ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مەن قوعامدىق تۇراقتىلىعىنا ۇلەس قوسۋ بارشامىزدىڭ اسىل مىندەتىمىز بولىپ سانالادى. قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي ومىرىندە ۇلتتىڭ بىرلىگى, قوعامنىڭ تۇراقتىلىعى مەن تۇتاستىعى ماڭىزدى ورىن الادى. قوعامدىق كەلىسىم مەن ساياسي تۇراقتىلىق – ءبىزدىڭ ەڭ باستى بايلىعىمىز. بۇل جەتىستىكتى باعالاۋ, ونى ساقتاۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋ بورىشىمىز دەپ بىلەمىن. پرەزيدەنت جولداۋدا ەلدىڭ بىرلىگىنە, تاتۋلىعىنا ارنايى توقتالدى. «قازاق حالقىنىڭ مەملەكەت قۇرۋشى ۇلت رەتىندە ءرولىن بەكەمدەپ, ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن دىنارالىق تۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرا ءبىلۋىمىز قاجەت. ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىز: ەل بىرلىگى – ونىڭ ارالۋاندىعىندا», دەپ اتاپ ءوتتى.
جولداۋدىڭ قازىنالى تۇسى – ەلدىڭ رۋحاني بولمىسىن مەرەيلى ەتەتىن الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى اتانعان ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعى جانە ۇلىلىق كوشىنىڭ التىن تۇعىرىنداعى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعى دارىپتەلەتىندىگى.
2020 جىلى ۇلى ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولادى. وسىعان وراي بيىل 30 مامىردا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە تويلاۋ تۋرالى جارلىق شىعارعان بولاتىن. پرەزيدەنت باستاماسىنان كەيىن ۇلى اقىننىڭ مەرەيتويىن اۋقىمدى تۇردە اتاپ وتۋگە جان-جاقتى دايىندىق جۇمىستارى دا باستالىپ كەتتى. پرەزيدەنت ابايدى ۇلىقتاۋ ارقىلى جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا ۇلتتىق رۋح دارىتامىز دەپ باسا ايتتى.
پرەزيدەنت جولداۋدا «ەلىمىزدەگى ەتنوستىق توپتاردىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن دامىتۋعا جاعداي جاساي بەرەمىز. قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ, ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى دەپ ەسەپتەيمىن. بىراق مۇنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن ءبارىمىزدىڭ داڭعازا جاساماي, جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزۋىمىز كەرەك. سونداي-اق ءتىل ۇلكەن ساياساتتىڭ قۇرالى ەكەنىن دە ۇمىتپاعان ءجون», دەپ اتاپ كورسەتتى.
قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسىنىڭ بيىك بولۋى ونىڭ قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا جان-جاقتى جانە قارقىندى قىزمەت ەتۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى. قازاق ءتىلىن دامىتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيى – ەندىگى كەزەكتە ونى ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالدىرۋ فۋنكتسياسىن نىعايتۋ ەكەنىن پرەزيدەنت جولداۋدا ايقىن بەلگىلەپ بەردى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان اۋماعىندا شامامەن 125-تەن استام ەتنوس وكىلدەرى تۇرادى. ەلىمىزدە بارلىق ەتنوستار ءتىلىنىڭ, ولاردىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنىڭ دامۋىنا قاجەتتى جاعداي جاسالىپ وتىر. بۇل – ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ بارلىعى «قازاق» دەگەن ۇلتتىڭ مەملەكەتقۇراۋشى ءرولىن بەكەمدەۋ ءۇشىن, ءبىرتۇتاس قازاقستاندىق جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جاسالىنىپ وتىرعان جاعداي ەكەنى بەلگىلى. قازاق ءتىلىن دامىتۋدىڭ جاڭا باعىتتارى ەندىگى رەتتە وعان جاڭا دارەجەلى قوعامدىق فۋنكتسيا جۇكتەلۋىمەن بايلانىستى انىقتالادى. بۇل رەتتە قازاق ءتىلىن جاڭا باعىتتاردا زەرتتەۋ, قازاق ءتىلىن وقىتۋدى, ۇيرەتۋدى الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىنە سايكەستەندىرە ۇيىمداستىرۋ سياقتى كەلەلى جۇمىستار اتقارۋ كوزدەلەدى.
قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتارالىق قاتىناس ءتىلى مارتەبەسىن دالەلدەيتىن تاريحي فاكتىلەردى جيناقتاپ, ناسيحاتتاۋ كەرەك. بۇل اتا ءتىلىمىز – تۇركى ءتىلىنىڭ ءحى عاسىردا, ماحمۇد قاشقاريدىڭ «ديۋاني-لۇعات-ات-تۇرىك» كىتابىندا كورسەتىلگەندەي, الەمدىك ءتىل بولعانىن دالەلدەۋمەن باستالادى.
قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىن تولىق ورىنداۋى ءۇشىن ءتىل ساياساتىندا قانداي باعىتتار انىقتالۋى كەرەك دەگەن ماسەلەنى دە ۋاقىت وزدىرماي شەشۋ كەرەك دەپ سانايمىز. بۇل ماسەلە «مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى زاڭ» قابىلدانۋى تەوريالىق جانە پراكتيكالىق تۇردە قاجەت ەكەنىن دالەلدەيدى. ەگەر قازىر ارنايى زاڭ قابىلداناتىن بولسا, قازاقتىڭ جاڭا جازۋعا كوشۋى دە, مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىن تاعى ءبىر بيىك دەڭگەيگە وسىرەتىن قۇبىلىس رەتىندە باعالانادى. لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن جاڭا قازاق جازۋىنىڭ قابىلدانۋىن قوعامنىڭ دامۋىنان جەكە-دارا الماي, ەلدىڭ تۇتاس يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ تابيعي كومپونەنتى رەتىندە قاراستىرۋ جانە سول ارقىلى قوعامىمىزدىڭ زامان جەلىنىڭ وڭ ارناسىمەن بيىككە ءوتۋ مۇمكىندىكتەرى دە كوكجيەكتەن ايقىن تانىلىپ وتىر. ول كوكجيەكتەر – لاتىن گرافيكاسىن قولدانۋ ءتول تاريحىمىزدا بولعانى جانە كورشى تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ لاتىن گرافيكاسىن قابىلداۋ تاجىريبەلەرى.
ءبىز ۇلتتىق سانانى جاڭارتۋ ۇدەرىسىن باستادىق. سول جاڭعىرتۋ, جاڭارتۋدىڭ باسىندا قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولىن كۇشەيتىپ, انا ءتىلىمىزدىڭ مارتەبەسىن ەسەلەي تۇسەتىن ناقتى قادام قاجەت. ەڭ باستىسى – انا ءتىلىمىزدىڭ تاعدىرىنا الاڭدايتىن حالقىمىزدىڭ ءۇمىتى ويانىپ, ءتىلىمىزدىڭ بولاشاعىنا سەنىممەن قارايتىن ۋاقىت جەتتى. ءتىل – وتكەننىڭ ۇرپاققا قالدىرعان اماناتى, بۇگىنگى كۇننىڭ ابىرويى, ەرتەڭگى كۇننىڭ كەپىلى. قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق ءتىل رەتىندەگى الەمدىك تىلدەر قاۋىمداستىعىنداعى ورنىن, ەرەكشەلىگىن, ارتىقشىلىعىن تۇسىنىكتى تىلمەن, قوعامنىڭ ءارتۇرلى توپ مۇشەلەرى ءۇشىن قولجەتىمدى قۇرالدارمەن ايقىنداپ بەرۋ قاجەت. الەۋمەتتىك ءيميدجىن كوتەرىپ, ونى بەدەلدى ساياسي, مادەني تۇلعالار ارقىلى ناسيحاتتاۋدى باستاۋىمىز كەرەك. قازاق ءتىلى ەڭ بيىك ساياسي مىنبەرلەردەن, حالىقارالىق ارەنالاردان ەستىلۋى قاجەت.
وسى رەتتە, بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ نورماتيۆتىك بازاسىن كۇشەيتەتىن ينسترۋمەنتالدى ادىسناماعا سۇيەنەتىن قۇجات كەرەك, وندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مىندەتتى قولدانىلاتىن ورتاسى, جاعداياتى ناقتى كورسەتىلىپ, ال قولدانىلماعان جاعدايدا ارنايى شارالار قابىلداۋ راسىمدەرى ناقتى كورسەتىلۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ پارىز دەگەننەن ءوسىپ كەتتىك, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – مىندەت! سوندىقتان مىندەتتەيتىن شارالاردى جەتىلدىرۋىمىز كەرەك. پرەزيدەنت زاڭدارىمىز تىم ليبەرالدى دەپ ايتتى. تىلگە قاتىستى زاڭدارىمىز دا تىم جۇمساق. سونىڭ سالدارىنان مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن ەنجار كوزقاراس, سالعىرت قاتىناس تىيىلماي كەلەدى. جاۋاپكەرشىلىك بار جەردە ءىس جۇرەدى.
سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان تاپسىرماسىن ورىنداۋعا ەل بولىپ جۇمىلا كىرىسۋىمىز كەرەك.
قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتارالىق قاتىناس قۇرالىنا اينالۋى ەل ءۇشىن, ءتىل ءۇشىن, ءاربىر قازاق پەن ءار قازاقستاندىق ءۇشىن يگىلىك بولىپ تابىلادى. وسىناۋ يگىلىكتى قولدانۋدىڭ كىلتىن پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىنداعى «قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ, ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى دەپ ەسەپتەيمىن» دەگەن ءسوزى ايقىن كورسەتەدى.
عالىمجان مەلدەشوۆ,
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى
