تەحنولوگيا • 28 قىركۇيەك، 2019

تسيفرلى الەم: قازاقستانداعى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتتى ەنگىزۋ تاجىريبەسى

376 رەتكورسەتىلدى

تسيفرلى ءداۋىر ءومىرىمىزدىڭ سان-الۋان بولىگىنە ەنۋدە، ەنىپ قانا قويماي ومىرىمىزگە ءوزىنىڭ ەرەجەلەرىن اكەلۋدە. بۇل دەگەنىمىز تسيفرلاندىرۋدىڭ ماسەلەسى قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس، جالپى جاھاندىق ەكونوميكا ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزى بار سالا ەكەندىگىن دالەلدەيدى. 

قازىرگى تاڭدا قازاقستاندىقتاردىڭ 10 ميلليونعا جۋىعىنىڭ عانا عالامتورعا بايلانىسى بار.بۇل ساننىڭ باسىم بولىگىن قالالىق جەردىڭ تۇرعىندارى قۇرايدى جانە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن شەكتەۋسىز مۇمكىندىكتەر الەمىنە قول جەتكىزبەگەندىگىن كورسەتەدى. الەمدىك ترەندكە ىلەسە وتىرا، رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە سەرپىن بەرۋ جانە 10 ميلليونعا جۋىق حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا، قازاقستان 2017 جىلى مەملەكەتتىك «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىن ىسكە قوستى.

تسيفرلىق تۇڭعيىق

اۋىل مەن قالانىڭ اراسىنداعى تسيفرلىق الشاقتىقتىڭ اراسىن ەڭ ۇزدىك تەحنولوگيالار قاتارىن قولدانا كەلە جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتتى قازاقستاننىڭ شالعايدا بولسا اسا جوعارى ماڭىزعا يە ايماقتارىنا ەڭگىزۋ ارقىلى قىسقارتۋ، دامىعان اقپاراتتى-بايلانىس ينفراقۇرىلىمىنىڭ،  نەگىزىن قالاۋشى بولىپ سانالادى. كەلەشەكتە بۇل قادام قوعامدى،مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى، جالپى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىن تسيفرلاندىراتىن زاماناۋي، ءتوزىمدى جانە باسەكەگە قابىلەتتى ينفراقۇرىلىمدى قۇراستىرۋعا كومەكشى بولادى. ICT Development Index- بۇۇ اياسىندا قۇرىلاتىن الەمدەگى مارتەبەسى جوعارى اقپاراتتى-بايلانىس تەحنولوگيالارىن دامۋ رەيتينگىندە قازاقستان 2016 جىلى 175 مەملەكەت اراسىندا 52 ورىندا تۇراقتاعان بولاتىن. «تسيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ جانە دە باسقا ستراتەگيالىق باعىتتاردىڭ ورىندالۋى ناتيجەسىندە مەملەكەت اتالمىش رەيتينگتە 2022 جىلعا قاراي 30 ورىنعا، 2025 جىلعا قاراي 25 جانە 2030 جىلعا قاراي 15 ورىنعا كوتەرىلەتىن بولادى.  حالىقارالىق OVUM زەرتتەۋلەر اگەنتتىگىنىڭ جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرى قازاقستاننىڭ جىلدامدىعى جوعارى جۇيەلەردى دامىتۋ رەيتينگىندە 65 ساتىدا ەكەندىگىن كورسەتتى. بۇل دەگەنىمىز رەسپۋبليكانىڭ اقپاراتتى-بايلانىس جۇيەلەرىنىڭ كوپتەگەن تاۋەلسىز جانە دامۋشى ەلەمەنتتەرىنە يە بولا تۇرا جانە ەۋرازيانىڭ دامىعان مەملەكەتتەرى قاتارىنا ەنۋىنە قاراماستان، الىدە شالعاي ايماقتاردى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا اتالمىش سالاعا قوماقتى قارجى ءبولۋىن قاجەت ەتەتىندىگىن كورسەتەدى.

اقپاراتتى-بايلانىس تەحنولوگيالارىن دامىتۋ يندەكسى (IDI) رەيتينگىندە تمد مەملەكەتتەرى ىشىندە قازاقستان سوڭعى 5 جىل ىشىندە  تۇراقتى تۇردە 3 ساتىدا كەلەدى. بەلارۋس رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى بۇل رەيتينگتە 2013 جىلعى 43 ساتىدان 2017 جىلى 32 ورىنعا تەز ارادا كوتەرىلگەن ەدى. سونىمەن قاتار بەلارۋس ۇكىمەتى الدىڭعى 30 ەلدىڭ قاتارىنا كەلەسى 5 جىلدىڭ ىشىندە كىرۋدى جوسپارلاۋدا. الايدا بولجامدارعا سۇيەنەتىن بولساق، بۇل ماقسات اعىمداعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ورىندالاتىن ءتارىزدى.

حۋاۆەي كومپانياسى اتالمىش باعىتتاعى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا
جانە كەڭەس بەرۋدە تەڭدەسسىز تاجىريبەگە يە. تولىققاندى ورىندالعان جوبالار سينگاپۋر، مالايزيا، كاتار، جاڭا زەلانديا، ۇلىبريتانيا جانە باسقا دا مەملەكەتتەردە اتقارىلعان. سونداي-اق كومپانيا ماماندارى گرەكيا، مىسىر، يرلانديا، تايلاند، تۇركيا ەلدەرىندە كەڭەسشى رەتىندە الدىڭعى قاتاردا بولعان.

 بۇعان قوسا، حۋاۆەي ورتالىق ازيادا بارلىق كوشباسشى بايلانىس وپەراتورلارىمەن بىرىگە بىرنەشە جىل قاتارىنان ەڭبەك ەتۋدە جانە وسى ۋاقىت ىشىندە ءوڭىردىڭ جەتەكشى اقپاراتتى-بايلانىس تەحنولوگيالارى شەشىمدەرىنىڭ جەتكىزۋشىسى رەتىندە تانىلۋدا. كومپانيا ورتالىق ازيادا ءموبيلدى كەڭ جولاقتى بايلانىس (2G، 3G، 4G جانە4.5G)، تىركەلگەن داۋىستىق جانە كەڭجولاقتى قىزمەتتەر (xDSL، FTTH جانە ت.ب.)، ماگيسترالدى جولداۋ،IPTV ءتارىزدى ءونىم جانە قىزمەت تۇرلەرىن ۇسىنادى.

بۇگىنگى تاڭدا حۋاۆەي بارلىق پلانەتا تۇرعىنىنىڭ ومىرلىك قاجەتتىلىگىنە اينالىپ ۇلگەرگەن بايلانىس سالاسى قۇرالدارىنىڭ كەز-كەلگەن ازامات ءۇشىن قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن شەكتەۋسىز كوممۋنيكاتسيالار الەمىن قۇرۋعا ۇمتىلۋدا.وسى ماقساتتا كومپانيا باتىستىڭ يننوۆاتسيالىق يدەيالارى مەن قىتايدىڭ جوعارى ينجەنەرلىك شەبەرلىكتەرىن بىرىكتىرە وتىرىپ، عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەرگە ەرەكشە كوڭىل بولۋدە.    80 000-نان استام حۋاۆەي قىزمەتكەرى ازىرلەمەلەر مەن زەرتتەۋلەرگە قاتىسادى، بۇل كومپانيانىڭ الەمدىك جۇمىس كۇشىنىڭ 45% قۇرايدى. حۋاۆەي وسى ستراتەگيالىق باعىتقا جىلدىق كىرىسىنىڭ 10% -دان استامىن ينۆەستيتسيا رەتىندە جۇمسايدى.سوڭعى ونجىلدىقتا حۋاۆەيدىڭ بۇل سالاداعى جالپى ينۆەستيتسياسى 60 ميلليارد اقش دوللارىنان استى.الداعى بەس جىل ىشىندە حۋاۆەي جەلىلەردىڭ قاراپايىم، جىلدام، قاۋىپسىز جانە سەنىمدى بولۋى ءۇشىن جەلىنىڭ ارحيتەكتۋراسىن قايتا قۇرۋعا 100 ميلليارد اقش دوللارىن ينۆەستيتسيالاۋدى جوسپارلاپ وتىر. وتكەن جىلدىڭ وزىندە حۋاۆەي كومپانياسىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا سالعان ينۆەستيتسياسى 15 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى، بۇل حۋاۆەيدى وسى كورسەتكىش بويىنشا الەمدە بەسىنشى ورىنعا شىعاردى.

