تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ 2017 جىلى وتكەن دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ V قۇرىلتايىندا شەتەلدەگى قازاقتاردى قولداۋدى قۇجاتتامالىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. مىنە, وسى رەتتە «وتانداستار قورى» كەاق اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىمەن بىرىگىپ شەتەلدەگى قازاقتاردى قولداۋ جانە ەرىكتى قونىس اۋدارۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋگە باعىتتالعان زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ ۇستىندە.
جيىندا اتالعان زاڭ جوباسى جانە ەلگە ورالعان اعايىندارعا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر جونىندەگى ماسەلەلەر جان-جاقتى قوزعالدى. ناقتىلاي ايتقاندا, وتىرىستا ەلگە ورالعان قانداستاردىڭ ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن قازاقستاندىق زاڭناما جۇيەسى جانە شەتەلدەگى قازاقتاردى مەملەكەتتىك قولداۋ تۋرالى زاڭ جوباسىنىڭ دايىنداۋ بارىسى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى كوشى-قون قىزمەتى تاراپىنان رەپاتريانتتارعا قىزمەت كورسەتۋدى وڭتايلاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ شارالارى تالقىعا ءتۇستى.
باسقوسۋدى قوعامدىق كوميسسيانىڭ توراعاسى – پارلامەنت سەناتى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ توراعاسى مۇرات باقتيار ۇلى جۇرگىزىپ وتىردى. ول «وتانداستار قورى» كەاق جانىنان كەڭەسشى ورگان رەتىندە قۇرىلعان كوميسسيانىڭ نەگىزگى مىندەتىن ايتا كەلىپ, شەتەلدەگى قازاقتاردى قولداۋ جانە رەپاترياتسيا پروتسەستەرىن رەتتەۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ, زاڭنامالاردى جەتىلدىرۋگە قاتىستى ۇسىنىستار ەنگىزۋ, قابىلداناتىن شەشىمدەر بويىنشا جۇرتشىلىق مۇددەسىن ءبىلدىرۋ, پىكىرىن ەسكەرۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن ءسوز ەتتى.
ايتا كەتەيىك, كوميسسيا قۇرامىندا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى – قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ, ورالباي ابدىكارىموۆ, ايدوس سارىم, تۇركىتانۋ جانە التاي عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى قارجاۋباي سارتقوجا ۇلى, ءماجىلىس دەپۋتاتى بەيبىت مامراەۆ, قازاقستان زاڭگەرلەرى وداعىنىڭ توراعاسى سەرىك اقىلباي, «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتى اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى, سونداي-اق عالىمدار, ساياساتتانۋشىلار, ساراپشىلار بار.
وتىرىستا زاڭ جوباسىن تانىستىرۋ ءۇشىن ءسوز كەزەگى «وتانداستار قورى» كەاق-نىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ماعاۋيا سارباسوۆقا بەرىلدى.
زاڭ جوباسىن دايىنداۋعا قازاقستان كونستيتۋتسياسى, ەلباسى ن.ءا. نازارباەۆتىڭ 2017 جىلدىڭ 23 ماۋسىمىندا وتكەن دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ V قۇرىلتايىندا ەل ۇكىمەتىنە بەرگەن تاپسىرماسى نەگىز بولعانىن ايتا كەلىپ, ول: «زاڭ جوباسى بيىلعى 30 شىلدەدە جانە 13 قىركۇيەكتە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن وتىرىستا تالقىلانعان. وسىعان وراي, ءتيىستى ۇسىنىستار مەن ەسكەرتۋلەردى قاراستىرىپ, زاڭ جوباسىنىڭ نورمالارىن وزگەرتىپ, تولىقتىردىق. زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى مەن زاڭ جوباسى تولىعىمەن مەملەكەتتىك تىلدە ازىرلەندى», دەدى.
بايانداماشى ودان ءارى زاڭ جوباسىن قابىلداۋدىڭ ماقساتى شەتەلدەگى وتانداستاردى مەملەكەتتىك قولداۋعا بايلانىستى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەۋدىڭ قاجەتتى قۇقىقتىق نەگىزىن قۇرۋ ەكەنىن جەتكىزدى.
م.سارباسوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, زاڭ جوباسى الەمدىك تاجىريبەنىڭ زاماناۋي ۇردىستەرىنە, جيناقتالعان تاجىريبەگە, سونىمەن قاتار مەملەكەت پەن قوعامنىڭ بولاشاعى تۋرالى عىلىمي دالەلدەنگەن زەرتتەۋلەرگە نەگىزدەلگەن. ونىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدەگى وتانداستاردى قولداۋدى كۇشەيتۋ – ەتنوستىق قازاقتار مەكەندەگەن مەملەكەتتەردە ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتىڭ بولماۋى, قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ ورىن الۋى, انا ءتىلىن, ءداستۇرى مەن مادەنيەتىن ساقتاپ قالۋ مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەكتەلۋى جانە وزگە دە ماسەلەلەرگە تىكەلەي بايلانىستى. ونىڭ ۇستىنە, زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ شەتەلدەگى وتانداستاردىڭ قۇقىقتىق جاعدايىن زاڭنامالىق رەتتەۋدىڭ بىرىڭعاي ارنايى قۇقىقتىق اكتىنىڭ بولماۋىنان تۋىنداپ وتىر.
جيىندا بەلگىلى بولعانداي, زاڭ جوباسىنىڭ باستى جاڭاشىلدىعى – وندا ۇسىنىلىپ وتىرعان «قازاق كارتاسى» ەتنوستىق قازاقتاردى, سونىمەن قاتار شەت مەملەكەتتەردە تۇرىپ جاتقان بۇرىنعى وتانداستارىمىزدى قولداۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قۇجات بولىپ تابىلاتىندىعى. «قازاق كارتاسىن» ۇسىنۋداعى ماقسات – مادەني مۇرا مەن ءتىلدى, تاريحتى, سالت-داستۇرلەردى, سونداي-اق قازاقستان حالقىنىڭ تۋىستىق جانە تىلدىك قۇندىلىقتارىن قولداۋ.
سونداي-اق «قازاق كارتاسى» ءبىزدىڭ ەلگە ەتنوستىق قازاقتاردىڭ قونىس اۋدارۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى, بۇعان قوسا شەتەلدەگى قازاق دياسپوراسىنىڭ تاريحي وتانىمەن جان-جاقتى بايلانىستارىن جانداندىرۋعا سەرپىن بەرەدى جانە شەتەلدەگى وتانداستارىمىزدىڭ تاراپىنان يننوۆاتسيالار مەن ينۆەستيتسيالاردى قازاقستانعا تارتۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋعىزادى.
«قازاق كارتاسىن» الۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن شارتتار بار. بۇل شارتتاردىڭ ۇزىن-ىرعاسى ءالى تالقىلانىپ جاتسا دا, ولاردىڭ ءبىرسىپىراسىن ايتا كەتەيىك: قازاق ۇلتىنا جاتاتىندىعىن نەمەسە تۋ فاكتىسىن نەمەسە قازاق كسر-ءنىڭ نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى ازاماتتىعىن راستايتىن قۇجاتتىڭ بولۋى, قازاق ءتىلىن نەگىزگى (بازالىق) دەڭگەيدە ءبىلۋ, قازاق مادەنيەتى, سالت-داستۇرلەرى مەن ادەت-عۇرپى تۋرالى نەگىزگى ءبىلىمدى مەڭگەرۋى.
وتىرىستا زاڭ جوباسىن قابىلداۋ شەتەلدەگى وتانداستاردى كەشەندى تۇردە مەملەكەتتىك قولداۋعا, مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ نەگىزگى كەپىلدىكتەرىن زاڭ جۇزىندە بەكىتۋگە, شەتەلدەگى وتانداستاردىڭ قازاقستانمەن جان-جاقتى بايلانىستارىن كۇشەيتۋگە جانە شەتەلدە تۇرىپ جاتقان تابىستى قانداستارىمىزدان يننوۆاتسيالار مەن ينۆەستيتسيالاردى بەلسەندى تارتۋعا, اتاجۇرتقا قونىس اۋدارۋدى جوسپارلاعان قازاق دياسپوراسىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا جول اشۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلدى.
باسقوسۋعا قاتىسۋشىلار زاڭ جوباسىنا قاتىستى ءوز وي-پىكىرلەرىن, ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. ايتىلعان پىكىرلەر زاڭ جوباسىن ودان ءارى پىسىقتاۋ ىسىندە قاپەرگە الىناتىن بولدى.
ايتا كەتەيىك, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, 1991-2019 جىلدار ارالىعىندا 304 839 قازاق وتباسى نەمەسە 1 042 589 قازاق تاريحي وتانىنا ورالعان. دەگەنمەن, سوڭعى ەكى جىلدا قازاقستانعا كوشىپ كەلگەن سىرتتاعى قازاقتاردىڭ سانى الدىڭعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە قىسقارعان.
