– انار نۇرالىقىزى, جاقىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ەكىگە ءبولىندى. ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى جەكە ورگان رەتىندە قىزمەت ەتە باستادى. بۇل وزگەرىس مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىنە قانداي وزگەرىستەر مەن جاڭالىقتار اكەلدى؟
– بۇرىنعى اگەنتتىكتى ەكى تاۋەلسىز مەملەكەتتىك ورگانعا قايتا ۇيىمداستىرۋ ەڭ الدىمەن ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى حالقىمىزدىڭ قاجەتتىلىگىنە باعدارلانعان كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتى قۇرۋ بويىنشا نەگىزگى فۋنكتسيالارعا باسا نازار اۋدارۋعا مۇمكىندىك الدى. نەگىزى, تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا اگەنتتىككە كاسىبي مەملەكەتتىك اپپارات پەن قوعامعا ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ جونىندەگى اۋقىمدى مىندەتتەردىڭ كەشەنىن ىسكە اسىرۋدى جۇكتەگەن.
ولاردىڭ قاتارىنا مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى مەريتوكراتيا قاعيداتتارىن نىعايتۋ, ونىڭ تيىمدىلىگىن, اشىقتىعىن, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋ, بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك اپپارات قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ازاماتتارمەن تۇراقتى كەرى بايلانىس ورناتۋ, ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قولداۋ شارالارى كىرەدى.
ەلباسى بەلگىلەپ بەرگەن مىندەتتەردىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ الدىمىزعا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
باسىم مىندەتتەردىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ولارعا قولجەتىمدىلىكتى جاقسارتۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى الەۋمەتتىك قولداۋ بويىنشا شارالار كەشەنىن ازىرلەۋ جانە پرەزيدەنتتىك جاستار كادر رەزەرۆىن قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى بار. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىنىڭ دامۋى ساياسي, ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق قاتىناستاردىڭ وزگەرۋ ۇدەرىستەرىمەن تىعىز بايلانىستى. سوندىقتان ءبىز جاڭا جاعدايلاردا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن ەلدە بولىپ جاتقان بارلىق وزگەرىستەرگە نەمقۇرايلى قاراماۋىمىز قاجەت.
– مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا, باعالاۋعا, باقىلاۋعا ازاماتتىق قوعام بەلسەندىلەرىن ارالاستىرۋ ماسەلەسى قولعا الىندى ما؟ ناتيجەلەر قانداي؟
– اگەنتتىكتىڭ الەۋمەتتىك تاپسىرىسى بويىنشا جىل سايىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن باعالايدى. 2018 جىلدىڭ ناتيجەسىندە حالىقتىڭ قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيى رەسپۋبليكا بويىنشا 72,4% نەمەسە ورتا ەسەپپەن العاندا 5 بالدىق شكالا بويىنشا 4,66-نى قۇرادى.
مونيتورينگ ناتيجەسى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگاندار مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا ءتيىستى شارالار قابىلدايدى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمىن جانە قاجەتتى قۇجاتتاردى قىسقارتۋ بويىنشا ستاندارتتارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزەدى, قىزمەت كورسەتۋدىڭ بيزنەس-پروتسەستەرى وڭتايلاندىرىلادى, قوسىمشا كۇتۋ ورىندارىن ورناتۋ, مۋلتيكاسسا جانە cash-تەرمينال, اۋانى كونديتسيونەرلەۋ جۇيەسىن ورناتۋ, كەزەكتىلىك قالىپتاسپاۋى ءۇشىن وپەراتورلار سانىن كوبەيتۋ, قولجەتىمدى جەردە قىزمەت الۋ ءتارتىبى, سونداي-اق, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى تۇلعالارعا جاعدايلار جاساۋ ءۇشىن كومەكشىنى شاقىرۋ باتىرماسى, پاندۋستار جانە ەدەنگە تاكتيلدى تاقتالار ورناتۋ, الەۋمەتتىك قورعالماعان ازاماتتار ءۇشىن (مۇگەدەكتەر, جۇكتى ايەلدەر جانە ت.ب.) ارنايى بولەك ۇستەل جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزەدى.