تسيفرلىق وركەنيەتكە قوسىلۋ باعدارلاماسى

قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قول جەتىمدى 122 قالا مەن 1200 اۋىلدىق ەلدى-مەكەن بار، بىراق بۇل جەتكىلىكسىز. تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋ باعدارلاماسىنىڭ جوسپارىنا سايكەس، 2020 جىلعا قاراي تاعى 1700 اۋىلدىق ەلدى-مەكەندى قامتۋ جوسپارلانۋدا، ول ءوز كەزەگىندە تاعى 2 ميلليون ادامعا جىلدام ينتەرنەتتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.وتكەن جىلدان باستاپ حۋاۆەي جانە «ترانستەلەكوم» اق اۋىلدىق جەرلەردە كەڭ جولاقتى قوسىلىستى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبانى ءساتتى باستادى. 2018 جىلى «قازاقتەلەكوم» اق ۇلتتىق بايلانىس وپەراتورىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرىنە تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جولدارىنىڭ تەحنولوگياسى بويىنشا كەڭ جولاقتى قوسىلىسقا قول جەتىمدىلىكتى ۇسىنۋ» جوباسى ىسكە قوسىلدى، ول بيىل دا جالعاسىن تابۋدا.

كومپانيانىڭ پايىمداۋىنشا، بۇگىندە قىمبات ەمەس WTTx تەحنولوگياسىن قىمبات باعا مەن تومەن جىلدامدىقتاعى ينتەرنەتتى قولدانىپ كەلە جاتقان شالعاي اۋدانداردا ورنالاستىرۋدىڭ ۇلكەن پەرسپەكتيۆالارى بار.
ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى ايماقتارىندا - قالادا دا، اۋىلدىق جەرلەردە دە كەڭ جولاقتى بايلانىستى دامىتۋ وپتيكالىق، سىمسىز، مىس جانە ۋلتراقىسقا جەلىلەر نەگىزىندە جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ قارجىلىق، سالىقتىق باعىتتارىندا وڭتايلى وزگەرىستەر ەڭگىزۋ ارقىلى، ءار ءتۇرلى ونەركاسىپ وكىلدەرىنىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدى قارىم-قاتىناسىن قۇرۋ جانە سپەكترلى تالداۋدى قولدانۋ ارقىلى ورىندالماق. بۇل شارالار وڭ ناتيجەگە اكەلەتىن نەگىزگى شارتتار مەن شەشىمدەر بولماق.

تسيفرلىق قازاقستان باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2018-2021 جىلدارى مەملەكەت 325،95 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قاراجات ءبولدى. ونىڭ ىشىندە: 2018 جىلى - 142،69 ميلليارد تەڭگە; 2019 - 129،90 ملرد. تەڭگە; 2020 - 35،44 ملرد. تەڭگە; 2021 - 17،92 ملرد.

