جالپى باتىس قازاقستان وبلىسىندا 6496,7 شاقىرىم جول بار. مۇنىڭ 1414 كيلومەترى – رەسپۋبليكالىق دارەجەدەگى جولدار. وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وسى رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ تەك 2277 شاقىرىمى, ياعني 35%-ى عانا – اسفالتبەتون جامىلعىلى, 2363,2 (36,4%) شاقىرىمىنا – قيىرشىق تاس توسەلگەن.
دارەجەسى جوعارى جولدىڭ جاعدايى وسىنداي بولعاندا, جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى كولىك جولدارىنىڭ جاي-كۇيىن ءوزىڭىز-اق شامالاي بەرىڭىز. ءالى كۇنگە دەيىن بوكەي ورداسى جانە جانىبەك اۋداندارىنىڭ ورتالىعىن ورال قالاسىمەن جالعايتىن ساپالى جول جوق.
پرەزيدەنت قوزعاعان, پرەمەر قولداعان
سوۆەت وكىمەتى تۇسىندا دا تاقتايداي جولدىڭ نە ەكەنىن بىلمەگەن بوكەي وردا مەن جانىبەك اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىن 2018 جىلى 15 مامىردا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قۋانتقان ەدى. ەلباسى باتىس قازاقستان وبلىسىنا كەلگەن ساپارىندا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ تالاي جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان تۇيتكىلى – بوكەي ورداسى مەن جانىبەك اۋداندارىنا باراتىن قاتقىل تاباندى جول سالۋ ماسەلەسىنە قوزعاۋ سالدى.
وبلىس ورتالىعىنان 500-600 شاقىرىم قاشىقتا جاتقان اۋدان ورتالىقتارىنا جول سالۋ ماسەلەسى تالاي جىلدان ايتىلىپ كەلەدى. بىراق ول ماسەلەنى شەشۋگە وبلىستىڭ كۇشى جەتپەيدى. ويتكەنى, جول سالۋ شىعىندارى وتە قىمبات. ونىڭ ۇستىنە, قاتقىل تاباندى جول قۇرىلىسىنا قاجەتتى قيىرشىق تاس تا, بيتۋم دا وڭىردە جوق, تۇگەلىمەن سىرتتان تاسىمالدانادى. مۇنىڭ ءبارى جول قۇرىلىسى شىعىنىن ەسەلەپ ارتتىرادى.
– وڭىردەگى جول پروبلەماسى ءالى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي تۇر. وبلىستىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 70 پايىزىنىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. بۇل ازاماتتاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندە قيىندىق تۋعىزادى, سونىمەن قاتار, ءوڭىردىڭ ەكسپورتتىق جانە ترانزيتتىك الەۋەتىن تومەندەتەدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ورىنبور تاس جولىن جوندەۋ جۇمىستارى, وڭتۇستىكتەگى – قازتالوۆ, جانىبەك جانە بوكەي ورداسى اۋداندارىندا جول قۇرىلىسى باستالعانىن بىلەمىن. ۇكىمەتكە جەرگىلىكتى اكىمدىكپەن بىرلەسىپ, 2021 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وسى جۇمىستاردى اياقتاۋدى تاپسىرامىن. بۇل ماسەلە مەنىڭ جەكە باقىلاۋىمدا بولادى, – دەگەن ەدى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلىعى 19 مامىر كۇنگى باتىس قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارى كەزىندە.
جاقىندا عانا, 4-قىركۇيەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ا.ءماميننىڭ وڭىرگە كەلگەن ساپارىندا «وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردىڭ باسىم بولىگىنىڭ ساپاسى قاناعاتتانعىسىز كۇيدە بولعاندىقتان, باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى وبلىستىق جانە اۋداندىق دارەجەدەگى جولداردى سالۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە جوندەۋ جوبالارىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قاراجات ۇلەسىن 80%-عا جەتكىزۋ» ماسەلەسى دە تالقىلانعان بولاتىن.