وڭىرلەرگە كەلەتىن بولساق, اگەنتتىكتىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرىندە مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس قىزمەت ىستەۋدە. ولاردىڭ قۇرامىندا قوعام بەلسەندىلەرى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وكىلدەرى جانە ت.ب. بار. وتكىزىلەتىن كەڭەستەردە قىزمەت بەرۋشىلەردىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋدەگى ءجيى ورىن الاتىن كەمشىلىكتەرىن انىقتاپ, ولاردى جويۋ بويىنشا ءتيىستى ۇسىنىستار ازىرلەيدى.
– مەملەكەت باسشىسى پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا تاپسىرما بەردى. بۇل باستاما مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە قالاي اسەر ەتەدى دەپ ويلايسىز؟
– شىنىندا دا, بۇل ماسەلەنى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا كوتەرگەن بولاتىن, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ وزگەرۋى, جاڭارتىلۋى ءتيىس ەكەنىن, زاماناۋي ويلايتىن, جوعارى دەڭگەيدەگى قۇزىرەتتى, قازىرگى زامانعى ترەندتەردى بىلەتىن جانە ت.ب. قۇزىرەتتەرى بار جاڭا فورماتسياداعى باسقارۋشىلاردى مەملەكەتتىك قىزمەتكە تارتۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
رەزەرۆكە ۇمىتكەرلەردى ىرىكتەۋ بىرنەشە نەگىزگى كەزەڭدەردەن تۇرادى: ولاردىڭ قابىلەتتەرىن تەستىلەۋ, ەسسە جازۋ, جوبالاردى تانىستىرۋ, قۇزىرەتتىلىكتى باعالاۋ, ساراپتامالىق كوميسسيادا قاتىسۋشىلارمەن اڭگىمەلەسۋ جانە كادر رەزەرۆى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيادا ۇمىتكەرلەردىڭ كانديداتۋرالارىن قاراۋ.
ىرىكتەۋدىڭ بارلىق كەزەڭدەرى رەزەرۆتەگىلەر تۋرالى تولىق اقپارات جيناپ, ولاردىڭ قابىلەتتەرىن جانە ەڭ باستىسى – ولاردىڭ الەۋەتىن كورۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
پرەزيدەنتتىك رەزەرۆتەن تاعايىنداۋ كەلەسى باسشىلىق لاۋازىمدارعا كوزدەلەدى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مينيسترلەرى, ولاردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارلارى مەن ورىنباسارلارى; وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, استانانىڭ اكىمدەرى, ولاردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارلارى مەن ورىنباسارلارى, اپپاراتتارىنىڭ باسشىلارى; ورتالىق اتقارۋشى ورگاندار كوميتەتتەرىنىڭ توراعالارى, جاۋاپتى حاتشىلارى; وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, وبلىستار اۋداندارىنىڭ جانە قالالارداعى اۋدانداردىڭ اكىمدەرى; قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءىس باسقارماسى, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتى, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى اپپاراتتارىنىڭ باسشىلارى, جوعارعى سوت جانىنداعى سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى; جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ حاتشىسى – اپپارات باسشىسى; جاۋاپتى حاتشى لاۋازىمى ەنگىزىلمەگەن ورتالىق اتقارۋشى ورگاندار اپپاراتتارىنىڭ باسشىلارى, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىقتىڭ باسشىسى.
سونداي-اق رەزەرۆكە قابىلدانعان ازاماتتار ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگتەر, ۇلتتىق حولدينگتەر, ۇلتتىق كومپانيالار باسقارمالارىنىڭ توراعالارى جانە مۇشەلەرى لاۋازىمدارىنا تاعايىندالۋى مۇمكىن.
