جول تىلەيمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ءجاۋدىر نارتاي

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 13:03

ەڭ قىسقا اڭگىمە. الىبەك بايبول

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:58

ەڭ قىسقا اڭگىمە. بولات شاراحىمباي

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:55

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اسحات ومىرباەۆ

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:54

كۇلكى كەرۋەنى № 5

رۋحانيات • بۇگىن، 12:35

اقجايىقتا ايماقتىق فورۋم ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 12:28

ەلىمىزدەگى ەڭ ءوتىمدى كولىكتەر

ەكونوميكا • بۇگىن، 12:17

توپاستىق جامان بولادى

100 • بۇگىن، 11:04

جاقسىنىڭ كوزىمەن جۇزدەسۋ

رۋحانيات • بۇگىن، 09:45

جامبىلدىڭ جومارت جاندارى

ايماقتار • بۇگىن، 09:41

مەسەناتتىڭ مىرزالىعى

ايماقتار • بۇگىن، 09:38

ساكەن جانە «ەڭبەكشى قازاق»

رۋحانيات • بۇگىن، 09:33

جازۋدىڭ ماشاقاتى

قوعام • بۇگىن، 09:31

كيبەرقىلمىس كۇشەيىپ بارادى

قوعام • بۇگىن، 09:25

جاڭا عارىش جۇيەسى – قازاقستاندا

قازاقستان • بۇگىن، 09:20

«ادامنىڭ كۇنى – اداممەن»

ايماقتار • بۇگىن، 09:16

التىن كۇز، ارايلى سالتانات

ايماقتار • بۇگىن، 09:15

قاۋىپسىز جولعا قاشان جەتەمىز؟

ايماقتار • بۇگىن، 09:12

بالداققا سۇيەنگەن تاعدىر

قوعام • بۇگىن، 09:10

كومىر باعاسى كوڭىلگە قونىمدى ما؟

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

نان بولسا، ءان بولادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:49

بەلسەنە قاتىسۋ قاجەت

قازاقستان • بۇگىن، 08:45

بيزنەستىڭ دامۋىنا باستاعان فورۋم

قازاقستان • بۇگىن، 08:39

سەرىكتەستىك سەنىمدى نىعايتادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:37

قازاق مۋزىكاسىنىڭ قاراشاڭىراعى

ايماقتار • بۇگىن، 08:33

دارالاپ ۇلى دالا ۇلاعاتىن

رۋحانيات • بۇگىن، 08:23

قىزىلشا اۋرۋىنا قىراعىلىق قاجەت

مەديسينا • بۇگىن، 08:20

پرەزيدەنت ارحيۆىنە – 25 جىل

پرەزيدەنت • بۇگىن، 08:18

امەريكامەن ساۋدا-ساتتىق ۇلعايادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:13

ۇقساس جاڭالىقتار