كەلەسى قادام

5G جەلىلەرىنىڭ كەڭ جولاقتى قولجەتىمدىلىگى اقپاراتتى-بايلانىس تەحنولوگيالارى بولاشاعى ءۇشىن شەشۋشى فاكتور بولىپ تابىلادى جانە جاقىن ارالىقتا اسا قاجەت بولاتىن تەحنولوگيالاردى، مىسالى، كەڭەيتىلگەن جانە ۆيرتۋالدى شىندىق، ءوندىرىس پەن كولىكتى اۆتوماتتاندىرۋ، 3D-ۆيدەو، «اقىلدى ءۇي» جانە «اقىلدى قالا» جۇيەلەرىن، جۇكتى درون كومەگىمەن جەتكىزۋ، اسا جوعارى ماڭىزعا يە قوسىمشالاردى سەنىمدىلىگى جانە تومەن كىدىرىسى ارقاسىندا ىلگەرىلەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قازىردىڭ وزىندە LTE-V2X (4.5G) اتىمەن بەلگىلى جارتىلاي اۆتوماتتاندىرۋ جانە جۇرگىزۋشىلەرگە كومەك كورسەتۋ تەحنولوگيالارى كولىك جۇرگىزۋ بارىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن تولىققاندى قامتاماسىز ەتۋدە. سونىمەن قاتار، ساراپشىلار جاقىن ارادا جاھاندىق اۆتوماتتاندىرۋدىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيىنە جەتەتىندىگىنە بولجام جاساۋدا. وسىلايشا، اقش 2020 جىلعا قاراي V2V اۆتوماتتى جۇيەسىن جاڭا كولىكتەرگە ورناتۋ تۋرالى زاڭىن قابىلداۋدى جوسپارلاۋدا، ەۋروپالىق وداق 2025 جىلعا دەيىن جۇرگىزۋشىسىز ءاۆتوموبيلدى جاپپاي شىعارۋدى ماقسات تۇتۋدا، وڭتۇستىك كورەيا 2021-2025 جىلعا دەيىن V2X تەحنولوگياسىن وندىرىلگەن كولىكتەردىڭ 50% ەڭگىزۋدى جوسپارلاۋدا، قىتايدا 2025 جىلعا قاراي اۆتوماتتاندىرىلعان كولىك اعىمىنىڭ ەكوجۇيەسىنىڭ دايىن بولۋى كۇتىلۋدە، ال جاپونيادا 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن – كولىكتى تولىقتاي اۆتوماتتى باسقارۋعا كوشىرىلۋ كۇتۋلىدە.

5G اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋدى نەعۇرلىم قاۋىپسىز، ىڭعايلى جانە ءتيىمدى ەتەدى، سونىمەن بىرگە ول جىلۋ شىعارىندىلارىن جىلىنا 14% تومەندەتىپ، 1.2 ملن ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ، ورتا ەسەپپەن 3.1 ملرد گاللون مۇنايدى ۇنەمدەي الادى.

قازاقستاندا كەڭ جولاقتى بايلانىسقا قولجەتىمدىلىكتىڭ دامۋى ۇلكەن ناتيجەلەر بەرەدى. اتاپ ايتقاندا: بۇل حالىقتىڭ ينتەرنەتكە جاپپاي قول جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى، «ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ» جەڭىلدەتىلگەن قىزمەتتەرىن پايدالاناتىن ازاماتتاردىڭ ۇلەسىن ارتتىرادى، اقپاراتتى-بايلانىس تەحنولوگيالارىن ونەركاسىپتىك، عىلىمي، ءبىلىم بەرۋ جانە الەۋمەتتىك ماقساتتاردا پايدالانۋدى جەڭىلدەتەدى، سونىمەن قاتار رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك الەۋەتىن اشادى.

سونىمەن بىرگە، حۋاۆەي ازاماتتاردىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىن جەڭىلدەتەتىن «اقىلدى قالا» پلاتفورماسىن، نەمەسە وسى پلاتفورما اياسىندا قۇرىلاتىن قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ شەشىمىن جانە ەلدىڭ ودان ءارى ەكونوميكالىق دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىن مۇناي-گاز سەكتورى، دەنساۋلىق ساقتاۋ، زاماناۋي ءوندىرىس، ەلەكتر كوزىمەن جابدىقتاۋ جانە ت.ب. سالالارعا ارنالعان كوپتەگەن شەشىمدەرىن ۇسىنۋعا ءاردايىم دايىن.

 

 

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقمولادا تاعى ءبىر ناۋقاس انىقتالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:07

قارعىن سۋ بالكاشيندى باسىپ قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 16:05

تاسقىننىڭ بۇگىنگى احۋالى

ايماقتار • بۇگىن، 15:42

سالەحاردتان كەلگەن تسيكلون

ايماقتار • بۇگىن، 15:30

ەلوردادا جالپى جاعداي تۇراقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:50

فۋتبول ماۋسىمى جالعاسا ما؟

سپورت • بۇگىن، 14:48

الەمدەگى احۋال قانداي؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:57

ۇقساس جاڭالىقتار