رەزەرۆتەگىلەر لاۋازىمعا تاعايىندالعانعا دەيىن ارنايى ازىرلەنگەن باعدارلامالار بويىنشا وقىتىلادى. ىرىكتەۋدىڭ ناتيجەسى نەگىزىندە ساراپشىلاردىڭ بەرگەن ۇسىنىستارى بويىنشا رەزەرۆشىلەر ءۇشىن جەكە باعدارلاما ازىرلەنۋى دە مۇمكىن. بۇل وقىتۋ باعدارلاماسى جوعارىدا ايتىلعان لاۋازىمدارعا قاجەت قوسىمشا ءبىلىم الۋعا, حالىقپەن جۇمىس ىستەۋگە, ونىڭ ىشىندە كوپشىلىك الدىندا ءسوز سويلەۋ جانە تەز شەشىمدەر تالاپ ەتىلەتىن جاعدايدا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قاجەتتى قاسيەتتەردى ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىنە ءوتۋ – بۇل مىندەتتى تۇردە لاۋازىمعا تاعايىندالۋعا كەپىل بولمايدى.
پرەزيدەنتتىك جاستار كادرلىق رەزەرۆىن قۇرۋداعى باستى ماقسات جاستار ءۇشىن ءتيىمدى ءارى اشىق الەۋمەتتىك ليفت قۇرۋ ەكەندىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل ازاماتتارعا زور ءۇمىت ارتىلادى جانە ولار الداعى رەفورمالاردىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولۋى قاجەت.
جالپى, بۇگىندە رەزەرۆكە ىرىكتەۋگە قاتىسۋعا ۇمىتكەرلەر ءۇشىن Pkrezerv.kz ونلاين-پلاتفورماسى ارقىلى تىركەلىپ, قۇجاتتارىن تاپسىرۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى جىلدىڭ 24 قىركۇيەگىندەگى جاعداي بويىنشا 6739 ادام ونلاين-پلاتفورمادا تىركەلدى. ونىڭ 1191-ءى
بارلىق قاجەتتى قۇجاتتاردى تاپسىرعان. تىركەلۋ قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسادى.
– مەملەكەتتىك قىزمەتتى وڭتايلاندىرۋ, ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا شەنەۋنىكتەردىڭ سانىن قىسقارتۋ قاراستىرىلىپ جاتىر ما؟ 18 ملن حالىققا 100 مىڭعا جۋىق مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ بولۋى حالىقارالىق ستاندارت بويىنشا كوپ ەمەس پە؟
– مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا مەملەكەتتىك اپپاراتتى وڭتايلاندىرۋدى تاپسىرعان. قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ شتاتتىق سانى 98 مىڭعا جۋىق. 2024 جىلعا قاراي ولار 25 پايىزعا قىسقارۋى قاجەت. شتات سانىن وڭتايلاندىرۋ كەزەڭ-كەزەڭمەن بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە جۇرگىزىلەدى. وسى تاپسىرمانى ورىنداۋدىڭ ناقتى تەكتىكتەرى قازىرگى ۋاقىتتا ۇكىمەتپەن پىسىقتالۋدا. جاقىن ارادا قىسقارتۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى ازىرلەۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىس توبىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. وڭتايلاندىرۋ كەزىندە ۇنەمدەلگەن قاراجات نەعۇرلىم ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جۇمسالماق. ءوز كەزەگىندە بۇل مەملەكەتتىك قىزمەتكە باسەكەگە قابىلەتتى, بىلىكتى مامانداردى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىندە گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەسى قالاي جولعا قويىلعان؟
– بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتتىك قىزمەتتە گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى بويىنشا ناقتى ناتيجەلەر بار. 2019 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ اراسىندا ايەلدەردىڭ ۇلەسى 55%-دى قۇرايدى. بۇل يتاليا, بەلگيا جانە يسپانيا سياقتى ەىدۇ ەلدەرىندەگى وسىعان ۇقساس كورسەتكىشتەن جوعارى. باسشى لاۋازىمداردا جۇمىس ىستەيتىن تۇلعالاردىڭ اراسىندا ايەلدەردىڭ ۇلەسى – 40%.