مەجە بار, مۇمكىندىك كەرەك
قازاقستان ۇكىمەت باسشىسىنىڭ سوڭعى ساپارىندا كوتەرىلگەن وسىناۋ جول ماسەلەسىنە كەڭىرەك توقتالايىق:
ءدال قازىر باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى جەرگىلىكتى جولداردىڭ 28,7 پايىزى عانا جاقسى جانە قاناعاتتانارلىق كۇيدە. بۇل – ەلىمىزدەگى ەڭ تومەن كورسەتكىش! (كەستە) سالىستىرۋ ءۇشىن ايتساق, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بۇل كورسەتكىش – 92%, جامبىل مەن پاۆلوداردا – 80%, ءتىپتى ەڭ تومەن دەگەن اتىراۋ مەن اقتوبە وبلىستارىندا 54 جانە 53% ەكەن.
مىنە, سوندىقتان باتىس قازاقستان وبلىسى ءۇشىن مۇلدە باسقا شەشىم كەرەك! وڭىردە جولداردى قايتادان سالۋعا جانە جوندەۋگە جىل سايىن ءبولىنىپ وتىرعان قاراجات قازىرگى جاعدايدى جاقسارتۋعا دارمەنسىز.
2020-2023 جىلدارى وبلىستا بارباستاۋ-اقجايىق-يندەر, ءبورلى-اقساي-جىمپيتى, چاپاەۆ-جاڭاقالا-سايحىن, رف شەكاراسى-جالپاقتال-جۇلدىز-قاراسۋ باعىتتارىنداعى اۆتوجولداردى قايتا سالۋ, جايىق وزەنىنە كوپىر ورناتۋ سەكىلدى ءىرى جوبالار جوسپارلانعان. بۇل جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 90 ملرد. تەڭگەدەن اسادى.
بۇدان بولەك, جول جوندەۋ بويىنشا قوسىمشا جوبالار بار.
«جەتكىلىكتى قارجىلاندىرۋ بولسا, العا قويىپ وتىرعان بۇل جوسپاردى 3-5 جىلدىڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرۋعا بولادى» دەيدى ماماندار.
ماسەلەنىڭ شەشىمى
ەلىمىزدە 2018 جىلدان باستاپ وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار اۆتوجولدارعا قاتىستى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ 50/50 قاعيداسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلا باستادى. ياعني بۇل جولداردى سالۋعا قاجەتتى قارجىنىڭ تەڭ جارتىسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن كەلسە, قالعان جارتىسىن وبلىس بيۋدجەتى كوتەرۋگە ءتيىس دەگەن ءسوز. بىراق بۇل مىندەت بيۋدجەتى شاعىن, دوتاتسيالىق ءوڭىر سانالاتىن باتىس قازاقستان وبلىسى ءۇشىن كوتەرە المايتىن سالماق بولىپ تۇر.
سوڭعى جىلداردىڭ ستاتيستيكاسىنا كوز سالايىق: 2018 جىلى وڭىردە جول قۇرىلىسىنا 8,8 ملرد تەڭگە ءبولىندى, ونىڭ 5,4 ملرد تەڭگەسى – رەسپۋبليكا قورجىنىنان, 3,4 ملرد تەڭگە – جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن شىقتى. 2019 جىلى بولىنگەن 12,5 ملرد تەڭگەنىڭ دە باسىم بولىگى – 9,1 ملرد تەڭگەسى رەسپۋبليكادان ءتۇسىپ وتىر.
سوندىقتان, 50/50 قاعيداسى باتىس قازاقستان وبلىسى جاعدايىندا جۇزەگە اسۋى مۇمكىن ەمەس.
قالىپتاسقان قيىن جاعدايدان شىعۋدىڭ جالعىز شەشىمى – جول قۇرىلىسى سەكىلدى وتە ماڭىزدى ءارى قىمبات جوبالاردى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ ۇلەسىن 80%-عا دەيىن جەتكىزۋ كەرەك.
P.S.دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ 2018 جىلعا ارنالعان جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك رەيتينگىسىنە قاراعاندا, قازاقستان جول ساپاسى بويىنشا الەمنىڭ 140 ەلىنىڭ ىشىندە بار بولعانى 106-شى ورىندا تۇر ەكەن. بۇل اسا ماڭىزدى كورسەتكىشتىڭ سوڭىندا قالۋىمىزعا, ارينە, باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى اۆتوجولداردىڭ احۋالى اسەر ەتكەنى انىق. وسىنىڭ ءوزى اق جايىق ءوڭىرىنىڭ جول ماسەلەسىنە مەملەكەتتىك دارەجەدە كوڭىل اۋدارۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ تۇر.
باتىس قازاقستان