بەرىلگەن كورسەتكىشتى جاقسارتۋ ءۇشىن اگەنتتىك جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋدە. ماسەلەن, قازىرگى ۋاقىتتا ايەلدەردى باسشى لاۋازىمدارعا ۇسىنۋ كورسەتكىشى مەملەكەتتىك ورگان قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ ينديكاتورلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەكىتىلدى. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە كونكۋرستىق راسىمدەردىڭ اشىقتىعى ارتۋدا. بۇل بارلىق ازاماتتار ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە ايەلدەر ءۇشىن, قىزمەتشىلەردىڭ تەك ەڭبەگىنە بايلانىستى لاۋازىمىن جوعارىلاتۋ مۇمكىندىگىنە سەنىمدى نىعايتتى. وسىلايشا, 2018 جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتكە كونكۋرس قورىتىندىسى بويىنشا تاعايىندالعان ايەلدەردىڭ ۇلەسى 48%-دى قۇرادى.
سونىمەن بىرگە ايەلدەردى شەشىمدەردى قابىلداۋ دەڭگەيىنە ىلگەرىلەتۋ بويىنشا گەندەرلىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى گەندەرلىك ءبىلىم بەرۋ مەن گەندەرلىك وقىتۋ بولىپ تابىلادى. جىل سايىن مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىمەن گەندەر ماسەلەسى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ سەمينارلارى وتكىزىلەدى. وسىنداي سەمينارلاردىڭ ماقساتى – قازىرگى قوعامنىڭ گەندەرلىك ۇردىستەرىن تالداۋ جانە قوعام دامۋىنداعى ايەلدەردىڭ كوشباسشىلىعىن كەڭەيتۋدە عىلىمي-تاجىريبەلىك تاسىلدەردى قولدانۋ, گەندەرلىك ساياسات سالاسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كاسىبي قۇزىرەتتەرىن ارتتىرۋ.
– مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ءتىزىلىمىن تسيفلىق ۇلگىدە بەرۋ – ۋاقىت تالابى ءارى ازاماتتار ءۇشىن ىڭعايلى. اتالعان سالانى جەتىلدىرۋ ءۇشىن قانداي شارالار قولدانىلماق؟
– بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر تىزىلىمىنە ەنگىزىلگەن 740 قىزمەتتىڭ 72%-دان استامى (538) تسيفرلاندىرىلعان, ياعني بۇل ولاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى. مىسالى, مەملەكەتتىك قىزمەت الۋشى «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى ارقىلى قىزمەت العان كەزدە ودان قوسىمشا قۇجاتتار سۇراتۋ ماسەلەسى جوق, سونداي-اق قىزمەتتى كورسەتۋ مەرزىمى دە ساقتالادى جانە ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن تىكەلەي بايلانىسى جويىلادى. بۇل قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە تولىق اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەدى.
سونىمەن قاتار ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس 2020 جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ەلەكتروندى تۇردە كورسەتۋدى 90%-عا جەتكىزۋ بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى ارقىلى كورسەتىلۋگە جاتاتىن مەملەكەتتىك كىزمەتتەردى ىرىكتەۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 141 مەملەكەتتىك قىزمەت ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلەتىن بولادى, 21 قىزمەت كومپوزيتتى نىساندا باسقا قىزمەتتەرمەن بىرگە ءبىر ءوتىنىش نەگىزىندە كورسەتىلەتىن بولادى, ازاماتتاردىڭ ءوتىنىشىنسىز كورسەتىلەتىن 17 پرواكتيۆتى قىزمەتتەر ەنگىزىلەتىن بولادى.
اڭگىمەلەسكەن
جولدىباي بازار,
«Egemen Qazaqstan»
